Vì sao Hà Nội lựa chọn không gian mới cho Tượng đài 'Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh'?

Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” là một biểu tượng giàu ý nghĩa về tinh thần chiến đấu anh dũng của quân và dân Hà Nội. Việc lựa chọn không gian mới cho tượng đài được thành phố nghiên cứu, tham vấn các cơ quan chuyên môn, chuyên gia, nhà khoa học với mục tiêu xuyên suốt: gìn giữ nguyên vẹn giá trị lịch sử, đồng thời, tạo điều kiện để biểu tượng đặc biệt này tiếp tục được tôn vinh và phát huy giá trị.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng vũ trang Thủ đô (19/10/1946 - 19/10/2026) và 80 năm Ngày Toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2026), Hà Nội đang tiếp tục tổ chức, chỉnh trang và hoàn thiện các không gian văn hóa, lịch sử của Thủ đô, trong đó có khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Trên cơ sở nghiên cứu và tham vấn ý kiến các cơ quan, đơn vị, chuyên gia, nhà khoa học, thành phố đã chỉ đạo các cơ quan liên quan phối hợp triển khai phương án di chuyển Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại khuôn viên di tích quốc gia đền Bà Kiệu về không gian thuộc Trung đoàn 692, Sư đoàn Bộ binh 301, Bộ Tư lệnh Thủ đô.

Đây không phải là việc làm giảm đi giá trị, hay ý nghĩa của tượng đài. Ngược lại, vấn đề được đặt ra là lựa chọn một không gian phù hợp hơn để công trình tiếp tục được bảo tồn trang nghiêm, đồng thời, phát huy sâu sắc hơn giá trị giáo dục truyền thống.

Một quyết định được cân nhắc trong thời gian dài

Theo Giáo sư Lê Văn Lan, việc lựa chọn một địa điểm thích hợp hơn cho Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” là kết quả của một quá trình dài quan sát, suy nghĩ, cân nhắc, lắng nghe và bàn bạc.

Từ những trải nghiệm và quan sát trong thời gian dài, Giáo sư Lê Văn Lan cho rằng việc đưa cụm tượng đài đến một nơi thích hợp hơn là cần thiết để giá trị của công trình được phát huy tốt hơn. Việc đặt tượng trong không gian của lực lượng vũ trang Thủ đô cũng tạo nên sự gắn kết trực tiếp hơn với truyền thống lịch sử mà công trình biểu đạt.

TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội cho rằng cần nhìn câu chuyện này trong tổng thể quá trình hình thành, phát triển và chỉnh trang khu vực hồ Hoàn Kiếm.

Theo ông, điều quan trọng đối với một công trình mang giá trị lịch sử không chỉ là vị trí địa lý, mà còn là việc lựa chọn không gian phù hợp với nội dung, ý nghĩa mà công trình chuyển tải. Khi tượng đài được đặt trong không gian gắn với lực lượng tiếp nối truyền thống của Trung đoàn Thủ đô, mạch nối lịch sử vẫn được gìn giữ và tiếp tục phát huy.

Không phải “dỡ bỏ” tượng đài

Các chuyên gia và cơ quan chuyên môn đều nhấn mạnh: Di chuyển không có nghĩa là dỡ bỏ, hay làm mất đi giá trị của Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Tượng đài tiếp tục được bảo tồn, gìn giữ và đặt tại một không gian trang nghiêm, gắn trực tiếp với truyền thống của lực lượng vũ trang Thủ đô.

Theo Trưởng phòng Quản lý Di sản văn hóa Phạm Thị Lan Anh, với vị trí hiện nay, tượng đài nằm trong khuôn viên khu vực bảo vệ 1 của di tích quốc gia đền Bà Kiệu, đồng thời, có quan hệ mật thiết với tổng thể không gian hồ Hoàn Kiếm, đền Ngọc Sơn và các công trình văn hóa xung quanh.

Trong quá trình nghiên cứu, đã có những phương án khác nhau được đặt ra, trong đó, có việc đưa tượng đài về Bảo tàng Hà Nội hoặc Bộ Tư lệnh Thủ đô. Phương án gắn tượng đài với lực lượng vũ trang Thủ đô nhận được nhiều ý kiến đồng thuận hơn từ các chuyên gia và cơ quan quản lý.

Việc lựa chọn này xuất phát từ chính ý nghĩa lịch sử của công trình.

“Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” là câu nói được trích trong thư Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ Trung đoàn Thủ đô. Hình ảnh được khắc họa trên tượng đài gợi nhớ tinh thần chiến đấu anh dũng, quả cảm của quân và dân Hà Nội trong 60 ngày đêm khói lửa, mở đầu cuộc Toàn quốc kháng chiến.

Để tinh thần “Quyết tử” tiếp tục được trao truyền

Đặt tượng đài trong không gian gắn với lực lượng đang kế tục truyền thống của Trung đoàn Thủ đô cũng mở ra điều kiện để câu chuyện lịch sử phía sau công trình được giới thiệu và giáo dục một cách thường xuyên, hệ thống hơn.

Giá trị của một tượng đài không chỉ nằm ở vật thể, hay vị trí đặt công trình, mà còn nằm ở ký ức lịch sử, câu chuyện và tinh thần mà công trình ấy trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Vì thế, việc lựa chọn không gian mới cho Tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” hướng tới mục tiêu kép: gìn giữ trang nghiêm một công trình lịch sử và tiếp tục làm sâu sắc hơn giá trị giáo dục truyền thống của một biểu tượng đặc biệt của Thủ đô.

Dù ở không gian nào, tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” vẫn là một phần không thể phai mờ trong ký ức và lịch sử Hà Nội.

Theo kế hoạch, tượng đài sẽ được di chuyển, lắp dựng tại vị trí mới trước ngày 30/9/2026.

Theo các chuyên gia, sau hơn 40 năm xây dựng, cùng với sự thay đổi của không gian đô thị và cảnh quan khu vực hồ Hoàn Kiếm, việc nghiên cứu di chuyển công trình là cần thiết. Đặc biệt, khu vực này hiện đã có phù điêu “Hà Nội mùa đông 1946” tại chợ Đồng Xuân và tượng đài “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” tại vườn hoa Vạn Xuân, cùng góp phần tái hiện tinh thần chiến đấu của quân và dân Thủ đô trong những ngày đầu Toàn quốc kháng chiến. Do vậy, việc di chuyển này là cần thiết.

Theo TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, thời điểm đặt tượng đài ở đó chưa có quy hoạch một cách hoàn chỉnh cho không gian của hồ Gươm. Và sau này, có tới ba địa điểm có nội dung về "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh". Cùng với tượng đài tại khu vực đền Bà Kiệu, còn có bức phù điêu tại chợ Đồng Xuân, tượng đài ở vườn hoa Vạn Xuân. Như vậy, với một không gian không rộng lắm của phố cũ, phố cổ Hà Nội, có ba tượng đài cũng như phù điêu cùng một nội dung.