Bên nhà sàn xem “HỒN VIỆT THI ẢNH”

Tôi có cuộc hội ngộ với nhà thơ, kiến trúc sư Nguyễn Địch Long dưới mái nhà sàn, bên núi Tản sông Đà, một vùng đất huyền thoại, đã là những giây phút quý hiếm giành cho tình bằng hữu thi ca. Trong không gian đặc biệt này, tôi và bạn hữu lại được thưởng thức thơ và ảnh của chính chủ nhân với bao cảm xúc.

Đúng là, có thể “đọc” ảnh và “xem” thơ. Bởi lẽ, nói như người xưa: Trong ảnh có thơ và trong thơ có ảnh. Ngôn ngữ nhiếp ảnh và ngôn ngữ thi ca đã hòa quyện vào nhau, nhờ trái tim nhạy cảm và đa cảm của người đam mê cái đẹp. Chỉ nhìn về ảnh thôi, để tách riêng ra, tôi nghĩ thật khó phân biệt với các tác phẩm của một nghệ sỹ nhiếp ảnh chuyên nghiệp.

Tác phẩm “Cổng làng Vạn Phúc” của tác giả Nguyễn Địch Long.
Tác phẩm “Cổng làng Vạn Phúc” của tác giả Nguyễn Địch Long.

Sâu xa, anh là một kiến trúc sư, rất am tường về bố cục, hình khối, đường nét, phối cảnh… Hơn thế, anh là một nhà thơ đích thực, đã có mười hai đầu sách: "Chim Hồng Tước", "Trăng xưa đáy mắt", "Mưa tan", "Gió thức", "Mai sau rồi nữa", "Nẻo trời", "Thơ chọn", "Mùa chim ngói", "Hồn Việt thi ảnh", "Huyền thoại mẹ", "Tuyển tập thơ", "Hương trầm tích" và "Hồn Việt thi ảnh" (tái bản, bổ sung, nâng cao). Tiếp nối truyền thống thi họa, có lẽ Nguyễn Địch Long là một trong số ít hiếm hoi các tác giả có sáng kiến làm Thi Ảnh.

Đã có mươi phút truyền hình giới thiệu những bức ảnh cổng làng của anh. Chính đây là căn cứ để anh đặt tên tập sách Ảnh - Thơ là "Hồn Việt". Lẽ tự nhiên, hồn thơ đã tỏa ra như hương của hoa trong từng tấm ảnh. Huống chi, cạnh mỗi bức ảnh lại có một bài thơ, giúp ta cảm nhận bằng hồn, những khoảnh khắc thăng hoa của nghệ thuật ánh sáng. Ảnh và thơ hòa quyện cho ta hiểu rõ sự đa năng của một nghệ sỹ. Nhưng điều quan trọng hơn cho ta hiểu được chân dung, tâm hồn tác giả.

Lan tỏa trong "Hồn Việt" là những khoảnh khắc ưu tư, hoài niệm, nao lòng trước "cảnh cũ người xưa". Xao động nhất là hình bóng mẹ và ẩn hiện đâu đó là chân dung các thi nhân tài danh bạc phận… Chính cội nguồn tình cảm đó, đã kết thành tứ, gợi câu chữ, ló ra chất thi sỹ của Nguyễn Địch Long.

Xin thử dừng lại ở “Xuân về cây gạo xù sao không trổ bông” và “Huế chiều mưa”, ảnh và thơ đã đạt đến độ chuyên nghiệp thật thanh khiết và gợi cảm.

Trải lòng mình trên trang giấy là những gam màu lạnh, âm điệu trầm, nhiều khoảng lặng, "Đắng đót ký ức lữ hành"… Đó là dấu ấn tâm trạng của: “Một cánh chim lãng đãng/ Ru bóng chiều vượt qua”, và “anh như gã độc hành mãi vẫn còn vụng dại”.

Chính những lời tự sự đó đã làm nên giọng điệu, ngôn từ, hồn cốt thơ Nguyễn Địch Long.

Bìa cuốn “Hồn Việt thi ảnh” của tác giả Nguyễn Địch Long. Bìa cuốn “Hồn Việt thi ảnh” của tác giả Nguyễn Địch Long.
Bìa cuốn “Hồn Việt thi ảnh” của tác giả Nguyễn Địch Long. Bìa cuốn “Hồn Việt thi ảnh” của tác giả Nguyễn Địch Long.

Người tự xưng danh “Gã độc hành mãi vẫn còn vụng dại kia”, từng là một người lính, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng kiêm Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Hà Tây. Con đường công chức của anh có thể tạm gọi là hanh thông. Vậy mà, thật khó tìm thấy trong thơ anh khẩu khí, giọng điệu thường gặp của một người từng cầm súng và từng làm công tác quản lý lâu năm. Chỉ thấy anh là một người con có hiếu, nặng tình với quê hương và trái tim luôn thổn thức trước nhân tình thế thái, nói như nàng Thúy Vân: “Khéo dư nước mắt khóc người ngày xưa”.

Thì ra, những nốt trầm, khoảng lặng trong thơ anh lại là nỗi trăn trở, suy tư đầy trách nhiệm của người nghệ sỹ trước cuộc đời. Thường phải đi qua cảm xúc buồn, mới tiếp cận được chất trữ tình công dân trong thơ anh. Xin hãy đọc bài báo “Cho một thủ đô bền vững” đăng trên Báo Người Hà Nội số 21 (22/5/2009) để hiểu duyên cớ nỗi buồn thanh khiết của anh. Có những nỗi buồn làm cho người ta lớn lên, sâu sắc hơn để tự hoàn thiện mình.

Và thơ, đã làm sống lại ký ức tuổi thơ, bồi đắp chân, thiện, mỹ cho trái tim vốn đa cảm và nhạy cảm của anh. Tôi yêu tâm thế của anh trong câu thơ: “Đậu ngọn cành cao, khát gió lành”. Anh luôn đắm mình trong hoài niệm, tìm về cội nguồn yêu thương sẻ chia nỗi buồn nhân thế.

Đâu phải ngẫu nhiên bài thơ “Con sông quê hương” và “Quê ngoại” của anh đã được hai nhạc sỹ nổi tiếng Văn Ký và Thuận Yến phổ nhạc. Hình như chính những chiếc cổng làng đã giúp anh thăng hoa cảm xúc, gửi gắm được nhiều điều trắc ẩn, ưu tư nhất. Có thể, nhiều người nói, anh đến với thơ ở tuổi đã xế chiều.

Nhưng tôi nghĩ, đúng hơn anh đã dạt dào cảm xúc, thăng hoa thi hứng ở tuổi xế chiều. Trong đời, nhiều khi đến bạc tóc, người ta mới bắt gặp được tình yêu đích thực, theo đúng nghĩa đẹp nhất của từ này. Và, khi đó một ngày bằng hai mươi năm.

Yêu thơ, anh càng trân trọng tình bằng hữu trong thơ. Cuộc gặp mặt hôm nay, trong ngôi nhà sàn của anh là một trong muôn một. Trong bài thơ “Nhà sàn và em” của Nguyễn Địch Long, có một câu thơ thật đắm đuối lòng người: “Con mắt biết ru hồn thi sỹ”. Tôi nghĩ, chính chủ nhân ngôi nhà sàn này có con mắt ấy. Và tôi tin để viết được câu thơ ấy đã có rất nhiều con mắt tuyệt vời ru hồn thi sỹ Nguyễn Địch Long.

Đào Ngọc Chung

Các tin khác

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Khi Oscar cải tổ: Minh bạch AI, nới lỏng tiêu chí

Trước thềm lễ trao giải Oscar lần thứ 99 dự kiến diễn ra vào năm 2027, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Hoa Kỳ (AMPAS) vừa công bố những thay đổi mang tính bước ngoặt. Đây được đánh giá là một trong những sự lắng nghe cần thiết trong bối cảnh ngành công nghiệp điện ảnh đang thay đổi một cách nhanh chóng trước sức ép của trí tuệ nhân tạo (AI) và trải nghiệm ngày càng đa dạng trong cách thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Đạo diễn Vạn Nguyễn: “Đưa di sản đến với khán giả bằng tinh thần sáng tạo của thời đại mới”

Là một trong những gương mặt tiêu biểu dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc qua ngôn ngữ sân khấu hiện đại, mới đây đạo diễn Vạn Nguyễn là người Việt đầu tiên được UNESCO Nhật Bản vinh danh “Đạo diễn vì sứ mệnh bảo tồn giá trị văn hóa UNESCO 2025”. Chuyên đề Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng đạo diễn Vạn Nguyễn về hành trình bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa Việt.

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Mối duyên với những ấn bản “Truyện Kiều” lưu dấu trăm năm

Trong hơn 20 năm qua, ông Nguyễn Lân Bình đã dày công nghiên cứu và tìm tòi được nhiều tư liệu quý giá về ông nội mình - học giả Nguyễn Văn Vĩnh. Những tư liệu ấy đã góp phần quan trọng làm sáng rõ công lao, thành tựu quan trọng về học giả Nguyễn Văn Vĩnh đối với nền văn học, báo chí nước nhà, trong đó có sự phổ cập và phát triển chữ quốc ngữ với bản dịch “Truyện Kiều” được in lần đầu tiên ở miền Bắc vào năm 1913.

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

Ươm "mầm xanh" cho đội ngũ dịch giả

“Cuộc thi dịch Văn học Việt - Trung, Trung - Việt” năm 2026 vừa chính thức khởi động tại TP Hồ Chí Minh. Bước qua mùa giải thứ hai, cuộc thi không chỉ là nơi giao lưu văn chương giữa hai nước mà còn được kỳ vọng trở thành mảnh đất màu mỡ để phát hiện và bồi dưỡng những “mầm xanh” dịch thuật.

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Họa sĩ Tô Chiêm: Sau cú "nốc ao" của số phận

Khi đến thăm họa sĩ Tô Chiêm sau cơn đột quỵ cách đây 2 năm, tôi không hình dung có một ngày lại được trò chuyện và chia sẻ với anh trong sự kiện trưng bày nghệ thuật “Khói” với tâm thế của một người họa sĩ điềm tĩnh trở lại với hội họa sau tất cả.

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Dấu ấn kết nối du lịch với văn hóa và di sản

Những năm gần đây, với sự ra đời của show diễn thực cảnh được tổ chức tại các địa điểm du lịch đã đem đến cho khán giả là khách du lịch nhiều trải nghiệm mới mẻ. Việc tổ chức các show diễn thực cảnh tại các địa chỉ du lịch nổi tiếng đang được xem là hoạt động tích cực không chỉ để thu hút khách du lịch mà còn là dấu ấn của sự kết nối giữa du lịch với văn hóa và di sản.

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Giới xuất bản trước ngã rẽ AI: Kiểm soát hay bị cuốn trôi?

Những năm gần đây, giới xuất bản thế giới đã liên tục cảnh báo về mối đe dọa của trí tuệ nhân tạo (AI) đến quá trình sáng tạo, trong việc các “ông lớn công nghệ” sử dụng trái phép vô số tác phẩm để huấn luyện thuật toán cũng như thực trạng ngày càng khó phân biệt đâu là tác phẩm đến từ con người, đâu là sản phẩm đến từ máy móc…

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Bồi đắp tình yêu Tổ quốc qua âm nhạc

Giữa những ngày tháng tư lịch sử, một loạt sản phẩm âm nhạc mang tinh thần yêu nước ra mắt công chúng đã tạo nên điểm nhấn đặc biệt trong đời sống âm nhạc. Nỗ lực làm mới cảm hứng truyền thống bằng những sáng tạo độc đáo và hơi thở hiện đại góp phần lan tỏa tình yêu Tổ quốc một cách gần gũi và giàu cảm xúc.

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand 2026

Việt Nam và New Zealand đã có hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên vẫn có một khoảng trống lớn trong giao lưu văn chương giữa hai nước. Không chờ đợi sự thúc đẩy và đầu tư từ phía Chính phủ hai bên, các nhà thơ của hai nước sau hơn một năm kết nối, đã tổ chức được bước đi đầu tiên khởi động cho việc giới thiệu tác phẩm văn chương cho nhau, và xúc tiến các hoạt động chung nhằm thắt chặt hơn nữa tình đoàn kết và thấu hiểu tâm hồn của nhau.

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Từ không gian lưu trữ tĩnh đến hệ sinh thái sáng tạo

Trong nhiều thập kỷ, bảo tàng và các không gian di sản chủ yếu tồn tại như những “kho lưu trữ sống” - nơi hiện vật được bảo quản cẩn trọng, nhưng lại mang tính tĩnh, đôi khi tạo cảm giác xa cách với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Hành trình gieo những yêu thương

Hành trình gieo những yêu thương

Dọc dãy hành lang dài của bệnh viện, nghệ sĩ Nguyệt Thu trong bộ quần áo bệnh nhân đã chơi bản nhạc chữa lành "Secret garden". Giữa lằn ranh sinh tử, âm nhạc, kỳ diệu thay, đã giúp trái tim chị khỏe lại. Khán giả của chị là những bệnh nhân, bác sĩ...

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Bản đồ quyền lực mới của thế giới đương đại

Theo thông lệ hàng năm, tạp chí “TIME” nổi tiếng của Mỹ vừa công bố danh sách “TIME100” của năm 2026, qua đó ghi dấu 100 cá nhân có sức ảnh hưởng toàn cầu. Những gương mặt này trải rộng ở đa dạng lĩnh vực, từ chính trị, đứng sau những nỗ lực tiên phong đến các nghệ sĩ và những nhà đổi mới. Điều nổi bật trong danh sách năm nay là sự góp mặt đông đảo của thế hệ trẻ.

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giấc mơ Manila và cú "Hat-trick" đi vào lịch sử

Giữa không gian rực rỡ và tiếng nhạc Latin cuồng nhiệt tại thủ đô Manila, Philippines vào những ngày tháng 4 năm 2026, quốc kỳ Việt Nam đã ba lần được kéo lên ở vị trí cao nhất.

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Giải “cơn khát” phim trường chuyên nghiệp

Điện ảnh Việt được ví như người khổng lồ đang vươn vai thức giấc. Thế nhưng “người khổng lồ” ấy vẫn chưa có một “đại bản doanh” đúng nghĩa để thỏa sức tung hoành. Đôi chân “người khổng lồ” vẫn chật vật trong những phim trường nhỏ lẻ hoặc bối cảnh tạm bợ, quay xong rồi dỡ bỏ.

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Đưa sân khấu đến với học đường: "Gieo mầm" tình yêu nghệ thuật

Những năm gần đây, tại Hà Nội, mô hình sân khấu học đường đang được quan tâm, xây dựng như một hướng tiếp cận mới trong giáo dục thẩm mỹ cho lứa tuổi học sinh. Việc đưa nghệ thuật sân khấu đến với học đường không chỉ là "gieo mầm" tình yêu nghệ thuật cho thế hệ tương lai mà còn mở ra cơ hội cho ngành sân khấu khi đưa nghệ thuật đến gần hơn với thế hệ trẻ.

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" - một thời đã qua của Trương Vân Ngọc

"Phăng đỏ" là tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Trương Vân Ngọc (sinh năm 1973, quê Hưng Yên, hiện công tác tại Hà Nội)  viết về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân, sách đoạt giải C cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện ký đề tài "Vì An ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" do Bộ công an và Hội nhà văn Việt Nam tổ chức năm 2025, được Nhà xuất bản Công an Nhân dân tuyển chọn và ấn hành tháng 12 năm 2025.

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Tiểu thuyết lịch sử: Dấu ấn trong đời sống đương đại

Trong đời sống văn học, có một dòng chảy lặng lẽ nhưng lại đóng vai trò khá quan trọng trong đời sống, đó chính là tiểu thuyết lịch sử. Lấy chất liệu từ lịch sử, tái hiện lịch sử qua những trang văn chính là những đóng góp thầm lặng, tích cực của các nhà văn cho bề dày truyền thống văn hóa nước nhà...

Dán nhãn độ tuổi cho MV: Khi “tấm biển cảnh báo” còn bỏ ngỏ

Dán nhãn độ tuổi cho MV: Khi “tấm biển cảnh báo” còn bỏ ngỏ

Nếu việc dán nhãn phân loại độ tuổi đã trở thành điều kiện bắt buộc với tác phẩm điện ảnh, xuất bản... trước khi đến tay công chúng thì ở lĩnh vực âm nhạc, tấm biển cảnh báo này gần như bỏ ngỏ. Thế nên không lạ khi làng nhạc liên tục vấp phải tranh cãi vì những MV có nội dung người lớn.