Khi các thách thức an ninh ngày càng dịch chuyển sang không gian thông tin, dữ liệu và giá trị, xây dựng “lá chắn văn hóa” trở thành yêu cầu chiến lược nhằm củng cố sức mạnh nội sinh, tăng cường sức đề kháng của xã hội, bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa và từ gốc.
Văn hóa - nguồn sức mạnh nội sinh của quốc gia
Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, văn hóa luôn là nguồn sức mạnh đặc biệt, tạo nên bản lĩnh và cốt cách của dân tộc Việt Nam. Không chỉ được thể hiện qua những giá trị vật thể, phi vật thể, văn hóa còn kết tinh trong hệ tư tưởng, đạo lý, lối sống, truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí độc lập, tự cường và khát vọng vươn lên của mỗi thế hệ người Việt Nam. Chính những giá trị bền vững ấy đã tạo nên nền tảng tinh thần vững chắc, giúp dân tộc vượt qua chiến tranh, thiên tai, những biến động lớn của lịch sử để bảo vệ độc lập, chủ quyền và xây dựng đất nước ngày càng phát triển.
Thực tiễn cho thấy, sức mạnh của một quốc gia không chỉ được đo bằng tiềm lực kinh tế, quốc phòng, khoa học - công nghệ mà còn được quyết định bởi sức mạnh văn hóa và chất lượng con người. Một quốc gia có nền tảng văn hóa vững chắc sẽ tạo dựng được sự đồng thuận xã hội, củng cố niềm tin, phát huy tinh thần sáng tạo và huy động hiệu quả các nguồn lực cho phát triển. Ngược lại, sự suy yếu về nền tảng văn hóa có thể làm suy giảm bản lĩnh xã hội, ảnh hưởng đến sự ổn định và khả năng thích ứng trước những thách thức mới.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số hiện nay, cạnh tranh giữa các quốc gia không chỉ diễn ra trên lĩnh vực quân sự, kinh tế, khoa học - công nghệ mà ngày càng mở rộng sang lĩnh vực văn hóa, thông tin, truyền thông và hệ giá trị. Sức mạnh mềm của một quốc gia ngày càng được khẳng định thông qua khả năng lan tỏa các giá trị, thu hút sự đồng thuận và tạo dựng vị thế trong cộng đồng quốc tế.
Vì vậy, phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn bản sắc dân tộc mà còn là quá trình xây dựng nguồn lực nội sinh, củng cố sức mạnh quốc gia và nâng cao năng lực tự bảo vệ của đất nước. Từ góc nhìn đó, tư tưởng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về phát triển văn hóa đã đặt ra yêu cầu chuyển hóa các giá trị văn hóa thành động lực phát triển, thành sức mạnh mềm và thành nền tảng quan trọng để bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới.
“Lá chắn văn hóa” - tuyến phòng thủ mềm bảo vệ an ninh quốc gia
Trong bối cảnh các nguy cơ an ninh ngày càng mang tính phi truyền thống, “lá chắn văn hóa” được hiểu là hệ thống các giá trị, chuẩn mực, bản sắc và môi trường văn hóa tạo nên sức đề kháng của xã hội trước những tác động tiêu cực từ bên ngoài và những biểu hiện lệch chuẩn từ bên trong.
Nếu sức mạnh quân sự bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, sức mạnh kinh tế bảo đảm nguồn lực phát triển, sức mạnh công nghệ tạo lợi thế cạnh tranh thì sức mạnh văn hóa bảo vệ nền tảng tinh thần, củng cố niềm tin xã hội và duy trì sự gắn kết của cộng đồng dân tộc.
“Lá chắn văn hóa” được hình thành từ lòng yêu nước, đạo đức xã hội, ý thức thượng tôn pháp luật, trách nhiệm công dân, tinh thần đoàn kết và khát vọng phát triển đất nước. Đây là những yếu tố tạo nên bản lĩnh để mỗi cá nhân nhận diện đúng - sai, thật - giả, chủ động phòng ngừa trước các thông tin xấu độc, sản phẩm văn hóa phản giá trị và những tác động tiêu cực đến đời sống xã hội.
Một xã hội có nền tảng văn hóa vững chắc sẽ có khả năng tự điều chỉnh, tự sàng lọc và tự bảo vệ. Khi mỗi gia đình là nơi nuôi dưỡng giá trị tốt đẹp, mỗi cộng đồng là môi trường lan tỏa chuẩn mực tích cực, “lá chắn văn hóa” sẽ trở thành tuyến phòng thủ mềm nhưng bền vững, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia từ gốc.
Kỷ nguyên số đặt ra yêu cầu xây dựng sức đề kháng văn hóa trên không gian mạng
Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội và các nền tảng số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường an ninh quốc gia. Không gian mạng không chỉ là môi trường giao tiếp, học tập, lao động, sáng tạo mà còn trở thành không gian cạnh tranh về thông tin, nhận thức và giá trị.
Ngày nay, các nguy cơ an ninh không chỉ đến từ những tác động hữu hình mà còn tồn tại dưới dạng thông tin giả, xuyên tạc lịch sử, thao túng nhận thức, kích động cực đoan, truyền bá lối sống lệch chuẩn và các sản phẩm độc hại. Những tác động này có thể làm suy giảm niềm tin xã hội, ảnh hưởng đến sự đồng thuận và nền tảng tinh thần của quốc gia.
Vì vậy, bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số không thể chỉ dựa vào công nghệ, pháp luật hay các biện pháp đấu tranh mà cần bắt đầu từ việc xây dựng bản lĩnh văn hóa và năng lực số của mỗi công dân.
Mỗi người dân cần có khả năng tiếp nhận, phân tích, kiểm chứng thông tin; có trách nhiệm trong phát ngôn, chia sẻ trên môi trường mạng. Khi mỗi cá nhân trở thành một “bộ lọc” thông tin có trách nhiệm, xã hội sẽ hình thành khả năng tự phòng vệ trước những nguy cơ phi truyền thống.
Xây dựng con người - nền tảng của “lá chắn văn hóa” từ gốc
Con người là chủ thể sáng tạo, gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa, đồng thời cũng là nhân tố quyết định sức mạnh nội sinh của mỗi quốc gia. Vì vậy, xây dựng “lá chắn văn hóa” trước hết phải bắt đầu từ xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có lòng yêu nước, nhân ái, bản lĩnh, trách nhiệm, sáng tạo và khát vọng cống hiến. Đây không chỉ là yêu cầu của sự nghiệp phát triển văn hóa mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm củng cố nền tảng tinh thần xã hội, nâng cao khả năng tự bảo vệ của đất nước trước những tác động phức tạp trong tình hình mới.
Quá trình xây dựng con người cần được bắt đầu từ gia đình - nơi hình thành nhân cách, nuôi dưỡng tình yêu thương, lòng tự trọng, ý thức trách nhiệm và những giá trị đạo đức đầu tiên. Gia đình là “pháo đài” văn hóa gần gũi nhất, nơi mỗi cá nhân được hình thành nhận thức về truyền thống, lối sống, cách ứng xử và trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước. Trên nền tảng đó, nhà trường giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng tri thức, lý tưởng, đạo đức, ý thức công dân, giúp thế hệ trẻ có bản lĩnh trước những tác động đa chiều của môi trường xã hội hiện đại.
Cùng với gia đình và nhà trường, môi trường xã hội, trong đó có báo chí, văn học, nghệ thuật và các thiết chế văn hóa, có vai trò định hướng nhận thức, lan tỏa những giá trị tích cực, xây dựng lối sống văn minh, tinh thần thượng tôn pháp luật và trách nhiệm cộng đồng.
Trong thời đại số, xây dựng con người còn gắn với xây dựng văn hóa số. Mỗi công dân không chỉ cần năng lực sử dụng công nghệ mà còn phải có khả năng nhận diện thông tin sai lệch, ứng xử có trách nhiệm trên không gian mạng, biết bảo vệ các giá trị đúng đắn và đấu tranh với những nội dung độc hại. Khi mỗi người dân trở thành một “lá chắn” bảo vệ các giá trị tốt đẹp của dân tộc, sức mạnh văn hóa sẽ được nhân lên, tạo nền tảng vững chắc để bảo vệ Tổ quốc từ gốc.
Phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng CAND trong bảo vệ an ninh văn hóa
Đối với lực lượng CAND, xây dựng “lá chắn văn hóa” không chỉ là nhiệm vụ phối hợp với các ngành, các cấp mà còn là nội dung quan trọng trong chiến lược bảo vệ an ninh quốc gia.
Bên cạnh nhiệm vụ chủ động nắm tình hình, đấu tranh với các hoạt động lợi dụng văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo, không gian mạng để chống phá đất nước, lực lượng CAND còn có vai trò tham mưu xây dựng chính sách về an ninh văn hóa, bảo đảm an ninh thông tin, góp phần xây dựng môi trường xã hội an toàn, lành mạnh.
Cùng với đó, xây dựng văn hóa trong chính lực lượng Công an theo Sáu điều Bác Hồ dạy, đề cao kỷ luật, liêm chính, tinh thần “vì nước quên thân, vì dân phục vụ” là yếu tố quan trọng để củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và lực lượng bảo vệ pháp luật.
Tóm lại, xây dựng “lá chắn văn hóa” chính là xây dựng sức mạnh Việt Nam từ gốc. Khi văn hóa trở thành sức mạnh nội sinh, khi mỗi người dân trở thành chủ thể gìn giữ và lan tỏa những giá trị tốt đẹp, đất nước sẽ có nền tảng vững chắc để bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên số. Phát triển văn hóa vì thế không chỉ là nhiệm vụ gìn giữ bản sắc dân tộc mà còn là quá trình tạo dựng sức mạnh mềm, củng cố thế trận lòng dân và nâng cao năng lực tự bảo vệ của quốc gia, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, hướng tới mục tiêu phát triển đất nước hùng cường, phồn vinh, hạnh phúc.
