Tái định cư từ lâu được xem là một trong những giải pháp bền vững nhất đối với những người tị nạn không thể trở về quê hương hoặc hòa nhập lâu dài tại quốc gia tiếp nhận ban đầu. Tuy nhiên, báo cáo Dự báo Nhu cầu Tái định cư Toàn cầu mới nhất của UNHCR công bố ngày 16/6 cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng đang ngày càng lớn.
Theo UNHCR, khoảng 2,4 triệu người tị nạn có nguồn gốc từ 43 quốc gia và đang sinh sống tại 76 quốc gia tiếp nhận trên khắp thế giới sẽ cần được tái định cư ở nơi khác vào năm 2027 do vẫn đối mặt với các nguy cơ về an ninh, bạo lực hoặc bị phân biệt đối xử tại nơi cư trú hiện nay, đồng thời không thể hồi hương một cách an toàn.
Con số này thấp hơn khoảng 6% so với dự báo cho năm 2026, nhưng cơ quan của Liên hợp quốc nhấn mạnh rằng sự sụt giảm không đồng nghĩa với việc cuộc khủng hoảng người tị nạn toàn cầu đang được cải thiện. Trái lại, đây là kết quả của những diễn biến khác nhau tại từng khu vực và từng nhóm người tị nạn.
Bà Jackie Keegan, người đứng đầu bộ phận giải pháp bền vững và hỗ trợ bảo vệ thực địa của UNHCR cho biết, người tị nạn Afghanistan là nhóm có nhu cầu tái định cư lớn nhất thế giới hiện nay. Họ chủ yếu hiện diện ở hai quốc gia láng giềng là Pakistan và Iran.
Xếp sau trong danh sách là người tị nạn đến từ Nam Sudan, Sudan, Syria và cộng đồng người Rohingya đang sinh sống chủ yếu tại Bangladesh.
Tại Syria, những thay đổi chính trị kể từ cuối năm 2024 đã tạo điều kiện để một bộ phận người tị nạn cân nhắc việc trở về quê hương. Tuy nhiên, UNHCR lưu ý rằng tình hình tại quốc gia Trung Đông này vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn và các hoạt động hồi hương cần dựa trên nguyên tắc tự nguyện, an toàn và được tôn trọng.
Điều đáng lo ngại hơn cả là nhu cầu vẫn ở mức rất cao trong khi các cơ hội tái định cư đang suy giảm rõ rệt. UNHCR cho biết chỉ khoảng 37.000 người tị nạn được hỗ trợ tái định cư thông qua các chương trình của cơ quan này trong năm 2025. Con số đó giảm mạnh so với hơn 116.000 trường hợp được tái định cư trong năm trước.
Một phần nguyên nhân của sự suy giảm đó có liên quan đến Mỹ, quốc gia từ lâu đã là nơi tiếp nhận người tị nạn lớn nhất thế giới, khi nước này thu hẹp chương trình tiếp nhận. Ngoài ra, các quốc gia châu Âu và châu Á cũng đưa ra nhiều quyết sách để hạn chế tình trạng di cư.
Khoảng cách giữa 37.000 người được tái định cư và 2,4 triệu người cần hỗ trợ cho thấy quy mô thách thức mà cộng đồng quốc tế đang phải đối mặt. Ngay cả khi tất cả các chỉ tiêu tiếp nhận hiện có được thực hiện đầy đủ, số lượng người được hưởng lợi vẫn chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng nhu cầu toàn cầu.
UNHCR cảnh báo xu hướng này đang khiến thế giới ngày càng xa mục tiêu tạo ra 130.000 suất tái định cư mỗi năm vào năm 2027. Nếu không có thay đổi đáng kể về chính sách, hàng triệu người tị nạn có nguy cơ tiếp tục phải sống trong tình cảnh mất ổn định.
Theo bà Jackie Keegan, tình trạng sụt giảm hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trong đó có việc một số quốc gia tiếp nhận điều chỉnh chính sách nhập cư, tạm dừng hoặc giảm quy mô tiếp nhận người tị nạn, áp dụng các tiêu chí lựa chọn chặt chẽ hơn và đối mặt với tình trạng tồn đọng hồ sơ kéo dài.
Những thay đổi này diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia phát triển đang chịu áp lực từ các cuộc tranh luận trong nước liên quan đến nhập cư, chi phí an sinh xã hội và vấn đề an ninh biên giới. Hệ quả là các chương trình tái định cư - vốn được coi là một công cụ nhân đạo quan trọng - đang gặp nhiều trở ngại hơn trong quá trình triển khai.
Do số lượng quốc gia sẵn sàng tiếp nhận người tị nạn theo diện tái định cư chưa theo kịp nhu cầu thực tế, phần lớn trách nhiệm hiện đang đặt trên vai các nước có nguồn lực hạn chế. UNHCR cho biết gần 68% số người tị nạn trên thế giới hiện đang được tiếp nhận bởi các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Đây là những nước vốn đã phải đối mặt với nhiều thách thức về phát triển kinh tế, việc làm, giáo dục, y tế và cơ sở hạ tầng.
"Mở rộng chương trình tái định cư là việc cấp bách và hoàn toàn khả thi. Chúng ta cần tăng hạn ngạch, thu hút thêm nhiều quốc gia tham gia và đẩy nhanh tiến độ xử lý để đảm bảo cơ chế bảo vệ này đến được với nhiều người nhất", bà Jackie Keegan nói.
Đại diện cơ quan LHQ cũng cho biết, năm 2026 đánh dấu 75 năm ra đời Công ước về Người tị nạn năm 1951 - văn kiện pháp lý quốc tế nền tảng trong việc bảo vệ quyền của người tị nạn trên toàn thế giới. UNHCR theo đó đề nghị các chính phủ tái khẳng định cam kết đối với các nguyên tắc bảo vệ người tị nạn và mở rộng con đường dẫn tới những giải pháp bền vững.
Theo cơ quan này, ngoài hỗ trợ nhân đạo đối với những người yếu thế nhất, việc tái định cư người tị nạn cũng là công cụ quan trọng giúp giảm áp lực cho các quốc gia tuyến đầu, góp phần duy trì ổn định khu vực và tạo điều kiện để người tị nạn xây dựng cuộc sống mới.
Thực tế cho thấy nhiều người tị nạn sau khi được tái định cư đã nhanh chóng hòa nhập, đóng góp cho nền kinh tế và đời sống xã hội tại quốc gia tiếp nhận. Đồng thời, họ vẫn duy trì các mối liên hệ với quê hương, hỗ trợ người thân thông qua kiều hối.
Trong bối cảnh các cuộc xung đột, biến đổi khí hậu, bất ổn chính trị và khủng hoảng nhân đạo tiếp tục khiến hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, nhu cầu về những giải pháp lâu dài cho người tị nạn khó có thể giảm trong tương lai gần. "Tái định cư không phải là hoạt động từ thiện, mà là một giải pháp lâu dài cho tương lai", UNHCR nêu.
