Họa sĩ Linh Chi: Vẽ và sống là một

Trong bài viết về cuộc đời và sự nghiệp của họa sĩ Linh Chi nhân dịp xuất bản cuốn sách “Họa sĩ Linh Chi - Sống trong nghệ thuật” và triển lãm cùng tên của ông - thế hệ họa sĩ khóa Mỹ thuật kháng chiến, học trò của thầy Tô Ngọc Vân, họa sĩ Lê Thiết Cương khẳng định: “Ông vẽ như hơi thở, cũng là tự nhiên, vẽ như sống, vẽ là sống. Với họa sĩ Linh Chi, vẽ và sống là một”.

1. Hoạ sĩ Linh Chi là người duy nhất được tuyển thẳng vào lớp Mỹ thuật Kháng chiến của thầy Tô Ngọc Vân, vì ngay từ những năm 1944, ông đã có triển lãm cá nhân ở Hà Nội. Ông là một trong vài người lớn tuổi nhất khóa học quy tụ nhiều tinh hoa hội họa thời kì ấy - những hoạ sĩ mà tên tuổi và tác phẩm của họ ghi dấu ấn riêng biệt, giữ vị trí quan trọng trong nền Mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20. Họ là họa sĩ Mai Long, Trần Lưu Hậu, Ngô Mạnh Đức, Lê Huy Hòa...

Họa sĩ Linh Chi: Vẽ và sống là một -0
Họa sĩ Linh Chi.

Ông tên thật là Nguyễn Tài Lương, sinh ở Vĩnh Yên (tỉnh Vĩnh Phúc). Ông mê vẽ từ nhỏ và rất ham học. Sau khi học xong bậc tiểu học ở Vĩnh Yên, năm 1938, ông và người em (nhà văn Trọng Hứa) được gia đình đưa ra Hà Nội để tiếp tục học Trung học. Năm 1942, ông đậu bằng Diplomere và tiếp tục học Tú tài ở Trường Thăng Long. Người dạy văn hóa cho ông thời kỳ này là: Hoàng Minh Giám, Đặng Thai Mai, các thầy dạy hội họa là Nguyễn Đỗ Cung, Trần Quang Trân. Tháng 9/1944, khi mới 23 tuổi ông đã bày triển lãm cá nhân đầu tiên trưng bày 43 tác phẩm sơn dầu và bột màu tại Phòng Thông tin Tràng Tiền (Hà Nội). Linh Chi được đánh giá là một họa sĩ trẻ nhiều tiềm năng. Sau đó, ông tham gia khóa học Mỹ thuật kháng chiến của họa sĩ Tô Ngọc Vân.

Sinh thời, hoạ sĩ Linh Chi sáng tác khỏe, với nhiều đề tài phong phú, chủ yếu trên các chất liệu lụa, bột màu và khắc gỗ, cũng có sơn dầu và cả sơn mài. Ông dành nhiều tâm huyết với đề tài phụ nữ, phong cảnh nông thôn, miền núi... Những bức tranh sơn nữ dân tộc Thái, Mường, Dao Đỏ, cũng như phong cảnh núi rừng phía Bắc trong tranh Linh Chi vô cùng thuần khiết, tươi tắn, yên bình. Tranh của ông gần gụi, tình cảm. Người xem yêu thích tranh của Linh Chi không chỉ bởi những mảng màu, cách ông chọn đề tài mà còn bởi tình cảm và sự hồn hậu của ông được thể hiện trong từng tác phẩm. Ông sử dụng nhiều chất liệu khác nhau như lụa, bột màu, khắc gỗ…

“Trong đó lụa là chất liệu ông vẽ nhiều nhất và để lại dấu ấn riêng. Lụa chỉ là một chất liệu để ông vẽ, ông tỏ bày cảm xúc của mình, ông không quá nương vào cái loang nhòe vốn có của lụa mà bất kể họa sĩ nào vẽ lụa cũng khai thác. Ông vẫn diễn khối bằng đậm nhạt nhưng chỉ gợi chứ không vờn tỉa gò gẫm. Cho nên tranh lụa của ông có nhiều mảng phẳng và nghiêng về đồ họa, giữa gợi khối bằng đậm nhạt với mảng phẳng, giữa mảng phẳng và đi nét là mỹ cảm riêng có của ông. Lụa vẫn là lụa nhưng đã mới hơn, hiện đại hơn” (trích lời họa sĩ Lê Thiết Cương).

Từ năm 1954 đến khi nghỉ hưu, ông về công tác tại Nhà in Quốc gia sau đó chuyển về tại Xunhabasa (Cơ quan xuất nhập khẩu sách báo). Những năm cuối đời, ông vẫn miệt mài sáng tác. Tuy sống hết sức khiêm nhường, nhưng với tài năng hội họa của mình, họa sĩ Linh Chi đã đạt được những thành tựu đáng tự hào. Tranh của ông hiện đang được lưu giữ tại nhiều Bảo tàng lớn: Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; Bảo tàng Mỹ thuật Đông Phương Moscou (Nga); Bảo tàng Á - Phi Vacsava (Ba Lan); Bảo tàng Á - Phi (Thụy Sỹ)... Nhiều tác phẩm của họa sĩ Linh Chi đã được công chúng đón nhận và hiện đang được lưu giữ trong các bộ sưu tập cá nhân ở nhiều nơi, trong và ngoài nước.

2. Triển lãm “Họa sĩ Linh Chi - Sống trong nghệ thuật” do gia đình họa sĩ và một số nhà sưu tầm tổ chức, giới thiệu đến công chúng 100 tác phẩm được chọn ra từ rất nhiều tranh của ông để lại. Trong đó, có những tác phẩm lần đầu tiên trưng bày. Cũng dịp này, gia đình ông đã xuất bản cuốn sách “Họa sĩ Linh Chi - Sống trong nghệ thuật”, lưu giữ lại những tác phẩm, ký ức về một họa sĩ cả cuộc đời lặng lẽ cống hiến cho hội họa. Có thể nói, đây là những tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp sáng tác của họa sĩ Linh Chi, từ những bức tranh và ký họa thời kháng chiến chống Pháp đến sau này. Ông vẽ đa dạng đề tài, những điều dung dị quanh cuộc sống như phụ nữ áo dài, sơn nữ, cảnh nông thôn, miền núi với các chất liệu sở trường của ông như lụa, bột màu, khắc gỗ.

Họa sĩ Linh Chi: Vẽ và sống là một -1
“Phố Lãn Ông” - tranh vẽ trên chất liệu lụa của họa sĩ Linh Chi.

Sinh thời, họa sĩ Linh Chi vẫn thường nói: "Tôi rất yêu cái chói chang, mạnh mẽ của Matisse, cái dịu dàng mơ mộng của Hokusai, nhưng trên tất cả, tôi yêu văn hóa phương Đông, và cái cốt lõi cuối cùng trong tôi vẫn là người Việt Nam". Vì thế dù được học kỹ thuật của phương Tây, tiếp thu văn hóa phương Tây nhưng tâm hồn Việt Nam và cái chất Phương Đông luôn thể hiện rõ trong từng tác phẩm của ông, một phong cách phương Đông nhuần nhị, không bị trộn lẫn.

Nhà báo Đào Mai Trang viết: “Tranh của họa sĩ Linh Chi chứa đựng một góc tinh thần thuần hậu Việt Nam, dung dị, thanh bình, chan chứa tình cảm và đầy hoài niệm về một vẻ đẹp hiện thực nhưng có lẽ ngày càng rời xa thực tại xô bồ của cuộc sống bên ngoài phòng vẽ của ông. Ông đã chọn cách lặng lẽ và bình yên sống, lặng lẽ và bình yên chăm chút cho hội họa với cái đẹp của cuộc đời, theo tâm trí ông. Bởi đấy chính là con người ông, không vì hoàn cảnh mà thay đổi”.

Còn họa sĩ Ngọc Linh, người bạn đồng nghiệp với họa sĩ Linh Chi trong khóa Mỹ thuật Kháng chiến nhận xét. Suốt 50 năm cầm cọ, vẽ không biết chán, họa sĩ Linh Chi tìm tòi vẽ đi vẽ lại hai chủ đề dân tộc, bố cục trong tranh vẫn thế, sắc màu có đôi lúc chuyển biến nhè nhẹ trên các khuôn mặt thiếu nữ bầu bĩnh trái xoan theo cảm xúc của trái tim tác giả. Cho nên tranh lụa của bạn Linh Chi vẫn sống động và duyên dáng, truyền cảm xúc cho những người thưởng thức".

Là người bạn thân của họa sĩ Linh Chi, họa sĩ Mai Long cho rằng “giá trị nhân văn trong tranh Linh Chi chính là sự kết hợp hài hòa mối quan hệ giữa thái độ ứng xử trước hiện thực và lý tưởng nghệ thuật. Ông nhìn thấy cái mà ông muốn và theo cách mà ông thích nên tranh ông có phong cách riêng. Tranh của ông luôn gần gũi nhất với con người, những gì con người nhìn thấy và có thể cảm thụ được. Hơn nữa, sức sáng tạo của Linh Chi rất bền bỉ, vẽ như là hơi thở của ông”.

Quả vậy, cuộc sống đi vào tranh của Linh Chi trở nên giản dị, đẹp đẽ, trong sáng và thuần khiết hơn. Với ông, sống và vẽ là một, ông vẽ như hơi thở của mình. Chia sẻ về tranh của Linh Chi, họa sĩ Lê Thiết Cương khẳng định, xem lại gần 100 tác phẩm của Linh Chi, người xem sẽ thấy triển lãm như một cuốn nhật ký, mỗi trang là một bức tranh.

“Ông vẽ bất kể những gì ông thấy, trước mắt, quanh mình. Ông vẽ hàng ngày, ghi chép, những bức tranh kích cỡ khác nhau, những bức ký họa trên một tờ giấy tận dụng chỉ còn một mặt, những tờ bìa rọc vội. Những gương mặt người thân, bạn bè, gia đình, một dãy phố, một con đường quen thuộc, một cơn mưa mùa thu, một hồi chuông của buổi tụng kinh chiều từ chùa Chân Tiên… Tất cả đều tự nhiên, đều vốn là như vậy, giản dị, mộc mạc như bản tính của ông. Vẽ như hơi thở, cũng là tự nhiên, vẽ như sống, vẽ là sống. Với họa sĩ Linh Chi, vẽ và sống là một”.

Linh Nguyễn

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).