Khoảng trống nguồn cung từ Trung Đông
Châu Âu đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu bay trong quý III, thời điểm nhu cầu đi lại bước vào cao điểm mùa hè. Theo dữ liệu tính đến ngày 18/6 của hãng tư vấn năng lượng Energy Aspects, châu Âu có thể thiếu gần 600.000 thùng nhiên liệu bay mỗi ngày trong quý III.
Áp lực đối với châu Âu gia tăng sau khi nguồn cung truyền thống từ Trung Đông bị gián đoạn. Trước khi xung đột bùng phát vào cuối tháng 2, khu vực này cung cấp khoảng một nửa lượng nhiên liệu bay nhập khẩu của châu Âu. Phần lớn các lô hàng được vận chuyển qua eo biển Hormuz - một trong những tuyến hàng hải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Việc giao thông qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng nghiêm trọng khiến dòng cung ứng truyền thống bị đứt gãy, buộc châu Âu phải nhanh chóng tìm kiếm các thị trường thay thế. Tác động đặc biệt lớn tại Anh, Pháp và Đức, nơi năng lực tự chủ nguồn cung đã thu hẹp sau khi nhiều nhà máy lọc dầu đóng cửa trong hàng chục năm qua.
Khả năng ứng phó của châu Âu còn bị hạn chế bởi lượng dự trữ tương đối thấp. Theo Energy Aspects, tồn kho nhiên liệu bay của khu vực vào đầu tháng 6 đạt khoảng 38 triệu thùng, chưa bằng 40% mức 99 triệu thùng tại Mỹ. Theo Reuters, lượng nhiên liệu dự trữ của châu Âu chỉ đủ đáp ứng nhu cầu trong chưa đầy 30 ngày. Đây là mức thấp nhất trong số các thị trường lớn, đồng nghĩa khu vực này có ít dư địa hơn để ứng phó nếu dòng nhập khẩu tiếp tục gián đoạn hoặc nhu cầu tăng mạnh ngoài dự kiến.
Dù vậy, báo cáo thị trường dầu mỏ hằng tháng mới nhất của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã ghi nhận một số tín hiệu cải thiện. Tồn kho nhiên liệu bay của EU vào cuối tháng 5 tăng 10% so với cùng kỳ năm trước, trong khi sản lượng từ các nhà máy lọc dầu tăng 30%. Tuy nhiên, nếu tính theo nhu cầu tiêu thụ, lượng dự trữ hiện có vẫn chỉ tương đương khoảng một tháng sử dụng. Điều này cho thấy mức tăng tồn kho và sản lượng lọc dầu chưa đủ tạo ra vùng đệm an toàn cho mùa cao điểm.
Ủy ban châu Âu cũng thừa nhận rủi ro nguồn cung có thể gia tăng vào cuối mùa hè. Hồi tháng 6, Ủy viên Năng lượng EU Dan Jorgensen cho biết khối này có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu nhiên liệu bay nghiêm trọng hơn. Trong trường hợp cần thiết, Brussels có thể phối hợp với các nước thành viên để giải phóng một phần kho dự trữ quốc gia.
Xoay xở để bù đắp
Để bù đắp nguồn cung bị gián đoạn từ Trung Đông, châu Âu đã tăng nhập khẩu nhiên liệu bay từ Bắc Mỹ, châu Phi và châu Á. Theo hãng dữ liệu hàng hóa Kpler, khu vực này nhập khẩu trung bình 673.000 thùng/ngày trong tháng 6 - mức cao nhất kể từ tháng 10/2025. Theo đó, Mỹ và Nigeria trở thành hai nhà cung cấp lớn nhất, bên cạnh Canada, Ấn Độ, Hàn Quốc và Kuwait. Đáng chú ý, lượng nhiên liệu nhập khẩu từ Ấn Độ trong tháng 6 đạt mức cao nhất kể từ tháng 2.
Nguồn cung từ Kuwait cũng bắt đầu quay trở lại. Khoảng 25.000 thùng/ngày dự kiến được vận chuyển tới châu Âu trong tháng 8, đánh dấu lô hàng đầu tiên kể từ đầu tháng 3. Trước khi dòng chảy thương mại bị gián đoạn, Kuwait là một trong những nhà cung cấp nhiên liệu bay lớn nhất cho khu vực.
Việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu đã giúp châu Âu tránh nguy cơ cạn nhiên liệu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các tuyến hàng mới chủ yếu bù đắp phần thiếu hụt trước mắt, chưa thể thay thế ổn định nguồn cung quy mô lớn từ Trung Đông. Khoảng cách vận chuyển xa hơn cũng làm tăng chi phí hậu cần và khiến thị trường phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực vận tải biển, hệ thống cảng.
Song song với việc tăng nhập khẩu, một số nước châu Âu đã nâng sản lượng trong nước. Tại Italy, các nhà máy lọc dầu tăng sản lượng nhiên liệu bay 10% trong bốn tháng đầu năm. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất nhiên liệu Italy (UNEM), nhập khẩu của nước này giảm 6%, trong khi sản xuất nội địa đáp ứng gần 70% nhu cầu trong tháng 3 và tháng 4.
Eni - doanh nghiệp nắm khoảng một nửa công suất sản xuất nhiên liệu bay tại Italy cũng tăng sản lượng bằng cách nhập khẩu sản phẩm bán thành phẩm từ ngoài châu Âu để chế biến. Tuy nhiên, giải pháp này khó áp dụng đồng đều trên toàn khu vực do năng lực lọc dầu giữa các quốc gia có sự chênh lệch. Việc phải nhập khẩu nguyên liệu bán thành phẩm cũng cho thấy châu Âu chưa thể giảm đáng kể sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.
Trong bối cảnh nguy cơ thiếu hụt vẫn hiện hữu, giá nhiên liệu bay tại Tây Bắc châu Âu đã giảm gần 38%, từ mức kỷ lục 215,32 USD/thùng vào cuối tháng 3 xuống khoảng 133,27 USD/thùng. Diễn biến này phần nào giảm áp lực cho các hãng hàng không, khi nhiên liệu thường chiếm 20-25% tổng chi phí vận hành.
Dù vậy, giá nhiên liệu hạ nhiệt chưa đồng nghĩa giá vé máy bay sẽ giảm tương ứng. Nhu cầu đi lại trong mùa du lịch hè vẫn cao, trong khi năng lực vận chuyển còn hạn chế. Một số hãng đã cắt giảm chuyến bay để cân đối kế hoạch khai thác và ứng phó với rủi ro nguồn cung, khiến số ghế cung ứng khó tăng theo nhu cầu.
Bên cạnh đó, giá nhiên liệu giao ngay chưa phản ánh đầy đủ chi phí phát sinh khi chuỗi cung ứng thay đổi. Việc mua hàng từ các thị trường xa hơn, điều chỉnh tuyến vận chuyển và duy trì lượng dự trữ lớn hơn đều có thể làm tăng chi phí thực tế của các hãng hàng không.
Như vậy, dù tăng nhập khẩu và sản lượng lọc dầu đã giúp châu Âu tránh được gián đoạn nguồn cung trước mắt, khu vực này vẫn đối mặt với ba điểm yếu: năng lực sản xuất tại chỗ hạn chế, dự trữ mỏng và phụ thuộc lớn vào nguồn cung bên ngoài. Nếu dòng nhiên liệu từ Trung Đông chưa sớm bình thường trở lại, mức thiếu hụt dự báo gần 600.000 thùng/ngày có thể tiếp tục gây sức ép lên hoạt động khai thác và giá vé máy bay trong phần còn lại của mùa hè.
