Bước ngoặt trong mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Những cái tên gây rúng động

Ban đầu, giới ngoại giao châu Âu tỏ ra nhẹ nhõm khi ông Donald Trump lựa chọn Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Marco Rubio làm ứng cử viên cho vị trí Ngoại trưởng. Ông Marco Rubio được xem là người có thể giúp vị Tổng thống đắc cử duy trì các cam kết đối ngoại quan trọng đối với các đồng minh, nhất là trong việc bảo vệ NATO và đối phó với các mối đe dọa từ các quốc gia như Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, dù có nhiều lời khen ngợi từ các nhà ngoại giao châu Âu, nhân vật này không phải là yếu tố duy nhất khiến các nhà ngoại giao cảm thấy yên tâm về tương lai của mối quan hệ Mỹ - Liên minh châu Âu (EU). Những vị trí khác trong nội các mới của ông Donald Trump khiến sự lạc quan ấy nhanh chóng tan biến đi.

Một trong những lựa chọn gây chấn động nhất là việc bổ nhiệm ông Pete Hegseth, người dẫn chương trình Fox News, vào vị trí Bộ trưởng Quốc phòng. Là một người có quan điểm cực kỳ bảo thủ về chính trị và quân sự, ông Pete Hegseth chưa bao giờ được biết đến vì những đóng góp trong việc xây dựng các mối quan hệ quốc tế hay đảm bảo các cam kết an ninh xuyên Đại Tây Dương.

Trái lại, ông thường xuyên bày tỏ những quan điểm phản đối chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ, đặc biệt là các cam kết của Mỹ đối với NATO. Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine đang diễn ra, việc một người chưa có kinh nghiệm về quân sự và tình báo quốc tế lại được giao trọng trách lãnh đạo Bộ Quốc phòng Mỹ càng làm gia tăng lo ngại về khả năng Mỹ sẽ rút lui khỏi các cam kết quan trọng của NATO. Những quyết định của ông Pete Hegseth, nếu được triển khai, có thể làm xói mòn sự tin tưởng của các quốc gia châu Âu vào khả năng của Mỹ trong việc bảo vệ các đồng minh trong khu vực.

Các nhà ngoại giao EU đang lo ngại rằng, trong tình huống căng thẳng với các quốc gia như Nga, Trung Quốc hay Iran, Mỹ dưới sự lãnh đạo của ông Pete Hegseth có thể không đủ kiên nhẫn và tinh tế để duy trì các liên minh và thúc đẩy các giải pháp hòa bình. NATO, tổ chức đã giúp giữ vững nền hòa bình ở châu Âu trong nhiều thập kỷ qua, có thể đối mặt với thử thách lớn trong việc duy trì các cam kết của mình.

Không kém phần gây tranh cãi là sự lựa chọn bà Tulsi Gabbard, cựu nghị sĩ Dân chủ, làm Giám đốc Tình báo quốc gia. Đây là một nhân vật có quan điểm đối ngoại rất đặc biệt và thường xuyên chỉ trích các chính sách đối ngoại truyền thống của Mỹ, đặc biệt là trong quan hệ với Nga và Syria. Bà nổi tiếng vì những quan điểm ủng hộ hòa bình, đồng thời gặp gỡ Tổng thống Syria Bashar al-Assad và thậm chí bày tỏ sự ủng hộ đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Quan điểm của bà Tulsi Gabbard về các vấn đề quốc tế, đặc biệt là cuộc xung đột ở Ukraine, đã khiến bà trở thành một nhân vật gây chia rẽ trong giới chính trị Mỹ. Sau khi Nga xâm lược Ukraine vào năm 2022, bà kêu gọi các bên “tiếp thu tinh thần aloha” - một tinh thần hòa bình và hợp tác, đồng thời đề xuất Ukraine trở thành một quốc gia trung lập. Những phát biểu này không chỉ gây bức xúc trong chính giới Mỹ mà còn trong cộng đồng quốc tế, đặc biệt là các quốc gia châu Âu, nơi đang phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ trong cuộc chiến với Nga.

Việc cựu nghị sĩ Tulsi Gabbard trở thành Giám đốc Tình báo quốc gia khiến các nhà ngoại giao EU lo ngại rằng, mối quan hệ giữa Mỹ và các đồng minh truyền thống ở châu Âu sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Các nhà lãnh đạo phương Tây sợ rằng, bà Tulsi Gabbard sẽ thúc đẩy chính sách đối ngoại ít can thiệp hơn, làm suy yếu các liên minh quan trọng của Mỹ và châu Âu.

Chuẩn bị cho một tương lai tự chủ hơn

Những thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời ông Donald Trump đã làm dấy lên những câu hỏi quan trọng về sự ổn định và tương lai của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, châu Âu không thể ngồi chờ và trông đợi vào một sự thay đổi đột ngột trong quan điểm của Washington. Trong bối cảnh những bất ổn hiện tại, châu Âu cần phải tìm ra các giải pháp để xây dựng một chính sách đối ngoại độc lập, đồng thời nâng cao khả năng tự bảo vệ và củng cố vị thế của mình trên trường quốc tế. Một châu Âu tự chủ hơn không chỉ là điều cần thiết mà còn là điều kiện sống còn để duy trì ảnh hưởng và đảm bảo an ninh khu vực.

Trong những năm gần đây, vấn đề quốc phòng đã trở thành một trong những trọng tâm hàng đầu trong chiến lược đối ngoại của EU. Các quốc gia châu Âu đang ngày càng nhận thức được sự cần thiết phải tự bảo vệ mình mà không phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ. Điều này không có nghĩa là EU sẽ từ bỏ NATO, mà là việc gia tăng khả năng phòng thủ của riêng mình thông qua các sáng kiến như Quỹ Quốc phòng EU và Chương trình Phát triển Quân sự EU. Những sáng kiến này đang tạo ra cơ hội để các quốc gia thành viên EU hợp tác chặt chẽ hơn trong việc phát triển năng lực quốc phòng, bao gồm các hệ thống vũ khí hiện đại, các công nghệ bảo mật tiên tiến và khả năng triển khai quân đội trong các tình huống khẩn cấp.

Bên cạnh đó, Quyết định Chiến lược về An ninh và quốc phòng của EU cũng đã đề ra các mục tiêu quan trọng để EU có thể xây dựng một lực lượng quân sự mạnh mẽ và có khả năng tác chiến độc lập. Việc tăng cường đầu tư vào quốc phòng sẽ không chỉ giúp châu Âu giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ mà còn giúp EU khẳng định vai trò lãnh đạo trong các vấn đề an ninh quốc tế.

Bên cạnh việc củng cố khả năng quốc phòng, việc xây dựng một chính sách đối ngoại tự chủ và độc lập sẽ giúp EU giảm bớt sự phụ thuộc vào Mỹ trong các quyết định chính trị và chiến lược quan trọng. Một trong những thách thức lớn nhất đối với EU là làm thế nào để duy trì sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên trong khi mỗi quốc gia có những ưu tiên khác nhau trong quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, EU có thể đi đầu trong việc phát triển một chính sách đối ngoại linh hoạt, có tính đến lợi ích chung và những thách thức toàn cầu. Một trong những ví dụ điển hình là chiến lược của EU trong vấn đề khí hậu.

Dù Mỹ dưới thời ông Donald Trump đã rút khỏi Hiệp định Paris, EU vẫn kiên quyết duy trì cam kết về bảo vệ môi trường và chuyển đổi năng lượng bền vững. Chính sách “Châu Âu xanh” đang dần trở thành một dấu ấn trong quan hệ đối ngoại của EU, khi châu Âu không chỉ thúc đẩy việc giảm phát thải carbon mà còn dẫn đầu trong việc phát triển công nghệ năng lượng tái tạo và đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050.

Bên cạnh đó, EU cũng cần đẩy mạnh các mối quan hệ đối tác chiến lược với các quốc gia khác ngoài Mỹ, chẳng hạn như Trung Quốc, Nhật Bản và các quốc gia ở Đông Nam Á. Việc thiết lập những thỏa thuận thương mại và hợp tác an ninh với các quốc gia này sẽ giúp EU tăng cường vị thế trong một thế giới đang ngày càng đa cực, khi sức mạnh của các khu vực không còn được phân chia đơn giản giữa Mỹ và các đối thủ của Mỹ.

Một trong những khu vực quan trọng mà EU cần tập trung vào là khu vực láng giềng phía Đông, bao gồm các quốc gia như Ukraine, Moldova và các quốc gia trong khu vực Balkan. EU có thể đóng vai trò quan trọng trong việc giúp họ tăng cường năng lực tự vệ và hòa bình.

Sự hỗ trợ này không chỉ dừng lại ở mặt an ninh mà còn liên quan đến việc thúc đẩy các cải cách chính trị và xã hội trong các quốc gia này. Các chương trình viện trợ, hỗ trợ tài chính và hỗ trợ kỹ thuật từ EU sẽ giúp các quốc gia láng giềng phát triển mạnh mẽ hơn, từ đó giảm thiểu sự can thiệp từ các thế lực bên ngoài. Cuối cùng, để đối phó với những thử thách đến từ sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ, EU cần phải củng cố hơn nữa tính đoàn kết nội bộ.

Mặc dù trong quá khứ đã có những bất đồng lớn giữa các quốc gia thành viên, nhưng mối đe dọa từ các cường quốc như Nga và Trung Quốc có thể là cơ hội để EU xây dựng một chiến lược thống nhất hơn. Điều này đòi hỏi EU phải đưa ra những quyết định táo bạo trong các vấn đề chiến lược lớn như an ninh, thương mại và đối ngoại. Việc tạo ra một chiến lược an ninh chung và các cơ chế quyết định nhanh chóng sẽ giúp EU đối phó với các tình huống khẩn cấp và duy trì sức mạnh đối phó với những thách thức từ bên ngoài.

Mối quan hệ giữa Mỹ và châu Âu dưới thời Tổng thống Donald Trump sẽ phải đối mặt với những thử thách lớn. Tuy nhiên, đó cũng là một cơ hội để EU thể hiện sự độc lập và tự chủ trong chính sách đối ngoại, đồng thời khẳng định vai trò quan trọng của mình trong hệ thống chính trị toàn cầu. Với việc tăng cường đầu tư vào quốc phòng, phát triển chính sách đối ngoại linh hoạt và nâng cao sự đoàn kết nội bộ, châu Âu có thể xây dựng một nền tảng vững chắc cho một tương lai an toàn và thịnh vượng hơn trong một thế giới đang ngày càng thay đổi nhanh chóng.