Chủ nghĩa khu vực sắp thay thế chủ nghĩa quốc tế?

Chủ nghĩa đơn phương và các liên minh gần gũi là phương pháp luận mà nhiều nhà nước đang định vị lại quốc gia của họ giữa những thất vọng trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu.

Các kỷ nguyên đỉnh cao của lịch sử hiện đại gần đây đã được thiết lập thông qua các cuộc xung đột toàn cầu; từ việc chuyển từ thời đại của các đế chế thành các nước cộng hòa hiện đại sau khi kết thúc Thế chiến I, cho đến sự chấm dứt phân chia giữa Đông-Tây do hậu quả của Chiến tranh Thế giới thứ hai. Tuy nhiên, “kỷ nguyên thứ ba” của cuộc đấu tranh vĩnh cửu giữa chủ nghĩa quốc tế và chủ nghĩa khu vực không đến từ nòng súng, mà là sự xuất hiện của một đại dịch toàn cầu. Hơn bao giờ hết, chủ nghĩa đơn phương và các liên minh gần gũi là phương pháp luận mà nhiều nhà nước đang định vị lại quốc gia của họ giữa những thất vọng trong việc giải quyết vấn đề toàn cầu.

7.jpg -0
Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan (trái) và người đồng cấp Mỹ Joe Biden. Ảnh: AP.

Trước đây, một cách tiếp cận công thức có nghĩa là chủ nghĩa quốc tế phải trả giá bằng chủ nghĩa khu vực hoặc ngược lại. Tuy nhiên, như chúng ta đã thấy trong đại dịch COVID-19, đây không phải là một cách tiếp cận khả thi để tiến về phía trước vì không quốc gia nào có thể trở thành một thế lực quốc tế nếu sức mạnh của họ trên sân nhà bị nghi ngờ. Anh và Thổ Nhĩ Kỳ - hai trong số các đồng minh mạnh mẽ nhất của Mỹ trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) - đang vạch ra một lộ trình đơn phương cho mình trong khi duy trì các mục tiêu đa phương chung cho Mỹ. Cả Anh và Thổ Nhĩ Kỳ, hiện là hai trong số các quốc gia thành viên tích cực nhất của NATO với quân đội đồn trú trên nhiều lục địa và khu vực, là bằng chứng cho thấy một quốc gia có thể vừa là một người chơi quốc tế vừa hoàn thành vai trò khu vực của mình (bên ngoài của Liên minh châu Âu).

Quan hệ song phương giữa London và Ankara, và đặc biệt là Lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ, đang ở mức cao nhất kể từ sự kiện Crimea. Điều này đã được thể hiện gần đây nhất thông qua chuyến thăm chuẩn bị cho tổng thống tương lai của Thổ Nhĩ Kỳ, cựu Tướng Hulusi Akar, một cựu chiến binh có thành tích trong việc đạt được các mục tiêu của NATO và bảo vệ biên giới của Thổ Nhĩ Kỳ. Các quốc gia Địa Trung Hải, gắn liền với di sản từ La Mã đến Ottoman, từ lâu đã tìm cách thống nhất dưới ngọn cờ của một nền văn hóa chung, các mục tiêu phòng thủ chung và lợi ích kinh tế hợp tác.

Khi đại dịch COVID-19 đặt dấu chấm hết cho chủ nghĩa quốc tế, chủ nghĩa khu vực sẽ thay thế nó cả về nội dung lẫn hình thức. Ví dụ điển hình của sự chuyển đổi này là ở Địa Trung Hải, nơi Mỹ - đóng vai trò là “nhà vua” - hợp tác với Thổ Nhĩ Kỳ và Anh cùng với nhà nước Israel thông qua các hiệp ước phòng vệ lẫn nhau. Như được thấy qua sự tức giận của người dân Ukraine và những nỗ lực của họ để bảo vệ Tổ quốc, chỉ có sức mạnh nội bộ của nhà nước cùng với các liên minh khu vực mới có khả năng răn đe những kẻ đang tìm cách chiếm đoạt chủ quyền của một quốc gia. Thật vậy, những lời kêu gọi ủng hộ của Ukraine phần lớn đã không được đáp lại và những thất vọng về sự thờ ơ của người châu Âu đối với các lệnh trừng phạt Nga đã khiến người dân Ukraine đang xem xét lại ý nghĩa của việc tự vệ.

Thổ Nhĩ Kỳ và Anh - vốn đang hành động khá cân bằng trong bản sắc khu vực và tích cực cung cấp cho Ukraine các khả năng phòng thủ thông qua việc triển khai máy bay không người lái Bayraktar của Thổ Nhĩ Kỳ và tên lửa Brimstone của Anh - đang cho thấy những lợi ích trong khả năng tác chiến khi họ hành động một cách độc lập trong bộ máy quốc tế cồng kềnh. Các bước chuẩn bị liên quan đến cách tiếp cận “ở lại phía sau”, theo đó các đơn vị kháng chiến thân thiện được bố trí sẵn trong lãnh thổ của một quốc gia để chống lại sự xâm nhập hoặc xâm lược tiềm tàng của kẻ thù, là rất quan trọng để đảm bảo các cấu trúc đảm bảo sự ổn định trong Chiến tranh Lạnh.

Các hoạt động này có thể đảm bảo các chính phủ trong các quốc gia NATO (hoặc các quốc gia ngoại vi khác) được bảo vệ trước sự xâm nhập của Nga và Trung Quốc. Các cơ chế được xây dựng thông qua hợp tác quân sự-dân sự cũng nhằm mục đích khôi phục các giá trị của chủ nghĩa Đại Tây Dương theo yêu cầu thông qua các cơ chế trực tiếp như sử dụng các cơ cấu chỉ huy địa phương liên kết với NATO cũng như các phương pháp gián tiếp nhằm kiềm chế ảnh hưởng của Liên bang Nga và/hoặc Trung Quốc trong khu vực tư nhân.

Câu nói nổi tiếng của người khai sinh ra nhà nước Thổ Nhĩ Kỳ Ataturk “hòa bình ở quê hương, hòa bình trên thế giới”, vẫn được Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhớ cho đến ngày nay. Một quốc gia đủ tự tin để tham gia vào vũ đài quốc tế trong khi không hề phải hy sinh bản sắc của mình dù ở khu vực hay ở quê nhà đang nổi lên như lực lượng vũ trang Thổ Nhĩ Kỳ đang hoạt động ở các biên giới từ Libya đến Azerbaijan, từ Bắc Phi đến Trung Đông và quan trọng nhất là từ Balkan đến Địa Trung Hải. Họ đang tự biến mình thành một cường quốc không thể thiếu của NATO. Tương tự như vậy, khi Anh chuẩn bị có ban lãnh đạo mới, cả hai đảng chính dường như đang tách xa khỏi “lực hướng tâm” vốn đã tạo điều kiện cho tính liên tục của họ trong thời hiện đại.

Bầu không khí này đang cho thấy sự rời xa chủ nghĩa Thatcher (chính sách kinh tế của Thủ tướng Margaret Thatcher: hạn chế phúc lợi xã hội và quyền lực của công đoàn) đối với Đảng Bảo thủ và sự rời ra chủ nghĩa Attlee (chủ nghĩa xã hội dân chủ của Thủ tướng Clement Attlee trong giai đoạn 1945 - 1951) đối với Công đảng. Tuy nhiên, năng lực quân sự của Anh đang ở vị trí rất tốt để tiếp tục bảo vệ các tuyến đường biển quan trọng và cho phép “trật tự được thiết lập dựa trên quy tắc” phát triển mạnh mẽ. Do đó, thủ tướng sắp tới chắc chắn sẽ tận dụng sức mạnh hải quân của Anh trong các cuộc đàm phán hoặc trong một cuộc xung đột.

Một quốc gia chỉ có thể là một người chơi toàn cầu nếu quốc gia đó hoàn thành tốt trách nhiệm của mình ở cả trong nước và ở các khu vực lân cận. Do đó, người dân của Thổ Nhĩ Kỳ và Anh hiện đại đang khởi động một chủ nghĩa đơn phương cần thiết, có thể là chất xúc tác chính cho một chủ nghĩa đa phương đang hồi sinh dựa trên khả năng đạt được các mục tiêu toàn cầu mà không ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, thậm chí trong các liên minh quốc tế gần gũi.

Minh Hải (tổng hợp)

Các tin khác

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào trung tuần tháng 5 được xem là một trong những sự kiện ngoại giao quan trọng nhất giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thời gian qua. Theo các chuyên gia, khác với các cuộc gặp thượng đỉnh trước đây vốn tập trung nhiều vào cạnh tranh chiến lược, lần này yếu tố kinh tế và lợi ích doanh nghiệp đang nổi lên như ưu tiên hàng đầu của Washington.

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.