Đẹp cả khi tàn úa

Tôi nhớ, vào một chiều mùa đông cách đây chừng vài ba năm, trong ngôi nhà của họa sỹ Lê Thiết Cương, tôi đã chứng kiến một sự kiện và suy ngẫm mãi về sự kiện ấy. Đó là buổi chiều nhà thơ, nhà biên kịch điện ảnh Lê Nguyên (người thân sinh ra họa sỹ Lê Thiết Cương) đã gặp gỡ những đồng đội và đồng nghiệp cũ của mình.

Lúc đó, họ đã là những người già trên dưới 80 tuổi. Nhưng buổi chiều ấy không có một chút gì thuộc về những người già. Một buổi chiều mà tôi như được chứng thực thời gian của hơn nửa thế kỷ trước khi những người già ấy đang ở tuổi thanh xuân đầy nhiệt huyết và sự dâng hiến cho độc lập tự do của Tổ quốc. Họ tâm sự, đọc thơ và hát.

Có một điều tôi nhận ra trong buổi chiều ấy là: Không phải họ sống lại như thuở thanh xuân mà họ vẫn sống với dòng máu thanh xuân như thế trong con người họ. Tuổi tác, bệnh tật và cả những nỗi phiền muộn của đời sống đã thất bại trước tinh thần sống của họ.

Đó chính là điều tôi suy ngẫm mãi về họ. Và đã bao lần tôi tự hỏi: Vì sao họ có thể sống được như thế qua bao thăng trầm của cuộc đời này. Tôi đặt câu hỏi này vì trong đời sống hiện nay, có không ít người trong đó có cả tôi đang còn thanh xuân hoặc chưa già nhưng ngọn lửa trong trái tim họ như đã tắt từ lâu. Họ sống trong mệt mỏi và ngờ vực, sống với những cánh cửa lòng thường khép kín, sống với ý nghĩ rằng mình đã già và cuộc sống chẳng còn gì đáng nói nữa.

Nhà thơ- biên kịch điện ảnh Lê Nguyên.
Nhà thơ- biên kịch điện ảnh Lê Nguyên.

Vậy sao có những con người bằng tuổi cha, tuổi chú của họ như nhà thơ Lê Nguyên và bạn bè cùng thời với ông lại có thể sống được như thế. Cuộc sống không hề mất đi những vẻ đẹp của nó mà chỉ có con người sống trong cuộc sống đó nhưng đã mất đi khát vọng, đức tin và tình yêu mà thôi.

Viết đến đây, tôi chợt nhớ đến một bộ phim của Hollywood có tên The Lobster mà tôi đã xem. Bộ phim nói về một khách sạn nơi những người sống cô đơn, không có tình yêu được đưa vào đó và chỉ được sống 45 ngày. Nếu trong 45 ngày đó mà ai không tìm được tình yêu thì họ sẽ phải biến thành một trong những con vật mà.

Có những đôi trai gái đã giả vờ yêu nhau để không phải biến thành vật. Nhưng họ đã không thành công và họ phải biến thành vật. Nhưng có một đôi trai gái yêu nhau nhưng đến những ngày cuối cùng ở khách sạn cô gái bị mù. Những kẻ quản lý khách sạn nói với người con trai rằng tình yêu của họ là giả vì một kẻ sáng mắt như anh không thể hòa đồng với một cô gái mù. Như vậy, cả hai người phải biến thành vật vào ngày cuối cùng ở khách sạn. Để minh chứng tình yêu trong sáng và đích thực của mình, người con trai đã chọc mù mắt anh. Và họ đã không trở thành con vật.

Tôi đang nói đến những điều này bởi có gì đó liên quan đến những điều mà trong toàn bộ tập thơ của nhà thơ Lê Nguyên mà các anh chị cầm trên tay nói đến. Đó là Tình yêu. Tình yêu của nhà thơ Lê Nguyên, của con người Lê Nguyên là tình yêu với thiên nhiên, với dân tộc, với đồng loại và với một người đàn bà cụ thể.

Tôi đã đọc kỹ tập thơ này và tôi không hề thấy những u buồn, những tiếc nuối, những sợ hãi, những mệt mỏi của tuổi già mà ở đó con sông của sức sống và sự đam mê xiết chảy không ngừng. Từ tập thơ tôi lại nhìn vào hiện thực đời sống của ông và của bao người cùng thế hệ ông và tôi thấy đó là hai văn bản khác nhau nhưng lại đồng nhất trong một tinh thần sống vô cùng mãnh liệt.

Có một bài thơ của nhà thơ Lê Nguyên trong tập thơ này mà tôi nghĩ có thể viết trên tường, khắc trên gỗ hay đá. Bởi bài thơ đó với những câu thơ thật giản dị nhưng thật minh triết về con đường của cuộc đời mỗi kiếp người. Cái còn lại cuối cùng trong cuộc đời mênh mông dâu bể này là tình yêu. Bài thơ ĐÓA HOA TÌNH. 

ĐÓA HOA TÌNH 

Hoa tàn để lại hương
Lá rơi thay chồi biếc
Bước chân người mải miết
Để lại những con đường 

Thời gian để lại gì?
Đâu chỉ là tháp cổ
Đâu chỉ là vô vi
Đóa hoa tình vẫn nở.

Mọi thứ có thể tàn theo thời gian, có thể tàn theo qui luật nhưng chỉ có ĐÓA HOA TÌNH là bất diệt. Tôi không hình dung nếu các họa sỹ vẽ ĐÓA HOA TÌNH ấy thì sẽ vẽ như thế nào. Nhưng tôi đã nhìn thấy đóa hoa ấy. Nó hiển hiện trong ánh sáng đôi mắt, trong nhạc điệu giọng nói, trong nhịp chuyển động đôi chân... của những người đang yêu. Nó làm tôi hình dung như là sự nhớ lại của một người được chứng kiến chàng trai 15 tuổi Lê Nguyên hào hoa, phong nhã, con trai của một gia đình tư sản Hà Nội ra ga đầu cầu Long Biên để lên tàu về Phú Thọ, Yên Bái tìm đường vào chiến khu theo cách mạng. Ông đã trở thành một chiến sỹ cách mạng vào đúng giai đoạn cầm cự của cuộc kháng chiến chống Pháp vĩ đại và hoạt động trong Đội Võ trang tuyên truyền.

Và từ ngày đó, ông đã cùng bao người Việt Nam đi xuyên qua hai cuộc chiến tranh tàn khốc vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Vừa cầm súng, ông vừa cầm bút. Súng là vũ khí của ông để chống lại giặc ngoại xâm hữu hình trong suốt hai cuộc chiến tranh vệ quốc, nhưng bút là vũ khí để ông chống lại kẻ thù vô hình của tinh thần sống. Có lẽ vậy mà gần 1.000 bài thơ ông viết cho dù tôi không được đọc hết tôi chỉ thấy vang lên giai điệu của khát vọng và yêu thương.

Có đôi ba lần tôi gặp ông trong ngôi nhà của bạn tôi - họa sỹ Lê Thiết Cương - trong khoảng thời gian ông ở tuổi 70 đến 80. Nhưng chẳng khi nào tôi nghĩ đó là một người già. Lúc nào ông cũng giống một người đang chuẩn bị cho một nghi lễ trang trọng nhất của thế gian này: Nghi lễ của Tình yêu. Nghi lễ ấy luôn luôn tràn ngập trong mọi bài thơ của ông đặc biệt là những bài thơ về tình yêu cho dù những câu thơ của ông không thuộc những câu thơ cách tân hay theo một trường phái nào đó.

Nhà biên kịch Lê Nguyên trao tác phẩm nghệ thuật cho Trung Tâm Nghiên cứu và Lưu trữ Điện ảnh Việt Nam.
Nhà biên kịch Lê Nguyên trao tác phẩm nghệ thuật cho Trung Tâm Nghiên cứu và Lưu trữ Điện ảnh Việt Nam.

Đấy là những tiếng nói chân thực và da diết về tình yêu như không thể nào khác. Và những tiếng nói chân thực và da diết của tình yêu không chỉ vang lên khi ông ở tuổi đôi mươi mà vang lên ngày ngày trong suốt cuộc đời ông. Ông là một con người đặc biệt và thế hệ ông là một thế hệ đặc biệt. Họ là những con người thực sự sinh ra để yêu thương và để dâng hiến. Những gì đang trú ngụ một cách trang trọng, đang chuyển động một cách mãnh liệt trong tâm hồn ông và trong tâm hồn nhiều người thế hệ ông làm cho tôi tự hỏi:

Tại sao những người ở tuổi tôi và cả những người trẻ hơn nữa lại thường xuyên thấy gìa nua và mệt mỏi? Cái gì làm lên điều tồi tệ này của chúng tôi? Những thách thức của cuộc sống hôm nay của chúng tôi làm sao có thể so sánh với thách thức của thế hệ ông. Bởi không có thách thức nào lớn hơn là thách thức của cái chết mà ông và thế hệ ông phải đương đầu trong suốt hai cuộc chiến tranh.

Câu trả lời thực ra là rất đơn giản. Đó là ông và thế hệ ông đã tìm thấy lý tưởng sống, đã tìm thấy niềm hy vọng, đã hạnh phúc khi được dâng hiến và đã yêu không hề vương một chút bụi của vụ lợi. Và ông đã thấu hiểu tình yêu. Nó không phụ thuộc vào tuổi tác cho dù ông hiểu cái lẽ của thời gian đối với mỗi con người. Bởi thế trong bài thơ SEN XANH ông đã viết: Hoa sẽ úa tàn/ Khi mùa thu sang/ Dồn hương vào hạt... Chính thế mà đời sống của con người giống loài SEN vẫn đẹp cả khi tàn úa.

Hà Đông, 24-4-2016

Nguyễn Quang Thiều

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.