Văn hóa Việt không hề xa xôi hay khó tiếp cận
Mới đây, dự án cộng đồng “Xẩm đến trường” được ca sĩ SOOBIN khởi xướng với mục tiêu đưa nghệ thuật xẩm đến gần hơn với thế hệ trẻ, đặc biệt trong môi trường học đường. Điểm dừng chân đầu tiên của dự án là Trường Khoa học Liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội, với sự đồng hành chuyên môn của Trung tâm Xúc tiến quảng bá Di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam - đơn vị đồng tổ chức đóng vai trò kết nối nghệ nhân và lan tỏa giá trị di sản truyền thống.
Ngay tại chặng đầu tiên, chương trình đã nhận được sự quan tâm và hưởng ứng tích cực từ đông đảo sinh viên, giới chuyên môn và các đại biểu, cho thấy sức sống của văn hóa truyền thống khi được tiếp cận bằng những hình thức phù hợp với nhịp sống đương đại.
Trong khuôn khổ sự kiện, sinh viên không chỉ được lắng nghe các nghệ nhân chia sẻ về lịch sử, giá trị và tinh thần của nghệ thuật xẩm, mà còn trực tiếp thưởng thức những tiết mục biểu diễn giàu cảm xúc. Đáng chú ý, phần trình diễn “Mục hạ vô nhân” trên nền xẩm cổ truyền đã mang đến một trải nghiệm mộc mạc, sâu lắng và đầy chiều sâu cảm xúc, tạo nên sự khác biệt rõ nét so với phiên bản MV hiện đại vốn đã quen thuộc với đông đảo công chúng.
Từ trải nghiệm thưởng thức, chương trình tiếp tục mở rộng không gian tương tác khi sinh viên được trực tiếp “nhập vai” nghệ nhân hát xẩm. Sau phần trình diễn “Mục hạ vô nhân”, các bạn sinh viên đã cùng các nghệ nhân tái hiện một đoạn trong tác phẩm, qua đó cảm nhận rõ hơn nhịp phách, làn điệu và tinh thần của xẩm không còn là di sản trên sân khấu, mà trở thành trải nghiệm sống động, gần gũi và dễ tiếp cận.
Trước khi triển khai dự án này, SOOBIN đã tạo nên những dấu ấn đặc biệt trong hành trình nghệ thuật của mình khi anh luôn dành không gian cho văn hóa truyền thống. Không đặt văn hóa ở vị trí hoài niệm, SOOBIN lựa chọn cách kể lại những chất liệu truyền thống bằng ngôn ngữ đương đại, để khán giả trẻ có thể cảm nhận, đồng hành và kết nối.
Tính đến hiện tại, kho nhạc mang màu sắc văn hóa của SOOBIN ghi dấu với những bài hát như “Trống cơm”, “Mục hạ vô nhân”, “Ngồi tựa mạn thuyền”, tất cả đều cho thấy nỗ lực bền bỉ trong việc làm mới di sản mà vẫn giữ trọn tinh thần nguyên bản.
Trước đó, ngày 10/11/2025, SOOBIN chính thức ra mắt MV “Mục hạ vô nhân” - bài hát kết hợp giữa xẩm cổ truyền và hơi thở hiện đại, được SOOBIN thể hiện cùng NSND Huỳnh Tú và nghệ sĩ Binz, nhanh chóng tạo nên hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ và thu hút sự quan tâm rộng rãi của công chúng.
Anh khởi xướng dự án cộng đồng “Xẩm đến trường” với mong muốn đưa dự án văn hóa ý nghĩa này đến 3 miền Bắc - Trung - Nam nhằm lan tỏa những giá trị truyền thống bằng chính sức ảnh hưởng và trách nhiệm xã hội của một nghệ sĩ trẻ đương đại.
SOOBIN chia sẻ: “Thông qua “Xẩm đến trường”, SOOBIN muốn gửi gắm rằng văn hóa Việt Nam không hề xa xôi hay khó tiếp cận. Nếu chúng ta dành thời gian lắng nghe và tìm hiểu sẽ thấy trong đó có rất nhiều điều đẹp đẽ, thú vị và đáng tự hào. Hãy mở lòng với những giá trị truyền thống. Chúng ta càng hiểu về văn hóa của mình, chúng ta càng mạnh mẽ hơn trong việc xác định bản sắc và hướng đi của bản thân”.
Với “Xẩm đến trường”, SOOBIN cho thấy hình ảnh một nghệ sĩ trẻ dám đưa văn hóa Việt Nam đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại nhưng vẫn giữ trọn tinh thần truyền thống. Đây không chỉ là một dự án nghệ thuật, mà còn là hành trình mang đậm tinh thần trách nhiệm và niềm tự hào văn hóa của một nghệ sĩ trẻ đối với những giá trị cội nguồn.
Những hành trình thầm lặng
SOOBIN không phải là nghệ sĩ trẻ đầu tiên đưa văn hóa truyền thống đến với các bạn trẻ mà lâu nay, dòng chảy ấy vẫn âm thầm chảy trong đời sống. Hà Myo cũng là một nghệ sĩ miệt mài dành tình yêu và đam mê cho hành trình mang nghệ thuật truyền thống đến với các bạn trẻ. Từ xẩm, đến hát xoan, chị còn học cả chèo, quan họ và sắp tới là bài chòi...
Hiện, Hà Myo đã và đang thực hiện đưa xẩm đến hơn 30 trường học. Theo chị, muốn bảo tồn phải cho âm nhạc dân gian đất sống. Nếu người nghệ sĩ khéo léo, sáng tạo mang đến hơi thở mới cho âm nhạc truyền thống thì khán giả sẽ mở lòng. Lúc ấy, bảo tồn văn hóa sẽ không chỉ dừng lại ở những khẩu hiệu.
Không phải là người nổi tiếng, có ảnh hưởng nhưng vì yêu văn hóa truyền thống, có những bạn trẻ đã ứng dụng công nghệ để lan tỏa vẻ đẹp của văn hóa. Dự án “Xin chào Việt Nam” do một nhóm bạn trẻ từ 20-30 tuổi, cùng niềm yêu thích văn hóa dân tộc đã âm thầm kiến tạo một không gian tiếp cận văn hóa truyền thống gần gũi, sáng tạo.
Anh Phạm Đức Long, Giám đốc Sản xuất của dự án chia sẻ: “Xin chào Việt Nam xây dựng một hệ sinh thái nội dung mang tính gắn kết, đa dạng; trong đó các nhóm nội dung lịch sử, văn hóa-di sản, ẩm thực-du lịch được thiết kế để bổ trợ lẫn nhau, nhằm tạo nên trải nghiệm toàn diện cho người xem. Các câu chuyện lịch sử được kể lại bằng cách tiếp cận mới mẻ, sinh động, giúp người trẻ cảm thấy gần gũi và dễ tiếp cận hơn với tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc”.
Mảng văn hóa-di sản là một trong những điểm nhấn nổi bật nhất của dự án với nhiều video đầu tư công phu, khai thác những loại hình nghệ thuật truyền thống như chèo, tuồng, múa rối... được thể hiện bằng góc nhìn trẻ trung nhưng đầy tôn trọng. Dự án “Xin chào Việt Nam” tiếp cận công chúng trên nhiều nền tảng với nhiều hình thức để mang lại hiệu quả tốt nhất, đặc biệt là qua không gian số như website, Facebook, TikTok, Instagram, YouTube, Threads...
Ngoài ra, còn nhiều dự án khác của các bạn trẻ, như Vũ Thị Quỳnh Trang ở Hà Nội đã gây ấn tượng khi phát triển một kênh TikTok chuyên kể chuyện về văn hóa dân gian Việt Nam bằng hoạt họa. Mỗi video của cô thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, giúp người trẻ tiếp cận kiến thức lịch sử và văn hóa một cách sinh động, hấp dẫn. Hay, như Nguyễn Đình Huy, chàng trai 9X từ Huế đã xây dựng ứng dụng di động "Dạo Cố Đô" - một bản đồ tương tác với di tích Huế, kết hợp công nghệ thực tế tăng cường (AR) để tái hiện những công trình cổ xưa ngay trên điện thoại thông minh của người dùng.
Ở Lai Châu, các câu lạc bộ như câu lạc bộ hát Then - đàn Tính thiếu nhi ở Than Uyên, câu lạc bộ dân ca Thái hay câu lạc bộ đàn tính xã Mường So do thanh niên khởi xướng và duy trì đã trở thành nơi truyền dạy, lan tỏa các giá trị âm nhạc truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số. Không ít bạn trẻ, dù sinh ra giữa vùng núi cao hay đô thị hiện đại, vẫn tìm về với chiêng, với hát ru, với những điệu múa xòe - như một cách khẳng định niềm tự hào nguồn cội.
Còn nhớ, cách đây 10 năm, từ khát khao có một sân chơi cho giới trẻ trong lĩnh vực âm nhạc truyền thống, một nhóm học sinh, sinh viên Hà Nội cùng nhau cho ra đời Chèo 48h - dự án âm nhạc phi lợi nhuận về nghệ thuật chèo dân gian, giúp các bạn trẻ có cơ hội được trải nghiệm, tiếp xúc nhiều hơn với nghệ thuật chèo. Bằng cách tiếp cận mới, một lối đi riêng, Chèo 48h trở thành điểm đến, nơi thỏa mãn đam mê cho những người trẻ tuổi yêu âm nhạc truyền thống. Từ Chèo 48h, Quan họ 48h, Xẩm 48h đã ra đời, tiếp tục di dưỡng tình yêu với văn hóa truyền thống đến những người trẻ hôm nay...
Rõ ràng, dòng chảy của văn hóa truyền thống vẫn đang âm thầm, bền bỉ chảy trong đời sống từ tình yêu và tâm huyết của những người trẻ. Nhà nghiên cứu, lý luận âm nhạc Nguyễn Quang Long cho rằng, người trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển và khơi thông dòng chảy của văn hóa truyền thống. Dòng chảy ấy cũng cần những sáng tạo mới để truyền thống tiếp tục phát triển... Bởi, nói như nhà nghiên cứu văn hóa Trịnh Bách: “Giá trị của văn hóa là sự tiếp nối thế hệ”.
