Trong một dịp lên Lai Châu mùa thu 2025, tôi được Hà Minh Hưng dẫn đi thăm thú cảnh sắc và đời sống miền núi. Qua câu chuyện, mới biết anh quê Phú Thọ, lên Lai Châu lập nghiệp từ năm 2005 với công việc thầy giáo dạy họa tại Trường THCS xã Hồng Thu, huyện biên giới Sìn Hồ. Hồng Thu là xã chủ yếu đồng bào Mông sinh sống, trường lại mới thành lập nên quy tụ nhiều giáo viên trẻ từ các tỉnh khác lên công tác.
Hè năm học đầu tiên, anh quyết định ở lại trường, không về quê. Do thiếu giáo viên, Ban Giám hiệu phân công anh dạy phổ cập Ngữ văn và Lịch sử. Đêm vùng cao xuống sớm, giữa làn sương mỏng, anh nhìn những ánh đèn pin loang loáng và bước chân hối hả của học sinh lớn tuổi từ các bản xa tối tối về trường học chữ. Cuối tuần, anh lại xuống bản thăm bà con, tìm hiểu phong tục, cùng trưởng bản đến từng nhà vận động học viên đến lớp.
Những tưởng chỉ xa quê đôi ba năm rồi trở về, nhưng sự đồng cảm với khó khăn của người vùng cao và tình yêu với cô giáo đồng hương khiến anh ở lại, như một sợi dây vô hình níu giữ, để rồi gắn bó trọn vẹn với đất Lai Châu.
Vốn có năng khiếu hội họa và văn chương, rảnh rỗi anh viết lách, ký họa. Năm 2013, một vị khách đặc biệt - nhà văn Đỗ Thị Tấc, Chủ tịch Hội VHNT tỉnh Lai Châu lên Sìn Hồ và ghé thăm anh. Cuộc gặp tình cờ ấy trở thành bước ngoặt lớn trong sự nghiệp sáng tác của Hà Minh Hưng. Năm 2015, theo đề xuất của nhà thơ Đỗ Thị Tấc, anh được điều về Hội VHNT tỉnh Lai Châu. Ngoài công việc minh họa, anh tham gia viết và biên tập cho Tạp chí Văn nghệ Lai Châu, cộng tác thường xuyên với nhiều tờ báo, tạp chí khác.
Đi nhiều, gặp nhiều, chính những chuyến đi ấy đã cho Hà Minh Hưng một vốn sống dày dặn về vùng cao, nền tảng tạo nên giọng văn giàu cảm xúc, mộc mạc mà sâu sắc của anh. Và cũng từ những hành trình ấy, trong anh dần hiện lên những vùng đất mà chỉ cần nghe tên đã thấy cả trời gió và mây, đá và sông, người và rừng… hòa quyện trong bản nhạc lớn của Tổ quốc.
Biên giới Lai Châu - nơi địa đầu phía Tây Bắc là một miền như thế. Ở đó, mỗi cột mốc không chỉ là dấu son của chủ quyền, mà còn là ký ức sống, là hơi thở, là linh hồn của những con người thầm lặng gìn giữ đất trời cho quê hương. Chính từ những trải nghiệm ấy, Hà Minh Hưng quyết định cho ra mắt tập bút ký "Người giữ hồn biên giới", như một cách lưu giữ những mảnh ký ức của những năm tháng và những miền đất anh đã đi qua.
Trong "Người giữ hồn biên giới", Hà Minh Hưng không chỉ viết về biên phòng hay núi rừng, mà viết về con người - những “cột mốc sống” bằng da bằng thịt, những tâm hồn trong veo như suối, rắn rỏi như đá, bền bỉ như gió ngàn. Ở đó có Trung tá Hoàng Viết Sỹ, Thiếu tá Sùng A Hùng, già Thàng Phí Xè, “bố bản” Lý Xạ Pu, nghệ nhân - già bản người Si La Hù Cố Xuân… những con người bình dị mà vĩ đại, sống trọn một đời cho niềm tin nơi biên cương.
Ký của Hà Minh Hưng giàu vốn sống, nhuần nhuyễn giữa tư liệu và cảm xúc. Ngòi bút của anh ăm ắp hơi thở của người đi, người chứng kiến, người sống giữa núi rừng, lắng nghe từng câu chuyện nhỏ bé mà lay động của đồng bào nơi biên cương. Anh hiểu mỗi vùng đất ngang qua, từng nếp văn hóa và phong tục, từng lời khèn, điệu khắp, cả những giọt mồ hôi âm thầm rơi trên nương đá. Anh không phô trương hiện thực mà để hiện thực tự cất lời.
Đọc "Người giữ hồn biên giới", ta bắt gặp hơi ấm con người lan trong sương núi; bắt gặp cái lặng lẽ của người lính giữa rừng già, cái mộc mạc của bà con bên những thửa ruộng bậc thang, cái trong trẻo của điệu chèo nơi làng Xuân Khiêng, và cả dư vang tâm linh của lời Then, tiếng khèn, của câu hát giao duyên trong lễ hội Hạn Khuống nơi miền đất gió. Đó chính là hồn vía của Lai Châu được Hà Minh Hưng chưng cất thành chữ.
Tập bút ký này vì thế không chỉ là ghi chép về một miền biên cương, mà còn là một lời tri ân với đất, với người, với những linh hồn lặng lẽ gìn giữ biên giới. Trong từng con chữ, ta nghe thấy tiếng gió Phong Thổ, tiếng nước Mường Tè, tiếng khèn Dào San, tiếng hát Xuân Khiêng hòa làm một khúc tráng ca về tình người và lòng đất.
![ha minh hung-bia sach.jpg -1](https://cdn.cand.vn/images/YpUpQza0NAnvfADp60NQqXUVFxadhL0KiVqyjFJIn7KVeYz1wu5W1CLdz3eGjtrKunCmC2yl7h1yCJCB3RcDglp2GkX_2KaXrfVsTqTmnyc/Ha_Minh_Hung_bia_sach-1772852218898.jpg.avif "Bìa tác phẩm "Người giữ hồn biên giới" của Hà Minh Hưng.")
Giữa thế giới đổi thay từng ngày, "Người giữ hồn biên giới" nhắc ta rằng: vẫn còn đó những con người đang ngày đêm giữ lấy phần hồn của non sông, không chỉ bằng súng, bằng vai gùi, mà bằng cả trái tim yêu thương, thủy chung và trong sáng. Đó cũng là phần “hồn” mà Hà Minh Hưng đã giữ được trong từng con chữ của mình.
Với tập bút ký "Người giữ hồn biên giới", Hà Minh Hưng không chỉ mang đến cho người đọc những trang viết chan chứa hơi thở của núi rừng, mà còn gửi gắm một thông điệp lớn lao: Biên giới không chỉ là đường kẻ trên bản đồ, mà là nơi kết tinh hồn cốt dân tộc. Ở đó, từng tấc đất, ngọn núi, con suối, từng con người đều góp phần dệt nên dáng hình đất nước.
"Người giữ hồn biên giới" vì thế không chỉ là tác phẩm văn học, mà còn là một bản trường ca về lòng trung thành, niềm tin và tình yêu đất nước. Nó khiến ta nhận ra rằng, giữa bạt ngàn gió núi và sương mây, vẫn có những con người bình dị đang âm thầm thắp lửa, gìn giữ linh hồn biên cương cho hôm nay và mai sau. Đối với Hà Minh Hưng, đây cũng là tấm lòng, lời tri ân, khúc hát bền bỉ của niềm tin, tình người và sự sống nơi địa đầu Tổ quốc.
