Mỗi năm, khi Viện nghiên cứu Hurun (Trung Quốc) công bố bảng xếp hạng kỳ lân toàn cầu (Global unicorn index), giới đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm và các nhà hoạch định chính sách công nghệ đều dành sự quan tâm đặc biệt.
Khác với các bảng xếp hạng doanh nghiệp lớn như Fortune Global 500 hay Forbes Global 2000, Hurun không đánh giá những tập đoàn đã niêm yết, mà tập trung vào nhóm doanh nghiệp được xem là "tương lai" của nền kinh tế.
Bảng xếp hạng này thống kê các công ty khởi nghiệp được thành lập từ năm 2000, chưa niêm yết trên sàn chứng khoán và được định giá từ 1 tỷ USD trở lên. Báo cáo được xây dựng dựa trên dữ liệu các vòng gọi vốn, giao dịch trên thị trường thứ cấp, thông tin từ các quỹ đầu tư và doanh nghiệp, sau đó được Hurun chuẩn hóa để đưa ra mức định giá tại thời điểm chốt dữ liệu.
Chính vì vậy, đây được xem là một trong những "thước đo" phản ánh sức khỏe của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu, cho thấy dòng vốn đang chảy vào đâu, công nghệ nào được kỳ vọng và quốc gia nào đang nổi lên trong cuộc đua công nghệ.
AI không chỉ tạo thêm kỳ lân, mà đang tạo ra những "siêu kỳ lân"
Global Unicorn Index 2026 chốt dữ liệu đến ngày 1/1/2026, ghi nhận thế giới hiện có 1.603 kỳ lân tại 52 quốc gia và 299 thành phố, tăng 80 doanh nghiệp so với năm trước. Tổng giá trị toàn hệ sinh thái đạt khoảng 8.000 tỷ USD, tăng tới 43%, trong khi có thêm 308 doanh nghiệp lần đầu gia nhập "câu lạc bộ tỷ USD", tương đương gần một kỳ lân mới mỗi ngày.
Nhìn qua, đây là một năm tiếp tục tăng trưởng của hệ sinh thái startup toàn cầu. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không nằm ở việc thế giới có thêm bao nhiêu kỳ lân, mà ở chỗ giá trị của các kỳ lân tăng nhanh gấp nhiều lần tốc độ tăng về số lượng.
chinadaily.com.cn
Trong khi số doanh nghiệp chỉ tăng khoảng 5%, tổng giá trị lại tăng tới 43%. Điều đó cho thấy dòng vốn không được phân bổ đồng đều mà đang tập trung vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp sở hữu công nghệ AI nền tảng.
Theo Hurun, riêng nhóm doanh nghiệp AI hiện chiếm 36% tổng giá trị của toàn bộ các kỳ lân trên thế giới. Cả năm doanh nghiệp có giá trị trên 100 tỷ USD đều hoạt động trong các lĩnh vực gắn chặt với AI hoặc phát triển các mô hình AI quy mô lớn.
Đáng chú ý nhất là Anthropic - tập đoàn phát triển chatbot Claude, lần đầu vươn lên vị trí số một với mức định giá khoảng 965 tỷ USD, vượt OpenAI (852 tỷ USD) và ByteDance chủ Tiktok (480 tỷ USD).
Nếu vài năm trước, những vị trí dẫn đầu thường thuộc về thương mại điện tử, fintech hay gọi xe công nghệ, thì bảng xếp hạng năm nay cho thấy trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đã dịch chuyển sang AI.
Chủ tịch Hurun Rupert Hoogewerf nhận định, AI đang tạo ra một thế hệ doanh nghiệp giá trị cao mới với tốc độ nhanh hơn các chu kỳ đổi mới trước đây. Theo ông, làn sóng AI không chỉ tạo thêm startup tỷ USD mà còn làm thay đổi cách thị trường định giá các công ty công nghệ.
Điều đáng chú ý hơn là AI không còn giới hạn ở chatbot hay mô hình ngôn ngữ lớn. Robot thông minh, bán dẫn, khoa học sự sống, quốc phòng công nghệ cao và năng lượng mới đều chứng kiến sự xuất hiện của nhiều startup AI tăng trưởng nhanh, cho thấy cuộc cạnh tranh đang chuyển từ ứng dụng sang cuộc đua về hạ tầng công nghệ của nền kinh tế số.
Tương quan cuộc đua công nghệ giữa các quốc gia
Nếu AI là chủ đề nổi bật nhất của bảng xếp hạng năm nay, thì phân bố các kỳ lân lại phản ánh tương quan sức mạnh công nghệ giữa các quốc gia. Mỹ tiếp tục dẫn đầu với 806 kỳ lân, chiếm hơn một nửa toàn cầu. Trung Quốc đứng thứ hai với 381 doanh nghiệp. Riêng hai nền kinh tế này sở hữu gần ba phần tư số kỳ lân của thế giới.
Khoảng cách lớn này cho thấy lợi thế tích lũy nhiều năm về vốn đầu tư mạo hiểm, các trường đại học nghiên cứu hàng đầu, nguồn nhân lực chất lượng cao và khả năng thương mại hóa công nghệ.
Ở cấp độ thành phố, San Francisco tiếp tục giữ vị trí "thủ phủ kỳ lân" của thế giới, theo sau là New York và Bắc Kinh. Đây đều là những trung tâm tập trung các quỹ đầu tư, doanh nghiệp công nghệ và hệ sinh thái nghiên cứu phát triển quy mô lớn.
Tuy nhiên, báo cáo cũng ghi nhận những dịch chuyển đáng chú ý. Vương quốc Anh lần đầu vượt Ấn Độ để trở thành quốc gia có nhiều kỳ lân đứng thứ ba thế giới. Trong khi đó, Singapore vượt Israel và Hàn Quốc, phản ánh rõ các trung tâm đổi mới sáng tạo quy mô vừa đang ngày càng thu hút dòng vốn quốc tế nhờ môi trường kinh doanh thuận lợi và khả năng kết nối toàn cầu.
Một điểm nhấn khác là sự xuất hiện của DeepSeek. Ngay trong lần đầu góp mặt, doanh nghiệp AI của Trung Quốc đã lọt nhóm 15 kỳ lân giá trị nhất thế giới với mức định giá khoảng 50 tỷ USD.
Nếu Anthropic đại diện cho lợi thế của Mỹ trong phát triển mô hình AI nền tảng, thì DeepSeek phản ánh chiến lược tối ưu hóa chi phí và thương mại hóa AI của Trung Quốc. Sự hiện diện của doanh nghiệp này cho thấy Bắc Kinh vẫn duy trì năng lực tạo ra các công ty AI có sức cạnh tranh toàn cầu, bất chấp biện pháp kiểm soát công nghệ ngày càng chặt chẽ từ Mỹ.
Phía sau những con số
Một trong những thông điệp quan trọng nhất của Global Unicorn Index 2026 là dòng vốn toàn cầu đang tập trung mạnh hơn vào một nhóm rất nhỏ doanh nghiệp sở hữu công nghệ nền tảng.
Theo Hurun, 10 kỳ lân lớn nhất hiện chiếm gần một nửa tổng giá trị của toàn bộ bảng xếp hạng. Đây là dấu hiệu rõ nét của mô hình bên dẫn đầu thu hút phần lớn vốn đầu tư, nhân tài và năng lực tính toán, khiến khoảng cách với phần còn lại ngày càng lớn. Xu hướng này cũng được phản ánh trong AI Index 2026 của Đại học Stanford.
Báo cáo cho rằng AI đang bước sang giai đoạn cạnh tranh về hạ tầng, từ năng lực tính toán, dữ liệu cho tới nguồn nhân lực, khiến lợi thế ngày càng tập trung vào các doanh nghiệp đủ tiềm lực phát triển những mô hình AI quy mô lớn.
Ở chiều ngược lại, danh hiệu "kỳ lân" không còn là tấm vé bảo đảm cho thành công lâu dài. Trong năm qua, 139 doanh nghiệp rời bảng xếp hạng do IPO hoặc được mua lại, trong khi 88 công ty bị loại vì định giá giảm xuống dưới 1 tỷ USD.
Điều này phản ánh quá trình sàng lọc mạnh hơn của thị trường sau giai đoạn vốn rẻ, khi nhà đầu tư bắt đầu chú trọng nhiều hơn đến năng lực công nghệ, mô hình kinh doanh và khả năng tạo doanh thu thực tế.
Nhìn rộng hơn, bảng xếp hạng Hurun 2026 gửi đi một thông điệp rõ ràng: AI không chỉ tạo ra những doanh nghiệp giá trị hơn, mà còn đang tái định hình bản đồ đổi mới sáng tạo toàn cầu.
Nếu trước đây sức mạnh công nghệ của một quốc gia thường được đo bằng số lượng tập đoàn lớn hay quy mô xuất khẩu công nghệ, thì nay năng lực sản sinh các kỳ lân AI ngày càng trở thành chỉ báo mới về sức cạnh tranh trong nền kinh tế tri thức.
Bởi phía sau mỗi kỳ lân không chỉ là một startup được định giá hàng tỷ USD, mà còn là hệ sinh thái gồm vốn đầu tư, nhân tài, nghiên cứu khoa học, hạ tầng điện toán và chính sách công nghiệp đã được tích lũy trong nhiều năm.
