Bài học đầu đời

Ngót nghét nửa thế kỷ đã trôi qua, quá nửa đời người đã trôi qua, nhưng tôi vẫn còn nhớ "Lời nhận xét" của cô về tôi trong sổ "liên lạc giữa nhà trường và gia đình": "Em học khá nhưng chưa thật chăm. Sách vở còn bẩn. Trong lớp còn mất trật tự. Sang học kỳ hai, em cố gắng phấn đấu để trở thành đội viên Thiếu niên tiền phong".

Năm tám tuổi, tôi là học sinh lớp 1E của trường cấp 1 Tân Trào. Trường có trụ sở chính ở phố Quán Sứ. Còn nơi tôi học là một căn phòng mượn tạm nhà dân ở phố Phan Bội Châu. Ngày ấy, Hà Nội còn vắng vẻ và yên tĩnh lắm. Không nhiều người và nhiều xe cộ như bây giờ. Người Hà Nội ngày ấy tuy còn nghèo nhưng vẫn rất lịch sự, văn minh và còn quan tâm đến nhau lắm. Thường ngày khi đi học, chúng tôi toàn đi bộ. Đơn giản vì nhà đứa nào cũng nghèo. Gia tài lớn nhất của mỗi gia đình thuộc diện cán bộ, công nhân viên, có khi chỉ một chiếc xe đạp cà tàng. Thêm lý do nữa là trẻ con cùng tuổi ở chung hoặc  quanh một số nhà lại đông và thường học chung một trường theo địa bàn dân cư. Mỗi khi đến lớp, chúng tôi thường í ới gọi nhau, vui lắm.

Lớp 1E của tôi là lớp có nhiều "biến động" nhất. Trong có 8 - 9  tháng đi học (hai học kỳ) mà có đến 3 thầy cô thay nhau làm chủ nhiệm. Đầu tiên là cô Hanh, nhà ở phố Nguyễn Gia Thiều. Tiếp sau là cô Thủy, nhà ở phố Phan Bội Châu. Sau cùng là thầy Khôi, nhà ở phố Lý Thường Kiệt. Sau này, khi lớn lên, tôi mới biết: Cô Hanh dạy 3 tháng thì về hưu. Cô Thủy dạy 3 tháng thì nghỉ đẻ. Trong ba thầy cô này, trừ cô Thủy còn trẻ, còn cô Hanh và thầy Khôi đều đã có tuổi.

Đấy là những gì tôi còn nhớ được hồi là học sinh lớp 1, niên học 1963 - 1964.

Lên lớp 2, niên học 1964 - 1965, tôi trở thành học sinh của trường cấp 1 Ba Đình nằm trên phố Hai Bà Trưng. Chủ nhiệm lớp 2H là một cô giáo người miền Nam tập kết tên là Thái Thị Quảng. Nhà cô ở ngõ Hà Hồi.

Bài hát đầu tiên cô dạy chúng tôi là bài hát "Diệt phát xít". Truyện đầu tiên cô kể cho chúng tôi nghe là "Một chuyện chép ở bệnh viện" (sau đấy được chuyển thành phim "Chị Tư Hậu"). Có lần, bạn Hoa hỏi: Thưa cô, em (ngày ấy học sinh xưng hô với giáo viên như vậy, không xưng con như bây giờ) xin hỏi cô hai điều. Một, phát xít là gì mà phải diệt? Hai, sao không gọi chị Hậu mà lại phải gọi chị Tư Hậu?

Lập tức cô khen bạn Hoa: Những người hay hỏi, hay thắc mắc khi còn ít tuổi như em,  thường là những người thông minh. Cô chỉ trả lời giản dị thế này thôi: Phát xít là lũ người ác, cần phải diệt chúng đi; còn ở trong Nam, người ta hay gọi nhau bằng thứ kèm tên. Nếu thân mật hơn, có thể chỉ gọi bằng thứ không thôi. Chẳng hạn như anh Hai, chị Ba, chú Năm, bác Bảy…

Ngừng một lát, cô hỏi Hoa: Thế em là con thứ mất trong nhà? Bé nhất nhà à? Vậy từ nay, cô gọi em là Út Hoa.

Nghe cô liên hệ vậy và gọi bạn Hoa như vậy, cả lớp cùng nhất loạt "ồ" lên.

Cô trả lời tiếp: Ở trỏng… Xin lỗi các em, ở trong ấy, người con đầu (tức con cả, con lớn nhất) được gọi là thứ hai. Cho nên, chị Tư Hậu là người con thứ ba trong gia đình.

Nhớ có lần trong tiết tập đọc, cô buột miệng đọc hai câu ca dao (mà cho đến bây giờ, dù bước sang tuổi lục thập, tôi vẫn không tìm được xuất xứ của nó trong bất kỳ một cuốn sách nào): "Cuộc đời là cuộc đời đi/ Nếu mà dừng lại là đi cuộc đời". Rồi không đợi học sinh hỏi, cô giải thích luôn: Từ "đi" thứ nhất có nghĩa là vận động. Từ "đi" thứ hai có nghĩa là chết. Cuộc đời phải luôn luôn vận động, dừng vận động, là chết. Bây giờ, các em chưa hiểu được đâu. Sau này lớn lên, cô tin rằng các em sẽ hiểu.

Khi chúng tôi học lớp 2 cũng là lúc cuộc chiến tranh của Đế quốc Mỹ tại Việt Nam đã "leo thang" ra miền Bắc. Sau "Sự kiện vịnh Bắc Bộ", ngày 5 - 8 - 1964, máy bay Mỹ bắt đầu ném bom miền Bắc. Đã có nhiều người già và trẻ em rục rịch đi sơ tán ở những nơi xa Hà Nội.

Có một hôm, ngay khi sắp bắt đầu tiết học đầu tiên, cô Quảng nói nghẹn ngào trong nước mắt: "Lớp ta hôm nay vắng bạn Hoài vì đã theo ông bà đi sơ tán. Nay mai, lớp ta sẽ vắng nhiều bạn nữa. Lớp học của chúng ta sẽ trống vắng hơn. Sẽ có một ngày rất gần, nhiều em sẽ xa cô và cô sẽ xa nhiều em. Từ nơi sơ tán, bạn Hoài đã viết thư hỏi thăm cô và hỏi thăm các em. Bạn ấy nói rất nhớ cô, nhớ các em và mong có ngày gặp lại. Trong đời cô, chưa bao giờ cô được đọc một lá thư cảm động đến như vậy".

Chúng tôi cũng nghẹn  ngào theo cô.

Rồi tôi chia tay cô Thái Thị Quảng vào tháng 3 năm 1965, sau khi học kỳ 1 kết thúc, tính đến nay đã ngót nghét nửa thế kỷ rồi.

Ngót nghét nửa thế kỷ đã trôi qua, quá nửa đời người đã trôi qua, nhưng tôi vẫn còn nhớ "Lời nhận xét" của cô về tôi trong sổ "liên lạc giữa nhà trường và gia đình": "Em học khá nhưng chưa thật chăm. Sách vở còn bẩn. Trong lớp còn mất trật tự. Sang học kỳ hai, em cố gắng phấn đấu để trở thành đội viên Thiếu niên tiền phong".

Nhưng tôi nhớ hơn cả vẫn là: "Cuộc đời là cuộc đời đi/ Nếu mà dừng lại là đi cuộc đời". Chắc chắn bài học và ý nghĩa sâu sắc của hai câu ca dao này mãi còn ám ảnh và theo tôi đến hết cuộc đời.

Bây giờ thì trường cấp 1 Tân Trào không còn nữa. Thế chỗ nó là một trung tâm hướng nghiệp hay học nghề gì đó. Trường cấp 1 Ba Đình cũng thế. Sau khi chúng tôi hết thời gian sơ tán, trở về Hà Nội, nó đã biến thành một bệnh viện.

Cô Thái Thị Quảng ơi! Cô giáo của tôi ơi! Bây giờ cô ở đâu? Và dù có thế nào thì em vẫn nhớ cô, ấn tượng về cô, chịu ơn cô một đời ngay từ những bài học đầu đời ấy

Ngọc Trân

Các tin khác

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Thời của tiểu thuyết trinh thám

Mới đây, việc 2 bộ phim kinh dị "BACKROOMS" và "Obsession" thắng lớn phòng vé đã gây ra nhiều bất ngờ. Bên cạnh việc được thực hiện bởi các nhà sáng tạo nội dung tuy không chuyên về điện ảnh nhưng lại mang đến sự mới mẻ, thích thú, thì thực tế này cũng cho thấy thể loại thriller/mystery hay giật gân/bí ẩn đang được yêu thích hơn bao giờ hết cả trong phim ảnh cũng như văn chương.

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Kể chuyện truyền thống Công an nhân dân bằng âm nhạc

Được đầu tư hoành tráng, công phu và giàu sáng tạo, các chương trình nghệ thuật về Công an nhân dân (CAND) thời gian qua không chỉ góp phần làm mới nghệ thuật chính luận mà còn lan tỏa sâu sắc hình tượng người chiến sĩ CAND bản lĩnh, nhân văn, gần gũi trong lòng công chúng.

Xứ thơ, xứ biển, xứ biên thùy

Xứ thơ, xứ biển, xứ biên thùy

Nằm ở một góc trời Tây Nam của Tổ quốc, Hà Tiên (thuộc tỉnh An Giang) sở hữu một địa thế kỳ lạ đến mức người xưa phải ví nơi đây như một “Việt Nam thu nhỏ” khi vừa có biển, có núi, có sông, có hang động, có đầm phá và có cả đường biên giới. Nhưng cái làm nên hồn cốt của Hà Tiên không chỉ là cảnh sắc thiên nhiên. Đi qua 3 thế kỷ thăng trầm, Hà Tiên đã hóa thân từ một xứ thơ lãng mạn bậc nhất trời Nam, bước qua những đau thương của lịch sử, để rồi vươn mình trỗi dậy trở thành một đô thị cửa ngõ hiện đại, canh giữ biên cương bờ cõi.

Tôi tự “đặt hàng” mình

Tôi tự “đặt hàng” mình

Nhạc sĩ Minh Đạo là một gương mặt nổi bật trong làng âm nhạc Việt Nam với vai trò sáng tác, nhà sản xuất, phối khí, chỉ huy và giám đốc âm nhạc ở nhiều chương trình, các vở nhạc kịch lớn. Gần đây, những ca khúc của anh trong các bộ phim do Điện ảnh CAND sản xuất như “Đội điều tra số 7”, “Tận hiến”... nhận được sự yêu mến của đông đảo khán giả. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện cùng nhạc sĩ Minh Đạo.

Giữ bình yên đại ngàn bằng lòng dân và trách nhiệm

Giữ bình yên đại ngàn bằng lòng dân và trách nhiệm

Là dự án phim ý nghĩa nhân kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, "Trời cao nguyên xanh" không chỉ khắc họa cuộc chiến bền bỉ, thầm lặng nhưng không kém phần gian nan của các chiến sĩ Công an mà còn mang đến cho khán giả hành trình giàu cảm xúc về lòng dân, tinh thần đoàn kết và khát vọng bình yên cho bầu trời cao nguyên xanh.

Ước hẹn từ quá khứ

Ước hẹn từ quá khứ

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đã thu hút sự quan tâm của quần chúng nhân dân trong những ngày qua

Phim "Mưa đỏ" ghi dấu ấn của điện ảnh Việt ở đề tài chiến tranh cách mạng.

Khát vọng trở thành ngành công nghiệp văn hóa

40 năm đổi mới - một chặng đường đánh dấu nhiều cột mốc của điện ảnh Việt Nam từ một nền điện ảnh bao cấp sang cơ chế thị trường. Tại hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm đổi mới", tổ chức trong khuôn khổ Liên hoan phim Châu Á - Đà Nẵng (DANAFF) Tiến sĩ Ngô Phương Lan - Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam - Giám đốc DANAFF nhận định: "40 năm trước, Đổi mới không chỉ mở ra một giai đoạn phát triển mới về kinh tế - xã hội, mà còn mở ra những không gian sáng tạo mới cho văn học, nghệ thuật. Tinh thần nhìn thẳng vào sự thật, phản ánh đúng sự thật đã trở thành động lực quan trọng để văn nghệ sĩ khám phá sâu hơn đời sống con người, những chuyển động của xã hội và những khát vọng của dân tộc trong thời kỳ mới".

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Những dấu ấn khác biệt của “Tận hiến”

Bộ phim truyền hình "Tận hiến" (Điện ảnh CAND sản xuất) vừa khép lại hành trình phát sóng nhưng dư âm mà bộ phim mang lại vẫn tiếp tục lắng đọng trong lòng khán giả. Giữa dòng chảy của điện ảnh chính luận, "Tận hiến" tạo dấu ấn không chỉ bởi câu chuyện về những chiến sĩ tình báo CAND hoạt động và sẵn sàng hy sinh trong thầm lặng mà còn ở cách làm phim giàu tâm huyết và khát vọng.

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Hình tượng nghệ thuật trong thơ trẻ đương đại

Có một số bạn yêu thơ hỏi tôi về việc: "Các nhà thơ trẻ hiện nay quan tâm đến hình tượng thơ trong sáng tác như thế nào?". Theo tôi, việc xây dựng hình tượng thơ có vai trò đặc biệt quan trọng trong sáng tác thơ ca của những người viết, bởi hình tượng thơ chính là nơi nhà thơ gửi gắm tư tưởng, cảm xúc, cách nhìn về con người và cuộc đời.

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Hội sách thiếu nhi ở “siêu đô thị”

Nằm trong các hoạt động kỷ niệm 50 năm Ngày Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976 - 2/7/2026), Hội sách Thiếu nhi Thành phố Hồ Chí Minh lần 6 - năm 2026 với chủ đề: “Em vui đọc sách, học bao điều hay” vừa được khai mạc với nhiều hoạt động phong phú, sáng tạo dành cho thiếu nhi, phụ huynh, giáo viên và cộng đồng.

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Để truyện tranh tham gia vào công nghiệp văn hóa

Truyện tranh là một thị trường đang bị bỏ ngỏ ở Việt Nam. Điều chúng ta thiếu không phải là những tác giả tài năng mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển các giá trị sáng tạo. Những vấn đề này được đặt ra trong tọa đàm "Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo truyện tranh cho người Việt" diễn ra mới đây tại Hà Nội.