Bài học đầu đời

Ngót nghét nửa thế kỷ đã trôi qua, quá nửa đời người đã trôi qua, nhưng tôi vẫn còn nhớ "Lời nhận xét" của cô về tôi trong sổ "liên lạc giữa nhà trường và gia đình": "Em học khá nhưng chưa thật chăm. Sách vở còn bẩn. Trong lớp còn mất trật tự. Sang học kỳ hai, em cố gắng phấn đấu để trở thành đội viên Thiếu niên tiền phong".

Năm tám tuổi, tôi là học sinh lớp 1E của trường cấp 1 Tân Trào. Trường có trụ sở chính ở phố Quán Sứ. Còn nơi tôi học là một căn phòng mượn tạm nhà dân ở phố Phan Bội Châu. Ngày ấy, Hà Nội còn vắng vẻ và yên tĩnh lắm. Không nhiều người và nhiều xe cộ như bây giờ. Người Hà Nội ngày ấy tuy còn nghèo nhưng vẫn rất lịch sự, văn minh và còn quan tâm đến nhau lắm. Thường ngày khi đi học, chúng tôi toàn đi bộ. Đơn giản vì nhà đứa nào cũng nghèo. Gia tài lớn nhất của mỗi gia đình thuộc diện cán bộ, công nhân viên, có khi chỉ một chiếc xe đạp cà tàng. Thêm lý do nữa là trẻ con cùng tuổi ở chung hoặc  quanh một số nhà lại đông và thường học chung một trường theo địa bàn dân cư. Mỗi khi đến lớp, chúng tôi thường í ới gọi nhau, vui lắm.

Lớp 1E của tôi là lớp có nhiều "biến động" nhất. Trong có 8 - 9  tháng đi học (hai học kỳ) mà có đến 3 thầy cô thay nhau làm chủ nhiệm. Đầu tiên là cô Hanh, nhà ở phố Nguyễn Gia Thiều. Tiếp sau là cô Thủy, nhà ở phố Phan Bội Châu. Sau cùng là thầy Khôi, nhà ở phố Lý Thường Kiệt. Sau này, khi lớn lên, tôi mới biết: Cô Hanh dạy 3 tháng thì về hưu. Cô Thủy dạy 3 tháng thì nghỉ đẻ. Trong ba thầy cô này, trừ cô Thủy còn trẻ, còn cô Hanh và thầy Khôi đều đã có tuổi.

Đấy là những gì tôi còn nhớ được hồi là học sinh lớp 1, niên học 1963 - 1964.

Lên lớp 2, niên học 1964 - 1965, tôi trở thành học sinh của trường cấp 1 Ba Đình nằm trên phố Hai Bà Trưng. Chủ nhiệm lớp 2H là một cô giáo người miền Nam tập kết tên là Thái Thị Quảng. Nhà cô ở ngõ Hà Hồi.

Bài hát đầu tiên cô dạy chúng tôi là bài hát "Diệt phát xít". Truyện đầu tiên cô kể cho chúng tôi nghe là "Một chuyện chép ở bệnh viện" (sau đấy được chuyển thành phim "Chị Tư Hậu"). Có lần, bạn Hoa hỏi: Thưa cô, em (ngày ấy học sinh xưng hô với giáo viên như vậy, không xưng con như bây giờ) xin hỏi cô hai điều. Một, phát xít là gì mà phải diệt? Hai, sao không gọi chị Hậu mà lại phải gọi chị Tư Hậu?

Lập tức cô khen bạn Hoa: Những người hay hỏi, hay thắc mắc khi còn ít tuổi như em,  thường là những người thông minh. Cô chỉ trả lời giản dị thế này thôi: Phát xít là lũ người ác, cần phải diệt chúng đi; còn ở trong Nam, người ta hay gọi nhau bằng thứ kèm tên. Nếu thân mật hơn, có thể chỉ gọi bằng thứ không thôi. Chẳng hạn như anh Hai, chị Ba, chú Năm, bác Bảy…

Ngừng một lát, cô hỏi Hoa: Thế em là con thứ mất trong nhà? Bé nhất nhà à? Vậy từ nay, cô gọi em là Út Hoa.

Nghe cô liên hệ vậy và gọi bạn Hoa như vậy, cả lớp cùng nhất loạt "ồ" lên.

Cô trả lời tiếp: Ở trỏng… Xin lỗi các em, ở trong ấy, người con đầu (tức con cả, con lớn nhất) được gọi là thứ hai. Cho nên, chị Tư Hậu là người con thứ ba trong gia đình.

Nhớ có lần trong tiết tập đọc, cô buột miệng đọc hai câu ca dao (mà cho đến bây giờ, dù bước sang tuổi lục thập, tôi vẫn không tìm được xuất xứ của nó trong bất kỳ một cuốn sách nào): "Cuộc đời là cuộc đời đi/ Nếu mà dừng lại là đi cuộc đời". Rồi không đợi học sinh hỏi, cô giải thích luôn: Từ "đi" thứ nhất có nghĩa là vận động. Từ "đi" thứ hai có nghĩa là chết. Cuộc đời phải luôn luôn vận động, dừng vận động, là chết. Bây giờ, các em chưa hiểu được đâu. Sau này lớn lên, cô tin rằng các em sẽ hiểu.

Khi chúng tôi học lớp 2 cũng là lúc cuộc chiến tranh của Đế quốc Mỹ tại Việt Nam đã "leo thang" ra miền Bắc. Sau "Sự kiện vịnh Bắc Bộ", ngày 5 - 8 - 1964, máy bay Mỹ bắt đầu ném bom miền Bắc. Đã có nhiều người già và trẻ em rục rịch đi sơ tán ở những nơi xa Hà Nội.

Có một hôm, ngay khi sắp bắt đầu tiết học đầu tiên, cô Quảng nói nghẹn ngào trong nước mắt: "Lớp ta hôm nay vắng bạn Hoài vì đã theo ông bà đi sơ tán. Nay mai, lớp ta sẽ vắng nhiều bạn nữa. Lớp học của chúng ta sẽ trống vắng hơn. Sẽ có một ngày rất gần, nhiều em sẽ xa cô và cô sẽ xa nhiều em. Từ nơi sơ tán, bạn Hoài đã viết thư hỏi thăm cô và hỏi thăm các em. Bạn ấy nói rất nhớ cô, nhớ các em và mong có ngày gặp lại. Trong đời cô, chưa bao giờ cô được đọc một lá thư cảm động đến như vậy".

Chúng tôi cũng nghẹn  ngào theo cô.

Rồi tôi chia tay cô Thái Thị Quảng vào tháng 3 năm 1965, sau khi học kỳ 1 kết thúc, tính đến nay đã ngót nghét nửa thế kỷ rồi.

Ngót nghét nửa thế kỷ đã trôi qua, quá nửa đời người đã trôi qua, nhưng tôi vẫn còn nhớ "Lời nhận xét" của cô về tôi trong sổ "liên lạc giữa nhà trường và gia đình": "Em học khá nhưng chưa thật chăm. Sách vở còn bẩn. Trong lớp còn mất trật tự. Sang học kỳ hai, em cố gắng phấn đấu để trở thành đội viên Thiếu niên tiền phong".

Nhưng tôi nhớ hơn cả vẫn là: "Cuộc đời là cuộc đời đi/ Nếu mà dừng lại là đi cuộc đời". Chắc chắn bài học và ý nghĩa sâu sắc của hai câu ca dao này mãi còn ám ảnh và theo tôi đến hết cuộc đời.

Bây giờ thì trường cấp 1 Tân Trào không còn nữa. Thế chỗ nó là một trung tâm hướng nghiệp hay học nghề gì đó. Trường cấp 1 Ba Đình cũng thế. Sau khi chúng tôi hết thời gian sơ tán, trở về Hà Nội, nó đã biến thành một bệnh viện.

Cô Thái Thị Quảng ơi! Cô giáo của tôi ơi! Bây giờ cô ở đâu? Và dù có thế nào thì em vẫn nhớ cô, ấn tượng về cô, chịu ơn cô một đời ngay từ những bài học đầu đời ấy

Ngọc Trân

Các tin khác

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.