Chủ nghĩa khu vực sắp thay thế chủ nghĩa quốc tế?

Chủ nghĩa đơn phương và các liên minh gần gũi là phương pháp luận mà nhiều nhà nước đang định vị lại quốc gia của họ giữa những thất vọng trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu.

Các kỷ nguyên đỉnh cao của lịch sử hiện đại gần đây đã được thiết lập thông qua các cuộc xung đột toàn cầu; từ việc chuyển từ thời đại của các đế chế thành các nước cộng hòa hiện đại sau khi kết thúc Thế chiến I, cho đến sự chấm dứt phân chia giữa Đông-Tây do hậu quả của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tuy nhiên, “kỷ nguyên thứ ba” của cuộc đấu tranh vĩnh cửu giữa chủ nghĩa quốc tế và chủ nghĩa khu vực không đến từ nòng súng, mà là sự xuất hiện của một đại dịch toàn cầu. Hơn bao giờ hết, chủ nghĩa đơn phương và các liên minh gần gũi là phương pháp luận mà nhiều nhà nước đang định vị lại quốc gia của họ giữa những thất vọng trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu.

7.jpg -0
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan (trái) và người đồng cấp Mỹ Joe Biden. Ảnh: AP.

Trước đây, một cách tiếp cận công thức có nghĩa là chủ nghĩa quốc tế phải trả giá bằng chủ nghĩa khu vực hoặc ngược lại. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy trong đại dịch COVID-19, đây không phải là một cách tiếp cận khả thi để tiến về phía trước vì không quốc gia nào có thể trở thành một thế lực quốc tế nếu sức mạnh của họ trên sân nhà bị nghi ngờ. Anh và Thổ Nhĩ Kỳ - hai trong số các đồng minh mạnh mẽ nhất của Mỹ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) - đang vạch ra một lộ trình đơn phương cho mình trong khi duy trì các mục tiêu đa phương chung cho Mỹ. Cả Anh và Thổ Nhĩ Kỳ, hiện là hai trong số các quốc gia thành viên tích cực nhất của NATO với quân đội đồn trú trên nhiều lục địa và khu vực, là bằng chứng cho thấy một quốc gia có thể vừa là một người chơi quốc tế vừa hoàn thành vai trò khu vực của mình (bên ngoài của Liên minh châu Âu).

Quan hệ song phương giữa London và Ankara, và đặc biệt là Lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ, đang ở mức cao nhất kể từ sự kiện Crimea. Điều này đã được thể hiện gần đây nhất thông qua chuyến thăm chuẩn bị cho tổng thống tương lai của Thổ Nhĩ Kỳ, cựu Tướng Hulusi Akar, một cựu chiến binh có thành tích trong việc đạt được các mục tiêu của NATO và bảo vệ biên giới của Thổ Nhĩ Kỳ. Các quốc gia Địa Trung Hải, gắn liền với di sản từ La Mã đến Ottoman, từ lâu đã tìm cách thống nhất dưới ngọn cờ của một nền văn hóa chung, các mục tiêu phòng thủ chung và lợi ích kinh tế hợp tác.

Khi đại dịch COVID-19 đặt dấu chấm hết cho chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa khu vực sẽ thay thế nó cả về nội dung lẫn hình thức. Ví dụ điển hình của sự chuyển đổi này là ở Địa Trung Hải, nơi Mỹ - đóng vai trò là “nhà vua” - hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Anh cùng với nhà nước Israel thông qua các hiệp ước phòng vệ lẫn nhau. Như được thấy qua sự tức giận của người dân Ukraine và những nỗ lực của họ để bảo vệ Tổ quốc, chỉ có sức mạnh nội bộ của nhà nước cùng với các liên minh khu vực mới có khả năng răn đe những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt chủ quyền của một quốc gia. Thật vậy, những lời kêu gọi ủng hộ của Ukraine phần lớn đã không được đáp lại và những thất vọng về sự thờ ơ của người châu Âu đối với các lệnh trừng phạt Nga đã khiến người dân Ukraine đang xem xét lại ý nghĩa của việc tự vệ.

Thổ Nhĩ Kỳ và Anh - vốn đang hành động khá cân bằng trong bản sắc khu vực và tích cực cung cấp cho Ukraine các khả năng phòng thủ thông qua việc triển khai máy bay không người lái Bayraktar của Thổ Nhĩ Kỳ và tên lửa Brimstone của Anh - đang cho thấy những lợi ích trong khả năng tác chiến khi họ hành động một cách độc lập trong bộ máy quốc tế cồng kềnh. Các bước chuẩn bị liên quan đến cách tiếp cận “ở lại phía sau”, theo đó các đơn vị kháng chiến thân thiện được bố trí sẵn trong lãnh thổ của một quốc gia để chống lại sự xâm nhập hoặc xâm lược tiềm tàng của kẻ thù, là rất quan trọng để đảm bảo các cấu trúc đảm bảo sự ổn định trong Chiến tranh Lạnh.

Các hoạt động này có thể đảm bảo các chính phủ trong các quốc gia NATO (hoặc các quốc gia ngoại vi khác) được bảo vệ trước sự xâm nhập của Nga và Trung Quốc. Các cơ chế được xây dựng thông qua hợp tác quân sự-dân sự cũng nhằm mục đích khôi phục các giá trị của chủ nghĩa Đại Tây Dương theo yêu cầu thông qua các cơ chế trực tiếp như sử dụng các cơ cấu chỉ huy địa phương liên kết với NATO cũng như các phương pháp gián tiếp nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Liên bang Nga và/hoặc Trung Quốc trong khu vực tư nhân.

Câu nói nổi tiếng của người khai sinh ra nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ Ataturk “hòa bình ở quê hương, hòa bình trên thế giới”, vẫn được Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhớ cho đến ngày nay. Một quốc gia đủ tự tin để tham gia vào vũ đài quốc tế trong khi không hề phải hy sinh bản sắc của mình dù ở khu vực hay ở quê nhà đang nổi lên như lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đang hoạt động ở các biên giới từ Libya đến Azerbaijan, từ Bắc Phi đến Trung Đông và quan trọng nhất là từ Balkan đến Địa Trung Hải. Họ đang tự biến mình thành một cường quốc không thể thiếu của NATO. Tương tự như vậy, khi Anh chuẩn bị có ban lãnh đạo mới, cả hai đảng chính dường như đang tách xa khỏi “lực hướng tâm” vốn đã tạo điều kiện cho tính liên tục của họ trong thời hiện đại.

Bầu không khí này đang cho thấy sự rời xa chủ nghĩa Thatcher (chính sách kinh tế của Thủ tướng Margaret Thatcher: hạn chế phúc lợi xã hội và quyền lực của công đoàn) đối với Đảng Bảo thủ và sự rời ra chủ nghĩa Attlee (chủ nghĩa xã hội dân chủ của Thủ tướng Clement Attlee trong giai đoạn 1945 - 1951) đối với Công đảng. Tuy nhiên, năng lực quân sự của Anh đang ở vị trí rất tốt để tiếp tục bảo vệ các tuyến đường biển quan trọng và cho phép “trật tự được thiết lập dựa trên quy tắc” phát triển mạnh mẽ. Do đó, thủ tướng sắp tới chắc chắn sẽ tận dụng sức mạnh hải quân của Anh trong các cuộc đàm phán hoặc trong một cuộc xung đột.

Một quốc gia chỉ có thể là một người chơi toàn cầu nếu quốc gia đó hoàn thành tốt trách nhiệm của mình ở cả trong nước và ở các khu vực lân cận. Do đó, người dân của Thổ Nhĩ Kỳ và Anh hiện đại đang khởi động một chủ nghĩa đơn phương cần thiết, có thể là chất xúc tác chính cho một chủ nghĩa đa phương đang hồi sinh dựa trên khả năng đạt được các mục tiêu toàn cầu mà không ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, thậm chí trong các liên minh quốc tế gần gũi.

Minh Hải (tổng hợp)

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.