Giải thưởng soi chiếu giá trị văn hóa đương đại

Những cá nhân nổi bật “chiếm lĩnh giải thưởng”

Có thể nói, năm 2025 đời sống văn hóa văn nghệ có phát triển rực rỡ với nhiều dấu ấn nổi bật. Trong đó, tinh thần kỷ niệm những ngày lễ lớn của đất nước cũng đã góp phần mang đến không khí hân hoan, vẽ lên bức tranh văn hóa nghệ thuật thêm đa sắc. Khán giả cũng có cơ hội được thưởng thức nhiều tác phẩm, chương trình nghệ thuật chất lượng.

Đời sống văn hóa nghệ thuật năm nay ghi nhận sự bung nở của 2 lĩnh vực âm nhạc và điện ảnh. Có lẽ vì vậy mà chưa bao giờ, đề cử tại các giải thưởng âm nhạc lại có nhiều ứng cử viên ngang tài ngang sức đến như vậy.

Tương tự, một số gương mặt nghệ sĩ hay tác phẩm xuất hiện tại hầu hết các giải thưởng. Ca sĩ Hòa Minzy là một trong những gương mặt xuất hiện ở hầu hết các các giải thưởng âm nhạc. Với “Làn sóng xanh” năm 2025, cùng với ca khúc “Bắc Bling”, cô có mặt tại 6/12 hạng mục đề cử: “Nữ ca sĩ của năm”, “Ca khúc của năm”, “Ca khúc nhạc phim được yêu thích nhất”, “Bài hát hiện tượng”, “Sự kết hợp xuất sắc”, “MV của năm” (Nỗi đau giữa hòa bình). Với giải thưởng “Zing MP3”, Hòa Minzy trở thành nghệ sĩ xuất hiện trong nhiều hạng mục Best Of 2025 nhất với “Nghệ sĩ nổi bật”, “Vpop nổi bật”, “Bài hát viral nổi bật”, “Dance nổi bật”, “Kết hợp nổi bật”, “Ballad nổi bật”. Tại giải thưởng “Tinh hoa Việt”, cô lọt vào 3 hạng mục đề cử là “Bài hát của năm”, “MV của năm”, “Ca sĩ của năm”.

Năm 2025 cũng ghi dấu một năm thành công của ca sĩ Phương Mỹ Chi. Kết quả đó được phản ánh trong một loạt giải thưởng mà cô được đề cử. Tại giải Làn sóng xanh, Phương Mỹ Chi có mặt ở cả hai hạng mục là “Ca sĩ đột phá” và “Nữ ca sĩ/ Rapper của năm”. Tương tự, Nguyễn Hùng cũng có mặt ở hai hạng mục là “Gương mặt mới xuất sắc” và “Nam ca sĩ/ Rapper của năm”. Theo đánh giá, Nguyễn Hùng là một trong hai gương mặt sáng giá nhất năm nay khi sở hữu hai bản hit quốc dân là “Phép màu” (hát chung với ban nhạc MAYDAYS) và ca khúc riêng mang tên “Còn gì đẹp hơn”.

Giải “Mai vàng” lần thứ 31 năm 2025 (do Báo Người lao động tổ chức) cũng đã vừa thống nhất danh sách đề cử vào vòng bình chọn. Ở lĩnh vực âm nhạc, đề cử “Nam ca sĩ xuất sắc nhất” là sự có mặt của những ca sĩ có thành tựu trong năm qua như Tùng Dương, Soobin, Đức Phúc, Bùi Công Nam… Những gương mặt này hầu hết cũng đã có mặt tại các giải thưởng “Làn sóng xanh”, “Zing MP3”.

Đề cử “Nữ ca sĩ xuất sắc nhất” cũng ghi nhận những cái tên như Phương Mỹ Chi, Hòa Minzy, Tóc Tiên, Trang Pháp, Bùi Lan Hương… “MV được yêu thích nhất” cũng đều có mặt của những sản phẩm tiêu biểu như “Bắc Bling”, “Made in Việt Nam”… Sobin cũng là một cái tên có thể gây bất ngờ ở “Mai vàng” lần thứ 31 vì có tới 3 đề cử: “Nam ca sĩ yêu thích nhất”, “Ca khúc yêu thích nhất” và “MV yêu thích nhất” dành cho “Mục hạ vô nhân”.

Đề cử “Chương trình nghệ thuật của năm” không nằm ngoài những concert gây tiếng vang như “Chương trình Mùa xuân thành phố Hồ Chí Minh”, “Tổ quốc trong tim”… Tại giải thưởng mới “Tinh hoa Việt” thì những cái tên quen thuộc như Tùng Dương, Hòa Mizy, Phương Mỹ Chi, Soobin… cùng góp mặt trong các đề cử như “Bài hát của năm”, “Ca sĩ của năm”…

Cùng với lĩnh vực âm nhạc, trong năm qua, điện ảnh cũng có được những thành tựu với dấu ấn nổi bật. Chính vì vậy, ngoài các giải thưởng chuyên ngành như Liên hoan phim, giải Cánh diều… thì tại hạng mục dành cho lĩnh vực này ở các giải thưởng văn hóa nghệ thuật thường niên ghi nhận sự xuất hiện của những cái tên quen thuộc.

Tại đề cử “Nam diễn viên điện ảnh - truyền hình xuất sắc” ở giải “Mai vàng” thì cả Đỗ Nhật Hoàng (vai Cường), Nguyễn Phương Nam (vai Tạ) và Steven Nguyễn (vai Quang) trong bộ phim “Mưa đỏ” lại trở thành “đối thủ” nặng ký của nhau. Đề cử cho phim điện ảnh cũng bao hàm hầu hết những bộ phim có hiệu ứng khán giả nổi bật như “Mưa đỏ”, “Tử chiến trên không”, “Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối”, “Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu”...

Những dịch chuyển phù hợp

Đại diện Ban tổ chức "Làn sóng xanh” cho biết danh sách đề cử phản ánh một năm bùng nổ của thị trường nhạc Việt với sự chuyển dịch rõ rệt về các dòng nhạc. Âm nhạc năm nay không chỉ gói gọn trong chủ đề tình yêu, mà ghi nhận sự lên ngôi của cảm hứng yêu nước và tôn vinh niềm tự hào dân tộc, các giá trị truyền thống.

Sự kết hợp giữa âm nhạc hiện đại và âm nhạc truyền thống, âm nhạc được lan xa hơn, đưa âm nhạc Việt Nam đến với thế giới nhiều hơn. Ngoài ra, ban giám khảo cũng thừa nhận khá áp lực vì các sản phẩm “một chín một mười” và tương quan lực lượng quá lớn giữa các ứng viên đã khiến các thành viên phải “cân não” trước mỗi đánh giá.

Tại giải thưởng “Ngôi sao xanh”, giải thưởng dành cho Điện ảnh và Truyền hình (Kênh truyền hình TodayTV kết hợp với Tạp chí Thế giới điện ảnh tổ chức) lần thứ 12, năm 2025 có tổng cộng 741 đề cử dự thi - con số kỷ lục từ khi giải thưởng ra đời bao gồm 23 phim điện ảnh, 16 phim truyền hình, 11 phim truyền hình nước ngoài, 21 tác phẩm thuộc lĩnh vực không gian mạng và 41 MV âm nhạc.

Bảng đề cử năm 2025 cho thấy sự đầu tư mạnh mẽ của các đơn vị sản xuất với chất lượng đồng đều, đa dạng thể loại, trải rộng từ điện ảnh, truyền hình đến phim trên không gian mạng và âm nhạc. Sự gia tăng đáng kể cả về số lượng lẫn chất lượng này phản ánh bức tranh phát triển sôi động của thị trường giải trí Việt Nam một năm qua.

Năm nay, giải thưởng này còn tăng cường hạng mục “Không gian mạng”, bổ sung hạng mục “Video âm nhạc được yêu thích nhất” do khán giả bình chọn. Việc mở rộng hạng mục giúp giải thưởng đáp ứng tốt hơn xu hướng thưởng thức của công chúng và ghi nhận đầy đủ hơn những sản phẩm nghệ thuật trên các nền tảng mới.

Ngoài ra, có những chương trình lần đầu ra mắt nhưng đã tạo ấn tượng như trong đề cử “Chương trình truyền hình - nền tảng số” thuộc giải “Mai vàng” năm nay ghi nhận sự xuất hiện của chương trình “Chiến sĩ quả cảm” về lực lượng CAND.

Bên cạnh những giải thưởng có lịch sử từ nhiều năm trước thì một số giải thưởng mới ra mắt nhưng hứa hẹn mang đến sự đánh giá bao quát, khách quan. Phải kể tới giải thưởng “Tinh hoa Việt” (Báo Đại đoàn kết phối hợp cùng Công ty Truyền thông và sáng tạo ZOA tổ chức).

Điểm khác biệt ở “Tinh hoa Việt” là sự tôn vinh những đóng góp lan tỏa văn hóa Việt trên nhiều lĩnh vực. Vì thế, bên cạnh điện ảnh, âm nhạc, giải thưởng này còn có những đề cử ở lĩnh vực mỹ thuật, văn học, sân khấu …Thay vì tập trung vào những lĩnh vực có sức thu hút công chúng cao, giải thưởng này còn tôn vinh những đóng góp ở những lĩnh vực lặng thầm, ít “hot” hơn như “Bảo tồn văn hóa”, “Lan tỏa văn hóa”, "Tinh hoa sáng tạo”…

Tương tự, “Giải thưởng Đào Tấn” do Viện Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát huy văn hóa dân tộc tổ chức năm 2025 vinh danh 14 tập thể và cá nhân có tác phẩm sân khấu, văn học, hội họa, âm nhạc cũng như các nhà quản lý văn hóa nghệ thuật xuất sắc. Giải thưởng vinh danh những nghệ sĩ không chỉ giỏi nghề, còn có đóng góp dài hơi trong việc giữ lửa, truyền nghề và đổi mới tư duy ở các lĩnh vực.

Ngoài các giải thưởng được trao ồ ạt vào dịp giao thời giữa năm cũ và năm mới thì còn một số giải thưởng uy tín, tổ chức ở thời điểm khác trong năm như “Cống hiến”, “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội”, giải thưởng hàng năm của các Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành… Mỗi giải có một tiêu chí riêng. Tuy nhiên, có một vấn đề còn tồn tại, nhất là ở lĩnh vực âm nhạc thì giải thưởng của Hội chuyên ngành luôn có độ chênh nhất định so với các giải thưởng khác.

Theo đánh giá của nhiều nhà chuyên môn thì các giải thưởng của Hội chuyên ngành lại hơi thiếu tính thị trường, chưa phát huy được vai trò của truyền thông. Ngược lại, chất học thuật trong các sản phẩm đề cử ở các giải thưởng âm nhạc khác chưa cao… Đó cũng là điều mà các đơn vị tổ chức cần chú ý để có được những giải thưởng thực sự bao quát, thuyết phục đông đảo công chúng hơn.