Du ký để hiểu chính mình

Tại lối vào của đền thờ thần Apollo nổi tiếng ở Delphi (Hy Lạp) mọi du khách được chào đón bằng dòng chữ mà dịch ra tiếng Việt là "Hiểu chính mình".

Tôi đang đọc một cuốn du ký mà theo tôi, tác giả đi qua những chặng đường, những nơi mình đến không chỉ là để khám phá những vùng đất lạ mà còn để khám phá chính bản thân mình, để hiểu chính mình!

Tôi thiển nghĩ thời nay, khi mà mạng xã hội phát triển, người ta có thể ngồi tại nhà mình bật máy tính hay điện thoại thông minh để khám phá những vùng đất lạ trên thế giới. Nhờ Facebook, Youtube… hay gõ vào công cụ tìm kiếm Google là biết được những nơi mình cần tìm, cần biết, cần xem. Người ta "du lịch qua màn ảnh nhỏ" hay sử dụng các công cụ tìm kiếm trên là biết được những điều họ mong muốn. Thế giới bây giờ quả thật đã "gói gọn trong lòng bàn tay" như người ta vẫn thường nói! Cho nên, liệu có phải những cuốn du ký nếu viết như ngày trước là lạc hậu, bạn đọc không cần bỏ tiền ra mua làm gì?

Du ký để hiểu chính mình -0
Bìa tập sách “Có hẹn Bulgaria”.

Cách đây hơn hai mươi năm, tôi xuất bản cuốn "Những chuyện ít được kể giữa lòng châu Âu" (do Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam ấn hành năm 2001) bán khá chạy, được bạn đọc đón nhận. Thời ấy, mạng xã hội chưa phát triển như bây giờ! Nhưng khi tôi in cuốn "Đến quê hương Đức Phật" (cũng do Nhà xuất bản Hội Nhà văn Việt Nam ấn hành năm 2009) tôi đã viết khác đi, là cuốn du ký kể về chuyến đi đến đất nước Ấn Độ huyền bí để khám phá bản thân mình, để hiểu chính mình, nên cũng được bạn đọc chào đón.

Cuốn du ký "Có hẹn với Bulgaria" (Nhà xuất bản Thanh niên ấn hành năm 2023)  của tác giả trẻ Tina Yuan (tên thật là Nguyễn Thị Thương) mà tôi đang cầm quả là một cuốn du ký đáng đọc, không chỉ vì nội dung của nó mà còn vì giọng văn giàu chất thơ, giàu nhạc điệu. Điều quan trọng hơn cả là tác giả viết để khám phá bản thân mình, để hiểu chính mình như dòng chữ chào đón du khách trên khắp thế giới tại lối vào của đền thờ thần Apollo nổi tiếng ở Delphi (Hy Lạp).

"... Bulgaria quyến rũ tôi qua mỗi góc phố. Từng ngôi nhà, từng quán cà phê ven đường làm cho tôi thấy cuộc sống quanh chúng ta có bao điều tốt đẹp đáng quý và cần trân trọng. Chỉ cần ta biết khéo léo nhận ra bằng cả tâm hồn và trái tim mình..." (trang 131). Rõ là cảnh vật bên ngoài đã tác động đến thế giới bên trong của tác giả, tác giả đã hiểu ra những điều cần thiết cho bản thân mình, để hiểu chính mình hơn!

Đại thi hào Nguyễn Du đã từng viết "Người buồn cảnh có vui đâu bao giờ" và cả "Đoạn trường ai có qua cầu mới hay..". Thế giới bên ngoài và thế giới nội tâm có những mối liên hệ với nhau thật mật thiết! Chính sự từng trải, từng chiêm nghiệm cuộc sống giúp tâm hồn ta phong phú, có thể mang đến cho tâm hồn ta sự cân bằng.

"...Bầu trời hôm nay đẹp đến mê lòng người, mới sáng sớm mà những ánh nắng của khúc giao mùa đông và xuân đã chiếu đến mọi ngóc ngách của từng tán cây đang ngủ yên đợi nắng ấm lên để từ từ khoe sắc. Mùa xuân đến cũng là lúc thiên nhiên và con người khoác lên mình những bộ cánh mới tràn đầy năng lượng. Mùi của nắng thật tuyệt... Chúng xen qua từng kẽ lá, cành cây, chiếu thẳng vào khu cửa sổ trong căn phòng trống vắng nơi tôi ngồi viết nhật ký, nhờ có nắng chiếu mà tôi thấy tâm hồn mình được sưởi ấm nhiều hơn. Cầm cây đàn Ukulele lên, tôi đánh hai khúc ca trong tâm trạng hân hoan của một ngày mới..." (trang 211). Tôi thiển nghĩ không phải ai cũng cảm nhận được "... mùi của nắng" trên chặng hành trình như tác giả cuốn sách mà tôi đang đọc.

Con người trước khi biết cách yêu thương người khác phải biết cách yêu thương chính mình: "... Hôm nay, tôi sẽ ra chợ hoa mua tặng mình một bông hồng đỏ như để nói với chính tôi rằng trước khi biết yêu một ai đó, hãy học cách yêu chính bản thân mình... Càng khám phá, tôi càng ngạc nhiên về Bulgaria, tôi khao khát được ở lại đây lâu hơn để được tìm hiểu về đời sống của những người dân nơi đây... Tôi sẽ trở lại và dừng chân ở đây lâu hơn để cảm nhận những điều yên bình tuyệt vời..." (trang 81).

Bulgaria, xứ sở hoa hồng mà tác giả đang trải nghiệm là một miền đất ấm áp và thi vị, ngay cả trong mùa đông lạnh giá: "Khi đã trải qua quá nhiều cô đơn và sự đổi thay, người ta thường muốn tìm cảm giác an toàn và sự ổn định lâu dài. Tôi cũng vậy. Trong quá khứ, tôi đã từng mất mát, đã từng khổ sở, nhưng cuộc sống luôn công bằng và có nhiều cơ hội để ta lựa chọn. Có những lựa chọn đã làm thay đổi toàn bộ cuộc đời giống như tôi bây giờ. Từ khi gặp Ivo, tôi thấy cuộc sống thật kỳ diệu... Anh tên Ivaylo, nhưng tôi lại thường gọi anh là "Ivo". Anh đến từ Bulgaria một quốc gia mà tôi đã từng được nghe trong bài thơ "Hoa hồng Bulgaria của nhà thơ Tế Hanh in trong sách giáo khoa lớp 5..." (trang 25). Tác giả không giấu giếm, đã trải lòng mình trên trang giấy... Làm quen với người bạn đời qua mạng xã hội và khi đã đến tận quê hương, xứ sở của người yêu, càng thấy yêu hơn, càng hiểu được chính mình, chính niềm hạnh phúc trong mối lương duyên này!

Đọc đoạn đối thoại này trong cuốn sách, tôi thấy tác giả là một cô gái thông minh, biết cách ứng đối trong những hoàn cảnh khác nhau:

- Cô qua đây du lịch hay đi làm?

- Tôi đi du lịch.

- Cô kết hôn chưa?

- Tôi kết hôn rồi, chồng tôi là người Bulgaria, anh ấy là Mafia...

... Tôi đã dùng chiêu này khá nhiều lần khi đi du lịch một mình. Khi đang uống rượu hoặc ở nhà hàng bị đàn ông tán tỉnh, cứ nghe chồng tôi là Mafia là họ im re luôn...". (trang 217).

Khi chúng ta có những nỗi niềm muốn giải tỏa, ta thường đi dạo, đây cũng là một cách tự cân bằng mình. Là đây: "...Có lẽ hôm nay là ngày Giáng sinh nên phố phường tấp nập hơn, thời tiết tuy lạnh nhưng không quá gắt như hồi tháng Ba, khi tôi lần đầu tiên đến đây nữa. Khoảnh khắc yên ả của buổi chiều kéo suy nghĩ của tôi miên man theo dòng sông lúc Ivo đưa tôi đi dạo. Chúng tôi dường như quên đi mọi muộn phiền, lo toan của cuộc sống khi nhìn thấy những người câu cá thư thả ung dung ngồi cạnh những cái cần câu nhỏ trên mặt nước lăn tăn chờ cá cắn mồi..." (trang 145).

Đi qua những vùng đất khác nhau, nhớ về đất nước mình, quê hương mình, để yêu hơn, để cảm nhận sâu xa hơn nơi mình đã sinh ra và lớn lên. Tôi thích những dòng này của tác giả trong cuốn sách: "... Hôm nay, tôi khám phá ra một điều thú vị mới, Bulgaria cũng có một thoáng Việt Nam của riêng mình. Đối diện tiệm bánh ở khu này có rất nhiều dây điện chằng chịt bện vào nhau, tạo thành một sân khấu cho những chú chim nhỏ can đảm nhảy nhót, hót líu lo. Có lẽ chúng đang hẹn hò. Bởi tôi thấy cái mỏ chúng cứ mổ vào nhau âu yếm mà không hề ngại ngùng chút nào..." (trang 151).

Cuốn du ký nói về đất nước Bulgaria nhưng qua những dòng viết tâm tình giàu cảm xúc, tác giả cũng nói về những miền đất mà mình đã từng đến, từng có nhiều cảm xúc ở nước Đức; ở Thổ Nhĩ Kỳ, ở Hy Lạp, ở Pháp, Bỉ...

Tôi chưa gặp tác giả bao giờ, cũng tình cờ có một người quen tặng tôi cuốn sách này và được biết tác giả Tina Yuan hiện đang sống ở Singapore. Tuy còn trẻ, thuộc thế hệ 9x nhưng đã có hai bằng thạc sĩ ngành luật và truyền thông và đã từng một mình đến hơn 100 quốc gia; đã xuất bản một số tác phẩm trong đó có cuốn truyện dài "Lỡ hẹn Paris".

Điều tôi tâm đắc nhất khi đọc cuốn sách này là những cuộc du ký của tác giả đều được kể lại chân thực, sinh động, giàu chất thơ và quan trọng hơn là sự nhận thức chính mình, hiểu chính bản thân mình... sâu sắc của cô gái trẻ.

Khi con người hiểu được chính bản thân mình thì mọi sự tác động bên ngoài không làm cho cái tâm của mình náo loạn! Khi cái tâm không náo loạn thì con người sẽ kiềm chế được những hành động cuồng nộ! Ấy là khi con người làm chủ được bản thân, cảm thấy tự tin, tự tại, mới cảm thấy mọi thứ được mất ở đời như giáo lý nhà Phật chỉ là vật ngoại thân! Đó là điều tiên quyết cho cuộc sống an lành, hạnh phúc...

Tôi thiển nghĩ cuốn sách đã thực sự truyền cảm hứng cho giới trẻ về sự hiểu biết, khám phá, sáng tạo để hiểu chính mình, làm chủ bản thân trong cuộc sống vô thường này...     

 Viết tại nhà vườn Sóc Sơn 7/2023

Dương Kỳ Anh

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).