Aljazeera mới đây thông tin, chỉ vài giờ sau khi rời Trung Quốc, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói rằng Đài Loan (Trung Quốc) không nên tuyên bố độc lập và nên duy trì hiện trạng. “Tôi muốn cả họ và Trung Quốc đều hạ nhiệt tình hình. Chúng tôi đã nói rất nhiều về vấn đề đó. Tôi nghĩ hiện tại tôi biết nhiều về Đài Loan hơn hầu hết bất kỳ vùng lãnh thổ nào khác”, ông Trump nêu rõ.
Theo giới chuyên gia, tuyên bố trên phản ánh vấn đề Đài Loan (Trung Quốc) đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Trump trao đổi thẳng thắn trong các cuộc hội đàm trong khuôn khổ chuyến thăm Bắc Kinh.
Financial Times ngày 16/5 dẫn phân tích của giáo sư Hal Brands từ Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp Johns Hopkins nhận định, cả hai bên đều hiểu rằng một cuộc xung đột quân sự sẽ gây tổn thất nghiêm trọng cho nền kinh tế của cả hai nước cũng như toàn cầu. Giáo sư Hal Brands nhấn mạnh, điều đáng chú ý hơn cả là Washington và Bắc Kinh dường như đều có nhu cầu ổn định quan hệ.
Bài viết của vị giáo sư này chỉ ra rằng, ông Trump đã phần nào tạo thêm “không gian thở” cho quan hệ Mỹ - Trung khi giảm nhấn mạnh yếu tố ý thức hệ, gọi ông Tập Cận Bình là người bạn tốt, đồng thời phát tín hiệu cởi mở hơn với đầu tư Trung Quốc và sinh viên Trung Quốc tại Mỹ. Dù vậy, chính sách của Washington vẫn mang tính dao động.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc có động lực duy trì ổn định. Theo phân tích của tác giả, khoảng 10-20 triệu việc làm tại Trung Quốc phụ thuộc vào thương mại với Mỹ, trong khi Bắc Kinh đang đối mặt áp lực tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên cao. Giới lãnh đạo Trung Quốc cũng được cho là muốn kéo dài trạng thái đình chiến thương mại thay vì chấp nhận thêm biến động.
Từ đó, giáo sư Hal Brands đưa ra bốn sự thật trong mối quan hệ Washington và Bắc Kinh. Thứ nhất, tách rời hoàn toàn là điều không thực tế. Hai nền kinh tế lớn nhất thế giới phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc trong nhiều lĩnh vực, từ đất hiếm, dược phẩm đến chip bán dẫn và chuỗi cung ứng công nghệ cao. Thay vì cố chứng minh có thể tách rời, điều quan trọng hơn là tìm cách ổn định và quản lý sự phụ thuộc này.
Thứ hai, Mỹ và Trung Quốc cần giảm sử dụng khái niệm cạnh tranh chiến lược. Tác giả cho rằng chính cách diễn đạt này đang củng cố tư duy đối đầu, khiến không gian chung sống trở nên hẹp hơn. Một số học giả Mỹ - Trung đề xuất khái niệm mới như “cùng tiến xa” hay “phụ thuộc lẫn nhau có quản lý” để thay đổi cách tiếp cận hiện nay.
Thứ ba, cần tạo thêm không gian cho các tiếng nói ôn hòa ở cả hai nước. Theo bài viết, những nhân vật có khả năng duy trì đối thoại song phương đang dần ít đi, trong khi dư luận và mạng xã hội ở cả Mỹ lẫn Trung Quốc không thiếu các quan điểm cứng rắn.
Cuối cùng, giáo sư Hal Brands nhấn mạnh rằng không tồn tại giải pháp quân sự cho các bất đồng chính trị cốt lõi giữa Mỹ và Trung Quốc, đặc biệt là vấn đề Đài Loan (Trung Quốc). Do đó, điều khả thi nhất hiện nay là duy trì đủ các kênh liên lạc để ngăn quan hệ tiếp tục xấu đi, ngay cả khi hai bên vẫn tồn tại bất đồng sâu sắc.
Theo nhận định này, một trạng thái hòa bình lạnh – nơi cạnh tranh vẫn tồn tại nhưng được kiểm soát, có thể không phải kết quả lý tưởng, song trong bối cảnh hiện nay, là lựa chọn thực tế nhất để tránh nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.
Đồng quan điểm với giáo sư Hal Brands, một số học giả trong đó có bà Wanning Sun, Phó Giám đốc Viện Quan hệ Australia - Trung Quốc (ACRI) cũng cho rằng thế giới có thể đang bước vào giai đoạn mới trong quan hệ Mỹ - Trung, trạng thái được mô tả là hòa bình lạnh. Bà, cho rằng cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” đang trở thành cách diễn đạt mới cho thời kỳ hòa dịu giữa hai siêu cường.
Bà Wanning Sun lý giải, hòa bình lạnh phản ánh thực tế rằng cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung sẽ không biến mất, nhưng hai nước có thể cùng tồn tại trong trạng thái vừa cạnh tranh vừa kiềm chế lẫn nhau để tránh xung đột trực tiếp. Xu hướng này cũng đặt các đồng minh của Mỹ trước những tính toán chiến lược mới.
Trong một diễn biến có liên quan, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị hôm 15/5 xác nhận, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ thực hiện chuyến thăm cấp Nhà nước tới Mỹ vào mùa Thu năm nay, theo lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Trước đó, truyền thông nước này đưa tin, Tổng thống Trump đã mời Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sang thăm Mỹ vào ngày 24/9.
Được biết, chuyến thăm của Tổng thống Trump tới Bắc Kinh được ông Tập Cận Bình đánh giá là dấu mốc lịch sử, trong đó, hai bên xác định tầm nhìn mới về việc xây dựng mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng, coi đây như định hướng cho quan hệ song phương trong ba năm tới cũng như nhiều năm tiếp theo.
Ông Tập Cận Bình cho hay, hai bên đã đạt được nhận thức chung quan trọng về việc duy trì quan hệ kinh tế-thương mại ổn định, mở rộng hợp tác thực chất trong các lĩnh vực và giải quyết thỏa đáng các mối quan ngại của nhau. Hai bên cũng nhất trí tăng cường liên lạc và phối hợp về các vấn đề quốc tế và khu vực. Theo ông, điều này chứng minh rằng việc đạt được sự chung sống hòa bình và hợp tác cùng thắng giữa Trung Quốc và Mỹ trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau, tìm ra con đường đúng đắn để cùng tồn tại, là nguyện vọng của người dân hai nước và kỳ vọng của người dân thế giới.
Ông Tập Cận Bình nhấn mạnh, Tổng thống Trump mong muốn sẽ làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại, trong khi ông tập trung dẫn dắt người dân Trung Quốc thực hiện sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa. Trung Quốc và Mỹ có thể thúc đẩy sự phát triển và chấn hưng của mỗi nước bằng cách tăng cường hợp tác.
Chủ tịch Tập Cận Bình mời Tổng thống Trump thăm nơi bí mật bậc nhất Bắc Kinh 
Tổng thống Trump: Không tìm được ai ở Hollywood để đóng vai Chủ tịch Tập Cận Bình 
Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc 
