Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Chuyển động tích cực của việc đưa sân khấu đến học đường

Đề án "Giới thiệu và biểu diễn các vở diễn được chuyển thể từ các tác phẩm văn học nổi tiếng của Việt Nam và thế giới có trong chương trình giáo dục phổ thông tại các trường học của TP Hà Nội giai đoạn 2022-2030" (gọi tắt là "Đề án sân khấu học đường") đến nay đã đi được gần nửa chặng đường.

Theo ghi nhận của phóng viên, các nhà hát trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã tiếp tục có những buổi biểu diễn tại các trường học trên địa bàn toàn thành phố. Trong tháng 4/2026, Nhà hát Chèo Hà Nội có 15 suất diễn tại các trường học với những tích truyện quen thuộc như "Cây tre trăm đốt", "Thằng Bờm", "Quan Âm Thị Kính". Nhà hát Kịch Hà Nội cũng có khoảng 40 buổi diễn với các vở: "Chuyện người con gái Nam Xương", "Huyền tích hồ Gươm"...

Theo chủ trương của Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, Nhà hát Kịch Hà Nội được phân công là "đơn vị điểm" trong triển khai thực hiện Đề án sân khấu học đường. Qua các năm triển khai đề án (từ 2022-2024), Nhà hát đã dàn dựng được 5 tác phẩm sân khấu dựa trên tác phẩm văn học, biểu diễn hơn 170 buổi, phục vụ cho khoảng 80.000 học sinh tại 14 quận, huyện (cũ) của Thủ đô: "Chuyện người con gái Nam Xương", "Thúy Kiều - một kiếp đoạn trường", "Tinh thần thể dục", "Lời bà kể" và "Quẫn".

Các vở diễn đã được nhà hát xây dựng dựa trên sự kết hợp giá trị truyền thống với ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, tạo hình nhân vật gần gũi, giúp học sinh dễ dàng tiếp nhận. Theo thông tin từ Nhà hát Kịch Hà Nội, sắp tới đơn vị sẽ tiếp tục dàn dựng thêm nhiều tác phẩm chuyển thể từ chương trình Ngữ văn phổ thông, vừa bám sát nội dung bài học, vừa bảo đảm chất lượng nghệ thuật và sức hấp dẫn đối với học sinh.

NSƯT Trần Thị Hiền - Giám đốc Nhà hát Múa rối Thăng Long cho biết: "Trong tháng 4, đơn vị sẽ triển khai biểu diễn tại các trường tiểu học thuộc các địa bàn như Phúc Lộc, Phúc Lợi, Liên Minh, Bát Tràng, Gia Lâm... Sau đó, các chương trình tiếp tục được tổ chức tại nhiều điểm trường khác như Tiến Thắng, Nội Bài, Quang Minh, Sóc Sơn, Đa Phúc, Đông Anh, Việt Hưng, Phù Đổng, Ô Diên... Chúng tôi mong muốn, mỗi buổi biểu diễn không chỉ đem đến cho học sinh một chương trình nghệ thuật hấp dẫn, mà còn góp phần khơi gợi tình yêu văn học, bồi đắp cảm xúc thẩm mỹ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống đến với thế hệ trẻ Thủ đô...".

Có thể thấy, giá trị của Đề án sân khấu học đường còn nằm ở chỗ, các nhà hát đưa thế mạnh riêng của từng bộ nghệ thuật vào học đường. Với học sinh, nhất là bậc tiểu học và THCS, tác phẩm văn học khi được sân khấu hóa bằng nghệ thuật múa rối sẽ trở nên sinh động, gần gũi và hấp dẫn với các em hơn. Khi sân khấu bước vào trường học thông qua xây dựng các tác phẩm có trong chương trình, đó không chỉ là sự "minh họa" cho môn học Ngữ văn, mà còn là cách trang bị cho học sinh có thêm kiến thức đa dạng về bộ môn nghệ thuật sân khấu của nước nhà".

Nhà trường - mảnh đất màu mỡ để gieo mầm nghệ thuật

Có thể nói, đề án "Giới thiệu và biểu diễn các vở diễn được chuyển thể từ các tác phẩm văn học nổi tiếng của Việt Nam và thế giới có trong chương trình giáo dục phổ thông tại các trường học của thành phố Hà Nội giai đoạn 2022-2030" được TP Hà Nội triển khai trong những năm qua đã đạt được những hiệu quả nhất định.

Cách đây chừng 1 năm, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã tổ chức hội nghị tổng kết đề án thuộc giai đoạn 2022-2024, trong đó ghi nhận những kết quả đáng kể như: tạo được sân chơi bổ ích, lành mạnh, giúp các em học sinh ngày càng am hiểu và yêu văn học, nghệ thuật dân tộc; mở ra một hình thức học tập hiệu quả mới cho các em học sinh Thủ đô.

Các đơn vị nghệ thuật trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội được giao chỉ tiêu dàn dựng, biểu diễn theo từng loại hình, tạo nên một chương trình có tính hệ thống và cho thấy thành phố và ngành văn hóa Thủ đô đang xác định sân khấu học đường là một nhiệm vụ văn hóa - giáo dục cần được đầu tư bền bỉ, lâu dài.

Trong những năm qua, các nhà hát thuộc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã triển khai Đề án sân khấu học đường với những tác phẩm văn học đã được chuyển thể thành kịch như: Chùm kịch "Lời bà kể" sử dụng 2 bài học trong chương trình môn tiếng Việt tiểu học là "Mồ Côi xử kiện" và "Cây nêu ngày Tết"; "Tinh thần thể dục" dựa trên tác phẩm văn học "Tinh thần thể dục" của tác giả Nguyễn Công Hoan; vở diễn "Thúy Kiều - một kiếp đoạn trường" và "Kiều" được lấy cảm hứng từ kiệt tác "Truyện Kiều" của đại thi hào Nguyễn Du; "Nắm xôi kỳ diệu" dựa trên truyện thơ dân gian “Thằng Bờm”; "Cánh diều làng Vũ Đại" dựa trên tác phẩm “Chí Phèo” của nhà văn Nam Cao; "Cây tre trăm đốt" dựa trên cốt truyện dân gian "Cây tre trăm đốt"; "Chuyện người con gái Nam Xương" dựa trên tác phẩm truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ...

Trong số đó, vở diễn "Nắm xôi kỳ diệu" của Nhà hát Chèo Hà Nội từng tham dự Liên hoan Nghệ thuật sân khấu toàn quốc dành cho thiếu niên, nhi đồng lần thứ nhất - 2024 tại Hải Phòng và giành được Huy chương Vàng.

Có thể thấy một điểm chung là, các vở diễn được chuyển thể từ các tác phẩm văn học có trong chương trình giáo dục phổ thông ngoài việc làm cho các tác phẩm ấy trở nên sinh động, mới mẻ mà còn giúp các em học sinh hiểu thêm về văn hóa, phong tục, tập quán, đức tính đẹp của người Việt, về không gian làng quê Việt. Bên cạnh đó, các em học sinh được gặp các nhân vật bước ra từ tác phẩm văn học, giao lưu với những gương mặt nghệ sĩ nổi tiếng.

Với các hình thức biểu diễn được tổ chức linh hoạt tại sân trường, hội trường hoặc đưa học sinh đến rạp để trải nghiệm không gian sân khấu chuyên nghiệp, sau mỗi buổi diễn, học sinh có thể giao lưu với nghệ sĩ, chia sẻ cảm nhận và tham gia các hoạt động gắn với kỹ năng sống, giúp sân khấu trở thành một phần của giáo dục toàn diện cho trẻ nhỏ.

Theo Đề án sân khấu học đường, từ năm 2022-2030, số lượng vở diễn được dàn dựng sẽ là 40 vở với mục tiêu là biểu diễn từ 1.800-2.000 buổi cho khoảng 1.700 trường học trên địa bàn TP Hà Nội. Điều đó có nghĩa là, tính trung bình, mỗi trường phổ thông của Hà Nội cũng chỉ được tiếp cận 1 buổi biểu diễn tác phẩm văn học của 1 loại hình nghệ thuật sân khấu trong suốt 8 năm triển khai đề án - một con số khá khiêm tốn, nếu không muốn nói là quá nhỏ.

Tuy nhiên, theo đạo diễn - NSND Hoàng Quỳnh Mai: "Để sân khấu học đường phát huy hiệu quả thực sự, điều quan trọng đầu tiên là nắm bắt đúng nhu cầu và thị hiếu của học sinh. Mỗi lứa tuổi có khả năng cảm thụ và cách tiếp nhận nghệ thuật khác nhau, vì vậy việc khảo sát những điều các em quan tâm và mong muốn là vô cùng cần thiết. Từ nguồn thông tin này, các đơn vị nghệ thuật mới có thể lựa chọn kịch bản phù hợp, dàn dựng những vở diễn vừa hấp dẫn, gần gũi, vừa bảo đảm giá trị giáo dục, trong đó nên chú trọng việc xây dựng các trích đoạn liên quan đến các nhân vật lịch sử qua các loại hình nghệ thuật kịch hát truyền thống như chèo, tuồng, cải lương...".

Bên cạnh đó, để nghệ thuật sân khấu trở thành thói quen và nhu cầu, hiện diện thường xuyên trong môi trường học tập, sẽ giúp hình thành thói quen thưởng thức, nâng cao năng lực cảm thụ và nuôi dưỡng tình yêu văn hóa, nghệ thuật. Trong bối cảnh nghệ thuật biểu diễn vẫn tiếp tục phải đi tìm lời giải cho "bài toán tìm khán giả", việc các nhà hát chủ động tìm cách bước vào học đường mang ý nghĩa lớn và đem lại hiệu quả rất tích cực trong tương lai.