Ánh sáng ở cuối đường hầm

Mỹ và Iran đã đồng ý vạch ra một lộ trình để cứu Kế hoạch Hành động chung Toàn diện (JCPOA), hay còn gọi là thỏa thuận hạt nhân Iran, mà hai nước đã ký năm 2015 cùng Nga,Trung Quốc, Anh, Pháp và Đức. Hai bên sẽ bắt đầu chương trình đàm phán gián tiếp tại Thủ đô Vienna, Austria... 

Đây là một bước đột phá nhờ những nỗ lực của Liên minh châu Âu (EU) nhằm cứu thỏa thuận và cũng được coi như “ánh sáng ở cuối đường hầm” sau khi chính quyền của cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump rút khỏi thỏa thuận năm 2018.

Tất cả đang mong chờ “hành động thay đổi hành động”

Cho đến nay, cả Mỹ và Iran đều đặt điều kiện tiên quyết cho nhau. Mỹ yêu cầu Iran tiến hành bước đầu tiên trước khi Mỹ thực hiện cam kết của Tổng thống Joe Biden là đưa cường quốc này trở lại thỏa thuận.

Thế nhưng, Iran đáp trả rằng chính Mỹ sẽ phải hành động trước bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt hà khắc đối với Iran. Đó chính là bế tắc cho đến khi có bước đột phá này vì cả hai đều muốn giữ thể diện và tránh bị coi là yếu thế. Hai nhóm chuyên gia - gồm đại diện của các quốc gia tham gia ký thỏa thuận (5 chuyên gia mỗi nhóm và một đại diện của cơ quan ngoại giao EU) đã bắt đầu làm việc vào ngày 6/4 tại Vienna, trụ sở của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

Một kỹ sư tại cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Ảnh: BBC
Một kỹ sư tại cơ sở hạt nhân Natanz của Iran.  Ảnh: BBC

Một trong hai nhóm công tác lên chi tiết các bước mà phía Iran cần thực hiện để trở lại tuân thủ đầy đủ các cam kết hạt nhân của họ. Những điều này đã được ký kết trong JCPOA năm 2015, nhưng Iran đã không tuân thủ kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận. Nhóm chuyên gia còn lại sẽ liệt kê các biện pháp trừng phạt kinh tế mà Mỹ cần dỡ bỏ. Mỹ đã tăng sức ép kinh tế với Iran kể từ khi cựu Tổng thống Donald Trump tuyên bố rút Washington khỏi JCPOA vào tháng 5/2018.

Các quan chức châu Âu hy vọng rằng nếu tất cả các nghĩa vụ này được thực hiện “với cùng một ý chí chính trị, đó sẽ là sự khôi phục hoàn toàn” thỏa thuận hạt nhân Iran. Đây thực sự là tín hiệu của sự ấm lên trong quan hệ giữa hai bên. Một phái đoàn của Mỹ cũng sẽ tới Austria và tiến hành “đàm phán gián tiếp” với Pháp, Đức, Anh, Nga, Trung Quốc, EU và... Iran. Kế hoạch khôi phục thỏa thuận này đã được phác thảo hôm 3/4 trong cuộc họp trực tuyến lần đầu tiên của “ủy ban liên hợp” kể từ đầu năm. Ủy ban này tập hợp các bên ký kết còn lại của hiệp định hạt nhân Iran và do Cơ quan ngoại giao EU (EEAS) chủ trì. EEAS đã hoạt động tích cực kể từ khi tân Tổng thống Mỹ Joe Biden nhậm chức để “đưa Mỹ trở lại bàn đàm phán”.

Câu hỏi đặt ra là: Làm như thế nào? Hai nhóm chuyên gia nói trên sẽ xác định phương thức của các nhiệm vụ này. Các công việc cần được thực hiện liên tục và chuyên sâu. EU chính là “biên đạo” của các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ nhờ kỹ thuật đàm phán ngoại giao hiệu quả như hiệp định Dayton năm 1995, báo trước sự kết thúc của chiến tranh ở Bosnia.

Các nước châu Âu nói chung đều mong muốn cứu vãn thỏa thuận này. Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden đã hứa sẽ trở lại thỏa thuận với những điều kiện nhất định. Trong khi đó, người Iran cũng muốn có “những lợi ích kinh tế” mà thỏa thuận đã cam kết, nhưng lại bị phá hoại bởi Mỹ áp dụng lại các biện pháp trừng phạt.

Điều này đã ảnh hưởng nặng nề đến hy vọng thương mại của EU vì chúng cũng bị tác động bởi các lệnh trừng phạt của Mỹ. Do đó, tất cả các bên đều quan tâm đến việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Theo EU, cơ hội của tiến trình này khá ngắn, ước tính vài tuần, tối đa là 2 tháng. Theo kế hoạch, Iran sẽ tổ chức bầu cử tổng thống vào ngày 18/6.

Một quan chức cấp cao của EU nói: “Nếu chúng tôi không đạt được điều đó (cứu vãn thỏa thuận) trong vòng 2 tháng, đây chắc chắn sẽ là một tin xấu. Tuy nhiên, với ý chí chính trị của cả hai bên, chúng tôi hy vọng có thể gặt hái được kết quả”. Ông Robert Malley, đặc phái viên của Bộ Ngoại giao Mỹ về Iran, viết trên Twitter về cuộc thảo luận hôm 6/4 ở Vienna: “Đây là bước đầu tiên. Những cuộc đàm phán khó khăn nhưng đang đi đúng hướng”.

Trong khi đó, đại sứ Nga tại IAEA nói: “Con đường phía trước sẽ không dễ dàng và sẽ cần những nỗ lực rất lớn. Các bên liên quan dường như đã sẵn sàng cho việc này”. Ngoại trưởng Javad Zarif thì nhấn mạnh: “Không có cuộc gặp Iran-Mỹ. Điều đó không cần thiết”, còn người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố: “Chúng tôi không mong đợi các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Mỹ và Iran ở giai đoạn hiện nay, nhưng Mỹ vẫn để ngỏ khả năng này”. Tất cả đang mong chờ “hành động thay đổi hành động” từ cuộc đàm phán tại Vienna.

Sự cố nguy hiểm

Iran hôm 13/4 cảnh báo sẽ bắt đầu làm giàu uranium có độ tinh khiết lên tới 60%. Việc tiếp tục tăng mức độ lên 60% sẽ đưa Iran đến gần việc làm giàu uranium có độ tinh khiết 90% cho mục đích quân sự và rút ngắn thời gian chế tạo bom nguyên tử, một mục tiêu mà Iran phủ nhận. Động thái này được đưa ra 2 ngày sau khi cơ sở hạt nhân Natanz của nước này bị tấn công khủng bố, dẫn tới sự cố mất điện. Tuyên bố của Iran đã phủ bóng đen lên các cuộc đàm phán đang diễn ra ở Vienna.

Về phía Mỹ, Nhà Trắng khẳng định không liên quan tới vụ tấn công nói trên. Tuy nhiên, dư luận đặt ra câu hỏi liệu Israel có hành động một mình và làm suy yếu con đường ngoại giao của Mỹ khi Tổng thống Joe Biden tìm cách khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Hoặc Israel có thể phối hợp với các lợi ích Mỹ, thực hiện các công việc phá hoại làm suy yếu vị thế đàm phán của Iran tại Viena sắp tới. Mỹ cũng không bình luận gì khi được hỏi có được thông báo trước về vụ tấn công nhà máy Natanz hay không. Trong khi chính quyền của ông Joe Biden đang tìm cách khôi phục thỏa thuận hạt nhân thì Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phản đối thỏa thuận hạt nhân ban đầu và công khai phản đối khôi phục thỏa thuận.

Trong một tuyên bố, Ngoại trưởng Javad Zarif cho rằng Israel muốn trả thù vì Iran tiến triển trên con đường dỡ bỏ trừng phạt. Bình luận này cho thấy nguy cơ leo thang căng thẳng cuộc chiến ngầm kéo dài nhiều năm giữa Iran và Israel. Với người Iran, vụ tấn công ngày 11/4 là một dấu hiệu nữa cho thấy chương trình hạt nhân Iran đã bị gián điệp và những kẻ phá hoại xâm nhập để thực hiện một loạt vụ tấn công liều lĩnh.

Minh Hải (tổng hợp)

Các tin khác

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Nga và Ukraine nối lại đàm phán hòa bình tại Abu Dhabi

Ngày 10/11, các quan chức Nga và Ukraine đã có cuộc gặp tại Abu Dhabi (Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất - UAE) trong vòng đàm phán hòa bình đầu tiên kể từ tháng 2, đánh dấu một nỗ lực mới nhằm chấm dứt chiến sự dưới sự thúc đẩy của các đặc phái viên do Tổng thống Mỹ Donald Trump tiến cử. 

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

COP31: Thế giới khẩn trương thúc đẩy hành động ứng phó biến đổi khí hậu

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với nhiều cuộc khủng hoảng đan xen, từ xung đột vũ trang, lạm phát gia tăng đến những bất định do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, các nhà lãnh đạo Liên hợp quốc (LHQ) và đại diện chính phủ nhiều nước nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì ưu tiên đối với vấn đề khí hậu.

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Bài toán bảo vệ bí mật công nghệ nhìn từ cuộc điều tra tại Nvidia

Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ mở rộng phong tỏa Iran, nguy cơ xung đột quân sự leo thang

Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Châu Âu chao đảo trước làn sóng đe dọa đánh bom giả mạo

Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Báo động toàn cầu vấn đề thiếu vận động ở thanh thiếu niên

Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ: Những tác động từ Trung Đông đến thương mại toàn cầu

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Khi tiện ích công nghệ trở thành lỗ hổng an ninh tại châu Âu

Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Những lá phiếu giữa kỳ và dư địa chính sách Mỹ

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Hé mở cơ hội ngoại giao giữa bóng đen xung đột Mỹ - Iran

Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Nga–châu Phi: Khi hợp tác kinh tế trở thành ưu tiên chiến lược

Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Những ưu tiên cấp thiết nhìn từ Hội nghị Ngoại trưởng G20

Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Israel với những phép tính liên minh hậu bầu cử

Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Nỗ lực ngoại giao trước leo thang căng thẳng Mỹ-Iran

Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Tranh luận nóng Starlink và Starshield tại Ukraine

Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Nhiều nước kêu gọi kiềm chế trước nguy cơ xung đột Mỹ - Iran leo thang

Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.