Ánh sáng ở cuối đường hầm

Mỹ và Iran đã đồng ý vạch ra một lộ trình để cứu Kế hoạch Hành động chung Toàn diện (JCPOA), hay còn gọi là thỏa thuận hạt nhân Iran, mà hai nước đã ký năm 2015 cùng Nga,Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức. Hai bên sẽ bắt đầu chương trình đàm phán gián tiếp tại Thủ đô Vienna, Austria... 

Đây là một bước đột phá nhờ những nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) nhằm cứu thỏa thuận và cũng được coi như “ánh sáng ở cuối đường hầm” sau khi chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận năm 2018.

Tất cả đang mong chờ “hành động thay đổi hành động”

Cho đến nay, cả Mỹ và Iran đều đặt điều kiện tiên quyết cho nhau. Mỹ yêu cầu Iran tiến hành bước đầu tiên trước khi Mỹ thực hiện cam kết của Tổng thống Joe Biden là đưa cường quốc này trở lại thỏa thuận.

Thế nhưng, Iran đáp trả rằng chính Mỹ sẽ phải hành động trước bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt hà khắc đối với Iran. Đó chính là bế tắc cho đến khi có bước đột phá này vì cả hai đều muốn giữ thể diện và tránh bị coi là yếu thế. Hai nhóm chuyên gia - gồm đại diện của các quốc gia tham gia ký thỏa thuận (5 chuyên gia mỗi nhóm và một đại diện của cơ quan ngoại giao EU) đã bắt đầu làm việc vào ngày 6/4 tại Vienna, trụ sở của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Một kỹ sư tại cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Ảnh: BBC
Một kỹ sư tại cơ sở hạt nhân Natanz của Iran.  Ảnh: BBC

Một trong hai nhóm công tác lên chi tiết các bước mà phía Iran cần thực hiện để trở lại tuân thủ đầy đủ các cam kết hạt nhân của họ. Những điều này đã được ký kết trong JCPOA năm 2015, nhưng Iran đã không tuân thủ kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận. Nhóm chuyên gia còn lại sẽ liệt kê các biện pháp trừng phạt kinh tế mà Mỹ cần dỡ bỏ. Mỹ đã tăng sức ép kinh tế với Iran kể từ khi cựu Tổng thống Donald Trump tuyên bố rút Washington khỏi JCPOA vào tháng 5/2018.

Các quan chức châu Âu hy vọng rằng nếu tất cả các nghĩa vụ này được thực hiện “với cùng một ý chí chính trị, đó sẽ là sự khôi phục hoàn toàn” thỏa thuận hạt nhân Iran. Đây thực sự là tín hiệu của sự ấm lên trong quan hệ giữa hai bên. Một phái đoàn của Mỹ cũng sẽ tới Austria và tiến hành “đàm phán gián tiếp” với Pháp, Đức, Anh, Nga, Trung Quốc, EU và... Iran. Kế hoạch khôi phục thỏa thuận này đã được phác thảo hôm 3/4 trong cuộc họp trực tuyến lần đầu tiên của “ủy ban liên hợp” kể từ đầu năm. Ủy ban này tập hợp các bên ký kết còn lại của hiệp định hạt nhân Iran và do Cơ quan ngoại giao EU (EEAS) chủ trì. EEAS đã hoạt động tích cực kể từ khi tân Tổng thống Mỹ Joe Biden nhậm chức để “đưa Mỹ trở lại bàn đàm phán”.

Câu hỏi đặt ra là: Làm như thế nào? Hai nhóm chuyên gia nói trên sẽ xác định phương thức của các nhiệm vụ này. Các công việc cần được thực hiện liên tục và chuyên sâu. EU chính là “biên đạo” của các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ nhờ kỹ thuật đàm phán ngoại giao hiệu quả như hiệp định Dayton năm 1995, báo trước sự kết thúc của chiến tranh ở Bosnia.

Các nước châu Âu nói chung đều mong muốn cứu vãn thỏa thuận này. Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã hứa sẽ trở lại thỏa thuận với những điều kiện nhất định. Trong khi đó, người Iran cũng muốn có “những lợi ích kinh tế” mà thỏa thuận đã cam kết, nhưng lại bị phá hoại bởi Mỹ áp dụng lại các biện pháp trừng phạt.

Điều này đã ảnh hưởng nặng nề đến hy vọng thương mại của EU vì chúng cũng bị tác động bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ. Do đó, tất cả các bên đều quan tâm đến việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Theo EU, cơ hội của tiến trình này khá ngắn, ước tính vài tuần, tối đa là 2 tháng. Theo kế hoạch, Iran sẽ tổ chức bầu cử tổng thống vào ngày 18/6.

Một quan chức cấp cao của EU nói: “Nếu chúng tôi không đạt được điều đó (cứu vãn thỏa thuận) trong vòng 2 tháng, đây chắc chắn sẽ là một tin xấu. Tuy nhiên, với ý chí chính trị của cả hai bên, chúng tôi hy vọng có thể gặt hái được kết quả”. Ông Robert Malley, đặc phái viên của Bộ Ngoại giao Mỹ về Iran, viết trên Twitter về cuộc thảo luận hôm 6/4 ở Vienna: “Đây là bước đầu tiên. Những cuộc đàm phán khó khăn nhưng đang đi đúng hướng”.

Trong khi đó, đại sứ Nga tại IAEA nói: “Con đường phía trước sẽ không dễ dàng và sẽ cần những nỗ lực rất lớn. Các bên liên quan dường như đã sẵn sàng cho việc này”. Ngoại trưởng Javad Zarif thì nhấn mạnh: “Không có cuộc gặp Iran-Mỹ. Điều đó không cần thiết”, còn người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố: “Chúng tôi không mong đợi các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran ở giai đoạn hiện nay, nhưng Mỹ vẫn để ngỏ khả năng này”. Tất cả đang mong chờ “hành động thay đổi hành động” từ cuộc đàm phán tại Vienna.

Sự cố nguy hiểm

Iran hôm 13/4 cảnh báo sẽ bắt đầu làm giàu uranium có độ tinh khiết lên tới 60%. Việc tiếp tục tăng mức độ lên 60% sẽ đưa Iran đến gần việc làm giàu uranium có độ tinh khiết 90% cho mục đích quân sự và rút ngắn thời gian chế tạo bom nguyên tử, một mục tiêu mà Iran phủ nhận. Động thái này được đưa ra 2 ngày sau khi cơ sở hạt nhân Natanz của nước này bị tấn công khủng bố, dẫn tới sự cố mất điện. Tuyên bố của Iran đã phủ bóng đen lên các cuộc đàm phán đang diễn ra ở Vienna.

Về phía Mỹ, Nhà Trắng khẳng định không liên quan tới vụ tấn công nói trên. Tuy nhiên, dư luận đặt ra câu hỏi liệu Israel có hành động một mình và làm suy yếu con đường ngoại giao của Mỹ khi Tổng thống Joe Biden tìm cách khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Hoặc Israel có thể phối hợp với các lợi ích Mỹ, thực hiện các công việc phá hoại làm suy yếu vị thế đàm phán của Iran tại Viena sắp tới. Mỹ cũng không bình luận gì khi được hỏi có được thông báo trước về vụ tấn công nhà máy Natanz hay không. Trong khi chính quyền của ông Joe Biden đang tìm cách khôi phục thỏa thuận hạt nhân thì Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối thỏa thuận hạt nhân ban đầu và công khai phản đối khôi phục thỏa thuận.

Trong một tuyên bố, Ngoại trưởng Javad Zarif cho rằng Israel muốn trả thù vì Iran tiến triển trên con đường dỡ bỏ trừng phạt. Bình luận này cho thấy nguy cơ leo thang căng thẳng cuộc chiến ngầm kéo dài nhiều năm giữa Iran và Israel. Với người Iran, vụ tấn công ngày 11/4 là một dấu hiệu nữa cho thấy chương trình hạt nhân Iran đã bị gián điệp và những kẻ phá hoại xâm nhập để thực hiện một loạt vụ tấn công liều lĩnh.

Minh Hải (tổng hợp)

Các tin khác

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Khi doanh nghiệp trở thành giao điểm trong đàm phán Mỹ - Trung

Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào trung tuần tháng 5 được xem là một trong những sự kiện ngoại giao quan trọng nhất giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới trong thời gian qua. Theo các chuyên gia, khác với các cuộc gặp thượng đỉnh trước đây vốn tập trung nhiều vào cạnh tranh chiến lược, lần này yếu tố kinh tế và lợi ích doanh nghiệp đang nổi lên như ưu tiên hàng đầu của Washington.

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Kỳ vọng khác biệt từ nỗ lực duy trì đối thoại Mỹ - Trung Quốc

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 tới đang thu hút sự quan tâm rộng rãi của cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục gia tăng, hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh được đánh giá khó tạo ra đột phá mang tính lịch sử, nhưng vẫn được kỳ vọng sẽ góp phần duy trì các “lan can an toàn”, hạn chế nguy cơ đối đầu vượt tầm kiểm soát và tạo thêm dư địa ổn định cho kinh tế toàn cầu.

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

WHO trấn an dư luận trước cuộc sơ tán tàu có virus Hanta

Sự hiện diện của người đứng đầu WHO diễn ra ngay trước thời điểm sơ tán hành khách khỏi con tàu du lịch MV Hondius, nơi phát hiện virus Hanta khiến ba người tử vong, không chỉ mang tính chất giám sát chuyên môn mà còn là một động thái chính trị và nhân đạo quan trọng nhằm đảm bảo sự an toàn tuyệt đối cho cư dân địa phương cũng như gần 150 hành khách đang mắc kẹt trên tàu.

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

EU, Brazil và Trung Quốc bắt tay lập liên minh carbon toàn cầu

Liên minh châu Âu (EU), Brazil và Trung Quốc mới đây chính thức ra mắt “Liên minh mở về thị trường carbon bắt buộc” trong lễ ký kết diễn ra tại thành phố Florence của Italy, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực tăng cường hợp tác quốc tế nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế phát thải thấp.

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Chuyên gia: Virus Hanta nguy hiểm, nhưng không lây lan như COVID-19

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và nhiều chuyên gia nhận định ổ dịch virus Hanta trên tàu du lịch vượt Đại Tây Dương nguy hiểm, nhưng không lây lan như virus SARS-CoV-2 gây ra đại dịch COVID-19. Hiện các nước đang khẩn trương truy vết tiếp xúc để hạn chế tối đa số ca mắc mới.

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Châu Á chật vật ứng phó cú sốc năng lượng từ chiến sự Trung Đông

Cuộc xung đột tại Trung Đông đang đẩy khu vực châu Á – nơi tiêu thụ dầu mỏ lớn nhất thế giới – vào một phép thử về năng lực ứng phó khủng hoảng năng lượng. Trong bối cảnh nguồn cung bị gián đoạn nghiêm trọng, nhiều chính phủ trong khu vực đang gấp rút triển khai các biện pháp nhằm tìm kiếm nguồn thay thế, ổn định thị trường và giảm thiểu tác động lan tỏa đến tăng trưởng kinh tế.

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Mỹ-Iran tiếp tục căng thẳng, nút thắt Hormuz chưa thể tháo gỡ

Căng thẳng tại khu vực Trung Đông tiếp tục gia tăng khi Iran ngày 4/5 phát đi cảnh báo cứng rắn đối với các lực lượng Mỹ, yêu cầu không tiến vào eo biển Hormuz, trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ triển khai chiến dịch hỗ trợ các tàu bị mắc kẹt trong khu vực do ảnh hưởng của xung đột Mỹ - Israel với Iran.

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Bước ngoặt lớn trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương

Liên minh giữa Mỹ và châu Âu, với nòng cốt là NATO, nhiều thập niên được xem là trụ cột bảo đảm an ninh phương Tây. Tuy nhiên, những bất đồng ngày càng sâu sắc liên quan tới tình hình Trung Đông đang khiến mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương rạn nứt.

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới

Trong bối cảnh chảo lửa Trung Đông vẫn chưa hạ nhiệt, hồ sơ hạt nhân Iran một lần nữa trở thành tâm điểm của các nỗ lực ngoại giao quốc tế. Mới đây, Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cho biết đang tiến hành đàm phán với Nga và một số quốc gia về khả năng đưa uranium làm giàu ra khỏi lãnh thổ Iran. Động thái này diễn ra khi Washington liên tục đặt điều kiện Tehran phải từ bỏ kho dự trữ và đình chỉ việc làm giàu uranium như một chìa khóa then chốt cho bất kỳ giải pháp hòa bình nào.

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Mỹ duy trì phong tỏa Iran, bế tắc hạt nhân kéo dài, giá dầu tăng mạnh

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ tiếp tục duy trì phong tỏa hải quân đối với Iran cho đến khi đạt được một thỏa thuận về chương trình hạt nhân, trong bối cảnh căng thẳng giữa hai nước chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn kéo dài tại khu vực Trung Đông và tác động lan rộng tới kinh tế toàn cầu.

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Thấy gì từ cú xoay trục của Abu Dhabi?

Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) tuyên bố rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ và cơ chế OPEC+ sau 60 năm là thành viên, nhấn mạnh ưu tiên lợi ích quốc gia. Động thái này được giới phân tích đánh giá có thể tạo hiệu ứng dây chuyền trong nội bộ liên minh dầu mỏ, đồng thời làm gia tăng những toan tính địa chính trị và mang lại ưu thế cho Mỹ.

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Nguy cơ đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh giữa Pakistan và Afghanistan

Căng thẳng ngoại giao và quân sự giữa Pakistan và Afghanistan vừa có bước leo thang nguy hiểm mới khi hai bên liên tiếp cáo buộc nhau tiến hành các cuộc tấn công xuyên biên giới, đe dọa phá vỡ thỏa thuận ngừng bắn mong manh được thiết lập hồi tháng 3 vừa qua.

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Bước khởi đầu cho tiến trình chính trị mới ở dải Gaza

Người Palestine tại khu vực Deir al-Balah thuộc dải Gaza lần đầu tiên tham gia một cuộc bầu cử địa phương sau hai thập kỷ gián đoạn, động thái được mô tả là bước tiến trong nỗ lực khôi phục đời sống chính trị và các thiết chế dân sự tại vùng lãnh thổ bị xung đột tàn phá.

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Bài toán sức bền của Iran trong vòng siết tại Hormuz

Gần hai tháng kể từ ngày xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra tại Trung Đông, Tehran được cho là vẫn đang vận dụng chiến thuật bất đối xứng, tận dụng lợi thế địa lý và khả năng gây gián đoạn để bù đắp chênh lệch sức mạnh. Tuy nhiên, gần đây, khi Washington tuyên bố phong tỏa các cảng biển Iran và triển khai đồng thời ba nhóm tàu sân bay cùng hàng chục nghìn binh sĩ tới khu vực – đặt ra một câu hỏi lớn rằng liệu Tehran có thể cầm cự được bao lâu trong vòng siết ngày càng khép chặt tại eo biển Hormuz?

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Báo chí Hàn Quốc: Tổng thống Lee muốn cùng Việt Nam tạo nên “kỳ tích sông Hồng”

Truyền thông Hàn Quốc dẫn lời Tổng thống Lee Jae Myung ví von dòng sông Hàn và sông Hồng như đang hòa nhịp, biểu trưng cho sự gắn kết giữa hai dân tộc. Trong khi đó, dư luận nước này cũng đặc biệt chú ý tới chia sẻ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khi so sánh tương đậu nành Doenjang với tương Bần Việt Nam – càng ủ lâu càng đậm đà, như một ẩn dụ cho tình hữu nghị Việt Nam – Hàn Quốc ngày càng bền chặt theo thời gian.

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

EU gia cố “lá chắn chung” giữa sóng gió an ninh châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) nhóm họp thượng đỉnh đột xuất với nội dung then chốt xoay quanh cách thức vận dụng điều khoản phòng thủ chung giữa các thành viên khi một nước bị tấn công quân sự. Đây được xem là chủ đề nóng bỏng ở thời điểm quan hệ xuyên Đại Tây Dương có những rạn nứt.

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Liên hợp quốc trước vận hội cải tổ lịch sử

Nhiệm kỳ của Tổng Thư ký Liên hợp quốc (LHQ) thứ 10 sẽ bắt đầu vào năm 2027, trong bối cảnh tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh đối mặt nhiều khó khăn, từ xung đột vũ trang leo thang đến khủng hoảng niềm tin và tài chính chưa từng có. Đây không chỉ là một cuộc bầu cử nhân sự, mà là cuộc đua tìm kiếm một “kiến trúc sư” đủ tầm vóc để tái thiết lập trật tự thế giới trong một kỷ nguyên đầy biến động.

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Dầu loang trên vịnh Ba Tư nhìn rõ từ không gian, cảnh báo hệ lụy khó lường

Những hình ảnh vệ tinh mới nhất được công bố bởi Cơ quan Vũ trụ châu Âu cho thấy các vệt dầu loang diện rộng trên vịnh Ba Tư có thể quan sát rõ từ không gian. Diễn biến này không chỉ phản ánh mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường biển, mà còn làm dấy lên lo ngại về những tác động lâu dài đối với hệ sinh thái, chuỗi cung ứng năng lượng và an ninh khu vực.