Báo cáo của một Thượng nghị sĩ gửi Quốc hội Mỹ tháng 2/1976:

“Việt Nam không cần bất cứ ngoại lực nào chi phối”

Hơn nửa năm sau ngày giải phóng miền Nam, rất ít người biết về chuyến viếng thăm Việt Nam vào tháng 12/1975 của đoàn nghị sĩ Mỹ do ông Gillespie “Sonny” Montgomery dẫn đầu và đáng kể nhất là chuyến đi tiếp theo sau đó của Thượng nghị sĩ George McGovern thuộc đảng Dân chủ vào ngày 15/1/1976. Kết quả của chuyến đi kéo dài 5 ngày này của ông George McGovern là một bản điều trần dài 20 trang gửi Quốc hội Mỹ những gì mà ông đã chứng kiến ở Hà Nội và Sài Gòn.

Ngay từ trang 2 của bản báo cáo, điều đầu tiên ông khuyên Quốc hội Mỹ ngay lập tức từ bỏ các biện pháp hạn chế về thương mại và đóng băng tài khoản của Việt Nam ở nước ngoài. Mỹ phải công nhận chính phủ mới của Việt Nam sẽ được thành lập sau khi các cuộc bầu cử toàn quốc dự kiến diễn ra trong nửa đầu năm 1976.

George McGovern khẳng định: "Việt Nam không cần sự chi phối của bất kỳ ngoại lực nào và không có lý gì chúng ta lại buộc họ phải như vậy. Các chính sách cô lập có thể sẽ phản tác dụng".

Người tiên phong thúc đẩy cho mối quan hệ Mỹ - Việt Nam sau chiến tranh

Trong bản báo cáo đề ngày 29/2 gửi Quốc hội Mỹ, Thượng nghị sĩ McGovern trình bày rằng, chuyến đi Việt Nam của ông vào tháng 1 là để phục vụ chương trình nhân đạo của Chính phủ Mỹ liên quan đến các gia đình bị thất lạc người thân vào giai đoạn cuối của cuộc chiến.Kế đến, phía Mỹ cũng cố gắng tìm hiểu định hướng về tương lai chính trị cũng như vị thế quốc tế của Việt Nam thời hậu chiến.

Các vấn đề này là chủ đề thảo luận chính của các viên chức Mỹ với các quan chức Việt Nam lúc bấy giờ là Thủ tướng nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng, nhà ngoại giao Xuân Thủy, Chủ tịch Chính phủ Cách mạng lâm thời Huỳnh Tấn Phát và bà Nguyễn Thị Bình. Cuộc viếng thăm này với ông McGovern tuy ngắn ngủi nhưng được tận mắt thấy và giải đáp gần hết mọi thắc mắc của mình.

Bên cạnh đó, Mỹ sẽ phải ủng hộ Việt Nam có một ghế trong Liên Hiệp Quốc (LHQ). 

Khi đề cập đến Điều 21 -Hiệp định Paris, trong đó Mỹ đã cam kết "… góp phần vào việc hàn gắn vết thương của chiến tranh và việc tái thiết sau chiến tranh của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và vùng bán đảo Đông Dương". Nước Mỹ cần phải thực hiện điều này như một nghĩa vụ nhân đạo. Ông ví trường hợp Việt Nam cũng phải xứng đáng được Mỹ nỗ lực tham gia tái thiết như trường hợp của Đức và Nhật Bản sau Thế chiến II.

Thượng nghị sĩ McGovern đã thất vọng hoàn toàn khi Ngoại trưởng Henry Kissinger có những hành động gây khó dễ cho những người đòi quyền thực thi nghĩa vụ pháp lý trong vấn đề tù binh chiến tranh/nhân viên mất tích trong chiến tranh Việt Nam (MIA).

Trích dẫn từ tờ New York Times đưa tin vào ngày 14/11/1975, Ngoại trưởng Kissinger cho rằng "Hiệp định Paris xem như đã "chết" và vì ý kiến này mà Mỹ đã từ chối tuân theo Điều 21 - Hiệp định Paris.

Thượng nghị sĩ McGovern, người tiên phong phản đối mạnh mẽ chiến tranh xâm lược Việt Nam.
Thượng nghị sĩ McGovern, người tiên phong phản đối mạnh mẽ chiến tranh xâm lược Việt Nam.

Trái ngược với ấn tượng của ông với Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam về thái độ sẵn sàng hợp tác thì ông chỉ trích gay gắt Tổng thống Sài Gòn Nguyễn Văn Thiệu (lúc này đang sống lưu vong) về thái độ vi phạm có hệ thống nhằm cản trở thực thi Hiệp định Paris.

"Ông Thiệu đã bác bỏ thỏa thuận này ngay từ đầu. Ông ấy ngăn chặn, phớt lờ các văn bản và tuyên truyền hết sức xuyên tạc về những gì đã ký. Ông ấy cũng ngăn cản việc thành lập Hội đồng Quốc gia hòa giải dân tộc" - Thượng nghị sĩ McGovern nói trong bản báo cáo.

Bên cạnh việc chối bỏ cam kết, Chính phủ Mỹ thời gian này vẫn giữ lập trường thù địch với bên thắng cuộc là Việt Nam, đồng thời đã thực hiện quyền phủ quyết của mình chống lại Việt Nam trở thành thành viên LHQ.

Mỹ cũng từ chối công nhận Chính phủ Việt Nam, do đó hai bên không thể thiết lập các kênh ngoại giao để bàn thảo về các vấn đề nhân đạo. Kể cả khi chiến tranh đã chấm dứt về mặt quân sự, Chính phủ Mỹ vẫn tiếp tục tiến hành một cuộc chiến kinh tế chống lại Việt Nam thông qua các hạn chế thương mại, đặt quốc gia này vào tình trạng tương tự như Bắc Triều Tiên và Cuba.

Cuối cùng là tài sản của người Việt tại Mỹ cũng bị đóng băng. Một khối tài sản trị giá khoảng 70 triệu USD, chủ yếu là tiền gửi tại các nhà băng, đã bị Bộ Tài chính phong tỏa sau khi tham vấn Bộ Ngoại giao Mỹ.

Thượng nghị sĩ McGovern cho rằng, mối quan hệ với Việt Nam cũng liên quan đến lợi ích quốc tế rộng lớn hơn của Mỹ.

"Sau những bài học từ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa và Cuba, lẽ ra chúng ta đã phải học được một điều rằng việc đưa ra các chính sách kinh tế và chiến tranh chính trị chống lại các nước khác chỉ vì chúng ta không đồng tình với tư tưởng của họ hay vì những mâu thuẫn lợi ích mới phát sinh không hợp ý mình, là một cách tự chống lại chính mình. Đặc biệt là trong trường hợp của những nước nhỏ, rõ ràng chúng ta không cần phải áp đặt bất kỳ nước nào vào thế cạnh tranh.  Việt Nam không cần sự chi phối của bất kỳ ngoại lực nào và không có lý gì chúng ta lại buộc họ phải như vậy. Các chính sách cô lập có thể sẽ phản tác dụng".

Cuộc nói chuyện thẳng thắn, cởi mở

Trong đoạn cuối của bản báo cáo, ông George McGovern miêu tả khá chi tiết buổi nói chuyện với Thủ tướng Phạm Văn Đồng và ông Nguyễn Xuân Oánh về việc hợp tác, đầu tư giữa 2 quốc gia trong tương lai.

Về vấn đề ngoại giao nói chung, Thủ tướng Phạm Văn Đồng nói đơn giản: "Chúng tôi đã sẵn sàng". Nhưng phía Mỹ luôn nghĩ rằng, Việt Nam sẽ nhấn mạnh vào việc thực hiện Điều 21 - Hiệp định Paris như là một điều kiện tiên quyết để bình thường hóa. George McGovern không nghĩ rằng "vấn đề này sẽ gây khó khăn cho các mối quan hệ ngoại giao bình thường khác".

"Chúng tôi cũng thảo luận về thương mại. Khi tôi hỏi họ muốn nhập khẩu mặt hàng nhu yếu phẩm nào, Thủ tướng Phạm Văn Đồng cho biết có vô số thứ mà Việt Nam đang cần. Tôi hỏi, liệu họ có chào đón sự hợp tác của các công ty dầu của Mỹ để phát triển các nguồn tài nguyên dầu mỏ, và ông trả lời: "Tất nhiên rồi. Tại sao không?". Ông nói đây là một trong những điều cần được thảo luận ở cấp độ chính thức.

Thượng nghị sĩ McGovern (áo vest trắng) dẫn đầu đoàn biểu tình chống chiến tranh Việt Nam ở đại lộ Auburn, năm 1970.
Thượng nghị sĩ McGovern (áo vest trắng) dẫn đầu đoàn biểu tình chống chiến tranh Việt Nam ở đại lộ Auburn, năm 1970.

Thượng nghị sĩ McGovern đã hết sức ngạc nhiên khi người Việt Nam từ các công chức đến người dân thường không hề thể hiện sự thù oán gì với người Mỹ. "Tôi có thể cảm nhận được sự thân thiện và quan tâm chân thành của người dân khi đi bộ trên những con phố ở Hà Nội. Trẻ em và những người có học tiếng Anh đều chào lớn "hello" khi thấy tôi trên đường".  

Trong phần cuối bản báo cáo, Thượng nghị sĩ McGovern nhận định rằng, Việt Nam sẽ không bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi bất cứ mối quan hệ ngoại giao, thương mại hay viện trợ nào kể cả từ bên trong hay bên ngoài.

Sau khi phải đấu tranh và chịu đựng quá lâu để giành được hòa bình và độc lập, Việt Nam kiên quyết không để mất thêm bất cứ thứ gì. Hơn bao giờ hết, Việt Nam đang sẵn sàng ngừng cuộc chiến với bên ngoài để hướng đến tương lai trên cơ sở lợi ích chung và tôn trọng lẫn nhau.

George Stanley McGovern (19/7/1922 - 21/10/2012) là một nhà sử học và một chính trị gia Mỹ

Từ năm 1957 - 1961: Thành viên của Hạ nghị viện Hoa Kỳ vùng South Dakota.

Năm 1962: Tham gia tranh cử và trở thành Thượng nghị sĩ vùng South Dakota.

Tháng 9/1963: Ông là người đầu tiên cảnh báo sự can thiệp quân sự ngày càng tăng của Mỹ ở Việt Nam trong một bài phát biểu trước hội đồng các thượng nghị sĩ.

Năm 1965: McGovern chính thức phản đối cuộc chiến ở Việt Nam. Ông cho rằng Mỹ sẽ không giành được thắng lợi ở miền Nam Việt Nam và quyết liệt phản đối chính sách mở rộng cuộc chiến ra miền Bắc. Thay vào đó, ông đề xuất một bản kế hoạch 5 điểm ủng hộ việc giải quyết bằng cách thương lượng, thành lập một ủy ban tự chủ liên Việt Nam với sự giám sát của LHQ nhằm đảm bảo an ninh và công bằng.

Năm 1966 - 1969: McGovern liên tục đẩy mạnh các hoạt động chống chiến tranh Việt Nam.

Năm 1968: Quyết định tranh cử chức tổng thống sau sự kiện Robert F. Kennedy bị ám sát. McGovern được đảng Dân chủ đề cử cho cuộc tranh cử năm 1972. Tuy nhiên, cả ông và một đối thủ khác là Sargent Shriver đều thất bại trước Richard Nixon.

Năm 1988 - 2001: Trở thành Đại sứ của Tổ chức Lương Nông ( FAO) thuộc Liên Hiệp Quốc.

Quang Dũng - Hiếu Thảo (tổng hợp)

Các tin khác

Tự lực hay lệ thuộc?

Tự lực hay lệ thuộc?

Khi eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa trong cuộc xung đột Mỹ - Israel - Iran từ đầu năm 2026, giá năng lượng cơ bản toàn cầu liên tục nhảy múa theo từng diễn biến của cuộc xung đột. Đứt gãy chuỗi cung ứng buộc các quốc gia phải tìm kiếm giải pháp tự chủ nguồn năng lượng. Câu hỏi đặt ra là, "Mỗi quốc gia sẽ phải thay đổi ra sao?".

Lớp học thời chiến - Những ký ức không quên

Lớp học thời chiến - Những ký ức không quên

Từ những lớp học dưới lòng đất, ánh đèn dầu, trang vở giấy đen đến bữa cơm độn mỳ trong những năm sơ tán, những câu chuyện tưởng đã lùi xa nay trở lại trong buổi tọa đàm “Lớp học thời chiến - Ký ức vùng sơ tán” diễn ra tại Bảo tàng Hà Nội. Đó không chỉ là cuộc gặp gỡ giữa những người từng trải qua chiến tranh, mà còn là hành trình trở về quá khứ qua ký ức của những người trong cuộc, giúp chúng ta hình dung rõ hơn cuộc sống của người dân Hà Nội trong những năm tháng gian khó.

Hồi sinh Sa Huỳnh

Hồi sinh Sa Huỳnh

Từng cây non được trồng xuống dưới bùn lầy ngập mặn, cánh rừng đưng nơi mép biển Sa Huỳnh đang dần sống lại, gọi bầy chim và tôm cá trở về.

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Gil Jibli - người phục dựng những gương mặt đã khuất

Bị kẻ khủng bố sát hại mà không xác định được danh tính. Bị hành hạ đến chết trong trại tập trung của phát xít Đức. Bị các tay súng Hamas sát hại dã man. Đó là những số phận mà họa sĩ pháp y Gil Jibli phải đối diện trong công việc của mình. Từ ký ức của các nhân chứng, người thân và những hình ảnh ít ỏi còn sót lại, ông từng bước tái hiện diện mạo những người đã khuất, giúp xác định danh tính của họ và lưu giữ ký ức về họ trước sự xóa nhòa của thời gian.

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Những "cựu binh" bền bỉ của thời đại hạt nhân

Lần lượt ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bắt đầu định hình trật tự an ninh thế giới, Tupolev Tu-95 của Liên Xô và Boeing B-52 của Mỹ cùng được thiết kế cho một bài toán chiến lược là đưa vũ khí hạt nhân tới các mục tiêu liên lục địa. Hơn 70 năm sau, hai "cựu binh" vẫn hiện diện trên bầu trời, liên tục được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu mới và duy trì vai trò trong lực lượng hàng không chiến lược.

Lãnh đạo Công an Khu Tây Bắc và các trinh sát xác định tọa độ truy bắt gián điệp biệt kích nhảy dù

Kỳ cuối: Cuộc chiến 10 năm và những chuyện không có trong hồ sơ

Năm 1961, khi bắt đầu mở hai Chuyên án BK63 và PY27, có lẽ không ai nghĩ từ hai chuyên án gốc, đã mở ra hàng chục chuyên án khác. Suốt 10 năm, cuộc chiến âm thầm nhưng vô cùng khó khăn, gian khổ trên các địa bàn rừng núi, với những cán bộ tham gia từ ngày đầu là thời gian không thể nào quên. Còn với lực lượng CAND, thắng lợi của cuộc chiến chống gián điệp biệt kích đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý, góp phần tổng kết thành lý luận nghiệp vụ phản gián.

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Cây cầu nổi tiếng thế giới được thi công bởi bàn tay của phần đông những người phụ nữ

Kế hoạch về một cây cầu mới bắc qua sông Thames, giữa Westminster và Blackfriars, Anh đã được nhóm Strand Bridge Company đề xuất. Trước khi Cầu Strand được hoàn thành, một đạo luật của quốc hội Anh đã ra quyết định đổi tên thành cầu Waterloo như là "Một chứng tích ghi lại chiến thắng rực rỡ mà Lực lượng của Nữ hoàng Anh cùng các Lực lượng Đồng minh đã đạt được khi đánh bại quân Pháp".

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Ngành công nghiệp Ukraine trước bước ngoặt đen tối

Từ một trong những trung tâm công nghiệp lớn của Liên Xô, ngành công nghiệp Ukraine đã trải qua hơn 3 thập niên nhiều biến động. Giờ đây, khi tính đến ngày chiến sự kết thúc, Kiev không chỉ phải tính chuyện dựng lại những nhà máy đã mất, mà còn phải đưa ra quyết định mang tính chiến lược: khôi phục nền công nghiệp cũ hay xây dựng một nền công nghiệp khác.

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

John Joubert - kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ

Tháng 7/1996, John Joubert, 33 tuổi, đã bị tử hình vì giết hại 3 người. Y được mệnh danh là kẻ sát nhân hàng loạt trẻ nhất nước Mỹ - khuynh hướng tàn bạo đầu tiên của y đã bộc lộ từ năm 13 tuổi. Năm 20 tuổi, y đã gây ra ba vụ giết người. 12 năm sau khi bị bắt, y bị xử tử bằng ghế điện. Cái chết đau đớn của y đã trở thành nguyên nhân khiến nhiều tiểu bang của Mỹ bãi bỏ hình thức tử hình bằng ghế điện.

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Bầy voi trong cánh rừng tái sinh

Voi luôn là biểu tượng của sức mạnh, sự hiền hòa và mối quan hệ gắn kết giữa con người với thiên nhiên. Sự nỗ lực bảo tồn của các cấp ngành và người dân suốt nhiều năm đang giúp hồi sinh biểu tượng của một vùng đất nhiều huyền thoại.

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kỳ 5: Thất bại của một kế hoạch hoàn hảo

Kéo dài suốt 10 năm với rất nhiều công sức chuẩn bị, đầu tư con người, trang bị vũ khí tối tân nhất, tuy nhiên, CIA chỉ nhận được những bản báo cáo giả; chi viện lực lượng, vũ khí theo kế hoạch của an ninh miền Bắc.

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Đơn vị bảo vệ đặc biệt trong kháng chiến chống Mỹ

Thắng lợi của Cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử là thắng lợi vĩ đại nhất, trọn vẹn nhất, kết thúc chặng đường 21 trường kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước. Góp phần đặc biệt quan trọng làm nên thành công đó phải kể đến những đóng góp thầm lặng của CBCS Đoàn 180 An ninh vũ trang miền Nam - Đơn vị tiền thân của Phòng Bảo vệ 180 (Phòng Cảnh vệ miền Nam), Bộ Tư lệnh Cảnh vệ ngày nay.

Chuyện tình thời chiến của cựu tù Côn Đảo

Chuyện tình thời chiến của cựu tù Côn Đảo

10 năm chịu đòn tra tấn trong ngục tù, 10 năm chờ đợi một tình yêu, đất nước được giải phóng, họ nên duyên vợ chồng. Đó là câu chuyện về một thế hệ yêu nhau thủy chung trong gian khó. Tình yêu của họ chưa bao giờ tách rời tình yêu Tổ quốc...

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Tăng cường quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo an ninh biên giới

Phòng quản lý xuất, nhập cảnh Công an tỉnh Tây Ninh phối hợp chặt chẽ với Phòng An ninh điều tra và Công an các xã (đặc biệt là tuyến biên giới), đồn biên phòng siết chặt quản lý lưu trú và quản lý xuất nhập cảnh tại các cửa khẩu, phối hợp tuần tra, kiểm soát. Chỉ trong thời gian từ đầu tháng 5 đến nay, các đơn vị phối hợp đã kịp thời phát hiện, xử lý hàng trăm đối tượng vi phạm pháp luật, ngăn chặn hàng trăm trường hợp không đủ điều kiện nhập cảnh vào trong nước, bắt giữ hàng chục đối tượng có tiền án giao cho Công an các địa phương xử lý theo pháp luật; khởi tố nhiều băng nhóm tổ chức cho người nước ngoài nhập cảnh và lưu trú trái phép…

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Kỳ 4: Đấu trí qua điện đài

Sau khi khuất phục được toán Castor và Phạm Chuyên, Ban Chuyên án quyết định triển khai “trò chơi nghiệp vụ” khi cho Phạm Chuyên và Lò Văn Piếng lên máy liên lạc vào Nam, một cuộc chiến qua sóng điện đài chính thức bắt đầu.

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Người Anh hùng trên dãy Trường Sơn

Giữa đại ngàn Trường Sơn hùng vĩ, nơi những con suối reo vang hòa cùng tiếng gió ngàn của xã biên giới Avương (Đà Nẵng), có một “ngọn núi lớn” trong lòng đồng bào Cơ Tu. Đó là Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Arất Blư. Ở tuổi 88, đôi chân ấy có thể đã chậm, mái đầu đã bạc trắng như sương sớm, nhưng ký ức về một thời hoa lửa và cái tâm sáng của một người Cộng sản vẫn rực cháy như ngọn lửa thiêng giữa nhà Gươl.

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trưởng Công an xã đi qua “một thời đạn bom, một thời hòa bình”

Trải qua những trận đánh giữa lòng Sài Gòn, nếm đủ đòn roi tra tấn thảm khốc trong lao tù, ông dường như đã chai sạn trước cái chết. Bản lĩnh của một cựu tù Côn Đảo trở về từ “địa ngục trần gian” giúp ông hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của một Trưởng Công an xã những ngày mới giải phóng.

Cổ phục Việt góp phần thu hút khách du lịch, quảng bá hình ảnh Việt Nam.

Cổ phục Việt - Từ bảo tàng ra phố

Từ những hiện vật lặng lẽ trong bảo tàng đến các không gian văn hóa, di tích và mạng xã hội, cổ phục Việt đang có một hành trình trở lại đầy ấn tượng. Sự hồi sinh ấy đến từ những con người đang biến cổ phục thành chiếc cầu nối với quá khứ, để di sản không dừng lại ở ký ức mà tiếp tục sống trong hiện tại bằng những cách rất mới.