Họa sĩ Hoàng Phượng Vỹ: “Chai rượu thì vơi, nỗi nhớ thì đầy”

Chẳng biết là thật hay đùa, nhưng Vỹ thường nói với tôi rằng làm thằng nghệ sĩ thì cần có chút “hư hỏng” và sám hối.

Tất nhiên Vỹ quá thông minh, thông minh hơn nhiều người để có thể nói như đùa về một điều có thật hoặc nói như thật về một thứ đùa giễu như vậy. Vỹ luôn quá thông minh, ngay cả khi chọn sự bấp bênh, khắc nghiệt và phù phiếm của nghệ thuật thay vì một con đường bình yên rải sẵn thảm đỏ. Ngay cả khi chọn sự “hư hỏng” như một trò đùa và sau đó chọn sự sám hối như nỗi đau thật nhất của cuộc đời nghệ sĩ.

Đã từ lâu tôi nói với Hoàng Phượng Vỹ rằng, có mối liên hệ nào đó giữa con người đầy giằng xé là anh với những bức tranh lúc nào cũng rực rỡ hồn nhiên kia. Kỳ thực tôi không coi đó là một bất ngờ tương phản, chỉ là tôi chưa tìm ra được tên gọi cho mối liên quan đó thôi. Và năm này đến năm khác trôi qua, giữa muôn vàn hỗn độn của những níu giữ và tuột trôi, vẫn còn đó trong tôi như một câu hỏi, về con người và những bức tranh của Vỹ.

Đành rằng, như Vỹ nói, mỗi người đều là một khối mâu thuẫn lớn. Chính bởi vậy mà sự mâu thuẫn của Vỹ, những bấp bênh và sự kiên định, đam mê và phù phiếm, trăn trở và bông đùa…, lại trở thành điều hợp lý hiển nhiên.

Ai từng trò chuyện với Vỹ cũng phải thừa nhận rằng Vỹ rất thông minh. Vỹ nhớ đủ các bài thơ, các câu nói của nhà văn nọ nhà thơ kia. Vỹ luôn tự lôi mình vào mọi sự giễu cợt không phải vì hợm hĩnh mà vì Vỹ thừa thông minh để phơi bày nội giới trong một sự hài hước bông đùa. Khả năng sử dụng ngôn từ của Vỹ cũng rất đáng nể.

Đôi khi ngôn ngữ của Vỹ trơn tru và diêm dúa đến mức người nghe phải ngưng lại để đoán hiểu, nhưng rồi chính giọng nói, chính ngôn từ tinh tế, chính đôi mắt nâu trong thăm thẳm đã ngay lập tức thuyết phục người ta rằng, ở đó, dẫu là chuyện quan trọng hay chuyện bông lơn, thì sự trơn tru và diêm dúa ấy hẳn phải đồng nghĩa với trí tuệ và sự hài hước.

Vậy nên tranh Vỹ cũng thế, là thứ nhịp điệu của chính cơ thể, tâm hồn, ngôn ngữ Vỹ. Hình thể và màu sắc chuyển động theo giai điệu tiết tấu nhịp nhàng trong tranh, vừa mang vẻ ngộ nghĩnh Việt, vẻ tinh giản lắng đọng phương Đông lẫn rành mạch khúc chiết phương Tây. Ngay cả những bức tranh vẽ trẻ thơ trong vắt hồn nhiên cũng vẫn man mác u ẩn nội tâm.

Điều tôi thích nhất ở tranh của Vỹ là, bất kể vẽ gì, khi nhìn vào đấy ta sẽ thấy một thế giới dường như nhẹ bẫng, vô trọng lượng, ở đó con người, con vật, đồ vật đều hiện hữu bình đẳng trên bề mặt tranh. Vỹ không kể một câu chuyện, không vẽ nỗi buồn hay niềm vui. Mối quan hệ giữa các nhân vật cũng có vẻ rời rạc, lỏng lẻo, nhưng chính sự nhẹ tênh đó lại khơi gợi lên đủ điều về vũ trụ và nhân sinh. Chính sự lặng tiếng đó lại cất lời về minh triết.

Tôi vẫn thường hình dung Vỹ ngồi ở quán, bên ly rượu, mỗi chiều. Thả vào đó mọi nhớ nhung, thả vào đó mọi đau buồn. Mỗi lúc như vậy Vỹ lại nhấc điện thoại lên để gọi cho ai đó, không phải để bớt cô đơn mà có lẽ để càng chìm đắm vào cô đơn. Có lần Vỹ nói với tôi, rằng Vỹ vẫn coi nghệ thuật là cái gì đó linh thiêng.

Một lần khác Vỹ nói, chính nó, nghệ thuật dẫn lối cho đời sống chứ không phải ngược lại như người ta thường nghĩ. Và tôi hiểu, ngôi đền ấy trong mỗi người nghệ sĩ là một thế giới riêng biệt, và mặc dù họ bước đến để lễ bái trong sự cô đơn quạnh quẽ đến mấy thì đó vẫn là con đường duy nhất khiến họ hạnh phúc và hân hoan.

Tác phẩm “Thổi sáo” của họa sỹ Hoàng Phượng Vỹ.
Tác phẩm “Thổi sáo” của họa sỹ Hoàng Phượng Vỹ.

Vỹ luôn tự giễu cợt mình, như một sự sám hối. Tôi không biết có chút kiêu bạc nào khi Vỹ làm thế không, bởi cũng không ít người nghĩ Vỹ kiêu bạc, nhưng có một điều chắc chắn rằng Vỹ không quan tâm đến mọi thứ, Vỹ chỉ là một giai điệu cứ tung tẩy trên khuông nhạc của riêng mình. Tìm đến hội họa để say đắm, tìm đến rượu để bầu bạn, tìm đến những cơn say để… tỉnh táo. Vỹ là như vậy, Vỹ tỉnh táo khi say.

Có lần, vẽ xong một bức tranh, Vỹ đợi khô để xem lại. Một lúc sau khi rượu đã ngấm, Vỹ nhận ra rằng bức tranh đang ở trạng thái quá an toàn của sự thích. Vỹ vội vã quệt lên đó một mảng màu chói mắt. Tôi hiểu, Vỹ muốn phá tan sự êm đềm hài hòa, dễ chịu bắt mắt và cả sự an toàn của bức tranh.

“Ranh giới giữa cái đẹp và cái không đẹp đôi khi chỉ mỏng manh như một sợi tóc”, Vỹ nhắc lại lời của Thạch Lam. Và quả thực, sau khi Vỹ bôi quệt lên bức tranh những vệt màu chói lóa điên rồ, bức tranh trở nên ổn hơn trong sự bất thường và phi lý của nó. Say và điên rồ đôi khi lại chính là sự tỉnh táo của nghệ thuật. Phi lý và bất thường đôi khi lại chính là sự hợp lý tuyệt vời của một bức tranh.

Và sự ngây thơ, hồn nhiên trong tranh Vỹ đâu có gì khó hiểu ngay cả khi Vỹ vẽ trong cơn say và sự sám hối. Tất cả chỉ là một mà thôi. Là một Hoàng Phượng Vỹ đắm đuối điên cuồng với màu sắc. Là một Hoàng Phượng Vỹ đang ngây ngô tự vấn mình trong cơn say của rượu và của đời. Một Hoàng Phượng Vỹ chênh chao giữa tỉnh và say, giữa đùa và thật.

Một Hoàng Phượng Vỹ rất thản nhiên trong cái thế giới vừa chật chội vừa quá mênh mông của chính anh, nơi đôi khi có vẻ quá phức tạp nhưng thực ra lại trần trụi hoang sơ. Một Hoàng Phượng Vỹ như trong câu thơ của nhà thơ Ngô Thế Oanh viết về chính Vỹ: “Chai rượu thì vơi, nỗi nhớ thì đầy”.

Đăng Tiêu

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.