Tướng Phạm Phú Thái, hiện thân về một thế hệ phi công huyền thoại

“Tôi, Phạm Phú Thái, binh nhất phi công tiêm kích!” (kỳ 1)

Cách đây bốn năm, trên đường từ quê tôi bên Nam Định rẽ sang Thái Bình kết hợp có chút việc, lúc đang ở địa phận huyện Kiến Xương, Thái Bình thì vô tình tôi được người bạn vốn rất am tường mảnh đất này giới thiệu rằng: "Ở tỉnh Thái Bình này lạ lắm, có đến 2 cựu phi công đã một thời oanh liệt, họ đều là Trung tướng, đều là AHLLVT và đều quê cùng huyện này. Đó là ông Phạm Phú Thái và ông Phạm Tuân".

Trong một buổi giao ban Bộ Quốc phòng, Trung tướng Phạm Phú Thái có nói nhỏ với Bộ trưởng Quốc phòng Phùng Quang Thanh rằng: "Cho tôi được mua lại 2 chiếc Mig-21 quá date. Vì tôi nhìn thấy họ" xẻ thịt" mà xót quá, nếu cứ bán phế liệu thế này thì chả mấy lúc mà hết!".

Ông nêu lý do xin mua là để tặng cho huyện Kiến Xương, quê ông 1 chiếc và cho riêng ông 1 chiếc bằng tiền cá nhân và vận động anh em bè bạn giúp thêm.

Lý do của tướng Phú Thái đưa ra rất giản đơn, nó xuất phát từ một chuyện có thật, nghĩ mà thấy xót xa. Ông đã đưa cho Bộ trưởng Quốc phòng xem tờ báo  An ninh Thế giới đưa chuyện ở Bắc Giang đăng hình những chiếc máy bay chiến đấu đã quá date để chất thành đống và đang" xẻ thịt" bán đồng nát .

Binh nhất Phạm Phú Thái, học viên Trường Không quân Liên Xô.
Binh nhất Phạm Phú Thái, học viên Trường Không quân Liên Xô.

Bộ trưởng bảo ông về viết đơn để lãnh đạo bộ xem xét. Tướng Thái thảo đơn ngay tại buổi giao ban Bộ bữa đó rồi trình Bộ trưởng. Đọc xong, Bộ trưởng nói :" Những người như anh trong Không quân chẳng còn nhiều, anh để Bộ Quốc phòng tặng".

Thế là Bộ trưởng Thanh đã ký Quyết định đặc biệt trao tặng cho ông và Nhà lưu niệm truyền thống huyện Kiến Xương những chiếc Mig- 21 đã từng gắn bó với binh nghiệp, với những chiến công mà ông cùng đồng đội lập nên trong chiến tranh chống Mỹ năm xưa.

Cũng từ chuyện này, Bộ trưởng chỉ thị kể từ nay không được bán phế liệu như vậy nữa. Tất cả sẽ để dành tặng cho các đơn vị, các địa phương làm hiện vật truyền thống giáo dục thế hệ sau.

Vậy là tại Nhà lưu niệm truyền thống Cách mạng của đại gia đình, người cha, người chú ruột và bác họ của Trung tướng Phạm Phú Thái, những người đầu tiên tham gia và sáng lập phong trào Cách mạng và Chi bộ Cộng sản đầu tiên ở Thái Bình đã đón nhận chiếc Mig-5023 - một kỷ vật vô giá. Nó góp phần trở thành điểm tham quan mang ý nghĩa hơn, có tính nối tiếp và kế thừa giữa các thế hệ vì được lưu giữ cả một chiến tích lịch sử hào hùng  để giáo dục truyền thống quê hương cho lớp trẻ ...".

Chỉ nghe vậy thôi, với máu nghề nghiệp, tôi đã quyết định thay đổi chương trình, xin cho rẽ vào nhà Trung tướng Phạm Phú Thái, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân (AHLLVTND). Khi còn ở trong lực lượng Không quân, ông đã từng đảm trách cương vị Phó Tư lệnh thứ nhất - Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân và rồi gần cuối đời binh nghiệp, ông được bổ nhiệm làm Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng.

Lúc đó, tình cờ, tôi may mắn gặp ông ngay tại quê nhưng do thời gian không cho phép, tôi cũng không có điều kiện tìm hiểu kỹ vì sao mà ông lại được "ban" thứ đặc ân này của Bộ Quốc phòng. Chỉ biết qua bạn tôi, ông là một trong những phi công dũng cảm, rất thông minh, đầy bản lĩnh trận mạc và có nhiều công lao trong lĩnh vực xây dựng và phát triển lực lượng  Không quân Việt Nam Anh hùng - dù khi đang là người lính hay ở cương vị chỉ huy, từng có nhiều năm được xem là yếu nhân của "siêu Quân chủng" này .

Chiếc máy bay Mig -21 hiện đang để tại Nhà lưu niệm quê hương.
Chiếc máy bay Mig -21 hiện đang để tại Nhà lưu niệm quê hương.

Tuy nhiên, tôi lại được biết, ông cũng là người có nhiều thiệt thòi trong con đường binh nghiệp cũng chỉ vì tính tình khí khái, bộc trực đến mức hơi lạ thường và chỉ biết đến công việc trên hết. Nhưng có thể vì thế mà ông lại được đồng đội nể  trọng, cảm phục hơn?...

Mới đây, ngày 9-7, Trung tướng Phạm Phú Thái đã được Ban liên lạc Cựu chiến binh Không quân Việt Nam và các cơ quan thuộc Quân chủng Phòng không - Không quân tổ chức buổi lễ ra mắt cuốn Hồi ký tập 1, dày 519  trang của ông với tên gọi: "Lính bay" (NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 6-2016 trước sự hiện diện của hàng chục vị tướng và anh hùng phi công, những người vốn là đồng đội sinh tử cùng ông trong chiến tranh chống Mỹ .

Thật không ngờ, đó lại là dịp để những anh hùng phi công đầy kiêu hãnh năm xưa hồi tưởng lại một thời trận mạc oanh liệt của họ. Cho dù ngày ấy chúng ta thua rất xa Mỹ về tương quan lực lượng nhưng rồi chính những người phi công ấy đã làm cho Không quân Mỹ khiếp đảm trước Không quân Việt Nam anh hùng và kết thúc bằng chiến thắng lịch sử "Điện Biên Phủ trên không" 12 ngày đêm tháng 12-1972.

Hôm ấy, tất cả những cựu phi công là đồng đội của ông đã được sống lại những ký ức một thời. Khi nhận xét về cuốn hồi ký "Lính bay" của đồng đội mình, họ cho rằng cuốn hồi ký đã nói thay họ nhiều điều trong niềm tự hào và kiêu hãnh của chính họ và cũng không của riêng ai...

Phạm Phú Thái sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Cha anh là cụ Phạm Thuần, tham gia Thanh niên Cách mạng đồng chí Hội năm 1927, Đảng viên năm 1930. Cụ từng là Chủ tịch Ủy ban Hành chính tỉnh Phú Thọ. Cụ đã từng bị Thực dân Pháp bắt giam và bị tù đày ở nhiều nhà lao lớn như Hoả Lò, Sơn La, Côn Đảo từ những năm đầu của cuộc cách mạng.

Về nước năm 1968, anh được làm phi công tiêm kích số 2 cho Đại đội trưởng Phạm Thanh Ngân, bay số1, (là AHLLVT, sau này là Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị  QĐNDVN); còn vị trí số 3 trong phi đội chính là Đặng Ngọc Ngự (sau này cũng là AHLLVT).

Bìa cuốn hồi ký “Lính bay” của Trung tướng, cựu phi công Phạm Phú Thái.
Bìa cuốn hồi ký “Lính bay” của Trung tướng, cựu phi công Phạm Phú Thái.

Cuộc đời sự nghiệp của ông, nhiều người cứ ngỡ rằng chàng phi công đẹp trai, tài cao như Phạm Phú Thái sẽ tiến như diều do có "bệ phóng" của một gia đình truyền thống cách mạng từ những năm 1930. Nào ngờ về nước gần một năm, dù được bay ở vị trí phi công tiêm kích nhưng anh vẫn chỉ đeo lon binh nhất, rất khác mọi người bởi chí ít, lúc đó anh cũng đã có 3 tuổi quân kể từ ngày vào quân đội. Và có lẽ vì anh ra trường quá sớm so với bạn đồng khoá nên thủ tục thăng hàm lại cũng chưa làm luôn cho anh? Sau vài trận không kích, anh đã bị tên lửa  địch bắn trúng và buộc anh phải nhảy dù. 

Vị Huyện đội trưởng Thanh Chương ở Nghệ An khi làm biên bản đã hỏi tên, tuổi, cấp bậc, đơn vị... của anh sau khi anh nhảy dù xuống địa phận này, họ đã sững người vì thấy anh mở mắt ngồi dậy rồi báo cáo: "Tôi, Phạm Phú Thái, binh nhất, phi công tiêm kích!". Họ lại cứ tưởng anh giấu, không muốn  lộ bí mật nên cứ "năn nỉ" thuyết phục anh trình báo thật về cấp bậc của mình để còn báo cáo về Hà Nội khiến anh bực mình và cũng không biết nói sao. Thế rồi anh Huyện đội trưởng nọ vẫn không tin, phải ghé tại hỏi thầm "Vậy là anh nói thật đấy à ?".

Và, sau khi một lần nữa khẳng định phi công Phạm Phú Thái đã nói đúng sự thực thì anh ta thốt lên: "Lạ thật, cầm cả cái tàu bay đắt tiền là thế, sao lại chỉ binh nhất được cơ chứ? Không thể tin được!". Cuối cùng thì viên Huyện đội trưởng cũng gật gù đỡ anh nằm xuống giường rồi nói: "Nếu đúng là như vậy thì Không quân Nhân dân Việt Nam anh hùng quá !"...

Sau trận đánh khiến anh bị thương và buộc phải nhảy dù. Khi nằm Viện Quân y 108, anh đã khẩn thiết "van vỉ "đề nghị bác sĩ đừng làm thủ tục thương binh cho anh để anh còn có cơ hội được trở về đơn vị tham gia chiến đấu ...

Thật là thú vị với những trang viết chân thật nhưng lại đầy chất văn học từ một vị tướng đánh trận, rất đáng đọc!

Trung tướng Phạm Phú Thái sinh năm 1949, phi công, AHLLVTND, ông từng kinh qua các vị trí chỉ huy trong không quân với đầy đủ các chức vụ từ đội trưởng đến sư đoàn trưởng. Ông từng là Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân (sau nhập lại thành PK-KQ) cả thảy là 12 năm, trong đó có 4 năm làm Phó Tư lệnh thứ nhất Quân chủng PK-KQ. Năm 2008, ông là Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng rồi nghỉ hưu năm 2010.

Ông Phạm Phú Thái cũng là người vinh dự   được gặp Bác Hồ đến 3 lần trong cuộc đời, trong đó có 1 lần với tư cách sỹ quan phi công tiêu biểu cùng với AHLLVT Nguyễn Văn Cốc đại diện cho Trung đoàn lên Quân chủng gặp Bác. Ông cũng đã có vinh dự được bay trong đội hình tham gia diễu hành vĩnh biệt Bác Hồ trong Lễ truy điệu Chủ tịch Hồ Chí Minh và 3 lần khác ở cương vị chỉ huy đội bay khi đất nước tổ chức duyệt binh năm 1973, 1975 và 1985.

Quốc Phong (còn tiếp)

Các tin khác

Vó ngựa của Hoàng đế Quang Trung

Vó ngựa của Hoàng đế Quang Trung

Nhắc đến vị vua anh hùng Quang Trung, hậu thế nhớ ngay đến hình ảnh oai hùng vẫn được miêu tả khi nhà vua ngồi trên bành voi, trực tiếp chỉ huy binh sĩ đánh đồn Ngọc Hồi hay hạ thành Thăng Long mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789. Nói đến ngựa với nhà vua, người ta lại nhớ đến giai thoại về việc nhà vua sai ngựa trạm đem một cành đào Nhật Tân gửi về Phú Xuân tặng Hoàng hậu Ngọc Hân.

Mã định danh liệu có minh bạch thị trường bất động sản?

Mã định danh liệu có minh bạch thị trường bất động sản?

Từ ngày 1/3/2026, mỗi bất động sản tại Việt Nam sẽ có một “căn cước” riêng dưới dạng mã định danh điện tử. Chủ trương này được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt về minh bạch hóa thị trường, kiểm soát dòng tiền và hạn chế đầu cơ.

Điện Kính Thiên: Thêm những bí ẩn khai mở từ lòng đất

Điện Kính Thiên: Thêm những bí ẩn khai mở từ lòng đất

Những bí mật quanh điện Kính Thiên - biểu tượng quyền lực tối cao của nhiều triều đại Việt Nam bất ngờ tiếp tục được khai mở vào những ngày cuối cùng của năm 2025, khi Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học công bố kết quả khai quật khảo cổ mới nhất tại Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long.

Trận địa mới trên bản đồ chiến tranh hiện đại

Trận địa mới trên bản đồ chiến tranh hiện đại

“Trận địa mới trên bản đồ chiến tranh hiện đại” không còn nằm ở biên giới địa lý hay không gian mạng, mà đang dịch chuyển thẳng vào vùng lãnh thổ bí ẩn nhất của con người: bộ não. Khi các cường quốc đồng loạt đầu tư vào công nghệ thần kinh mang tính lưỡng dụng, từ giao diện não - máy tính đến kỹ thuật điều biến nhận thức, ranh giới giữa điều trị và kiểm soát, giữa tiến bộ và vũ khí hóa trở nên mong manh chưa từng có. Bản chất con người đang đứng trước một phép thử mới, nơi chiến tranh không chỉ nhắm vào cơ thể, mà nhắm vào chính ý chí và bản sắc của mỗi cá nhân.

Bài cuối: Một gia đình đặc biệt

Bài cuối: Một gia đình đặc biệt

Không chỉ Trần Tử Bình có cuộc đời đặc biệt, mà đồng chí Nguyễn Thị Hưng - người bạn đời của ông cũng vậy. Họ là “đồng chí chồng - đồng chí vợ” gắn bó với nhau và cùng vượt qua những sự kiện quan trọng của một giai đoạn cách mạng hào hùng nhất trong lịch sử dân tộc.

Thiếu tướng Trần Tử Bình: Gan vàng dạ sắt

Thiếu tướng Trần Tử Bình: Gan vàng dạ sắt

Trong 60 năm cuộc đời thì có đến gần 8 năm Thiếu tướng Trần Tử Bình bị tù đày ở các nhà tù Côn Đảo, Thái Bình, Ninh Bình, Hà Nam, Hỏa Lò - đều là những địa ngục trần gian. Sự trưởng thành, tôi luyện của người chiến sĩ cách mạng xuyên qua những gông cùm, xiềng xích; tích đọng thành lòng yêu nước, khát vọng tự do và sức mạnh để quên mình chiến đấu trọn đời vì cách mạng.

O Thu - người chèo đò qua dòng sông “mưa đỏ” Thạch Hãn

O Thu - người chèo đò qua dòng sông “mưa đỏ” Thạch Hãn

Có những khoảnh khắc lịch sử, một dòng sông phản chiếu hình ảnh nước Việt Nam can trường trong những năm tháng khói lửa 1972 - sông Thạch Hãn. Giữa mưa bom bão đạn, những mái chèo kiên cường vẫn rẽ sóng, đưa bộ đội sang Thành cổ, chở theo cả niềm tin và ý chí quật cường của đất nước.

Liệt sĩ Hà Nội trong trận đầu Hải quân ta đánh thắng

Liệt sĩ Hà Nội trong trận đầu Hải quân ta đánh thắng

Tôi tình cờ gặp Họa sĩ Ngô Thành Nhân trong một chiều mưa Đà Lạt. Lại tình cờ mà thật thú vị khi biết anh là con trai út của Kiến trúc sư nổi tiếng Ngô Huy Quỳnh. Cũng thật thú vị khi tôi với họa sĩ Ngô Thành Nhân là người cùng quê phường Đường Hào, tỉnh Hưng Yên.

Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bảy: Huyền thoại của bầu trời

Anh hùng phi công Nguyễn Văn Bảy: Huyền thoại của bầu trời

Trong lịch sử không quân Việt Nam, phi công Nguyễn Văn Bảy (1936-2019) là một cái tên huyền thoại khi lái MiG-17 bắn hạ 7 máy bay tối tân của Mỹ. Ông được phong danh hiệu Anh hùng lực lượng Vũ trang nhân dân khi vừa bước qua tuổi 30 với quân hàm Thượng úy. Câu chuyện về phi công Nguyễn Văn Bảy thực sự là một huyền thoại của bầu trời và cuộc đời ông như biểu tượng về một “Cánh chim của bầu trời tự do” …

Tấm giấy báo tử và câu chuyện xúc động về làm báo ở chiến trường

Tấm giấy báo tử và câu chuyện xúc động về làm báo ở chiến trường

Trong “kho” hiện vật đồ sộ của Bảo tàng Báo chí Việt Nam, nhất là những hiện vật lớp thế hệ nhà báo đi trước, có một hiện vật rất đặc biệt. Đó là tấm giấy báo tử “nhầm” của nhà báo Kim Toàn. Được trưng bày trang trọng trong tủ trưng bày của Bảo tàng Báo chí Việt Nam, đằng sau tấm giấy báo tử vương màu thời gian này là câu chuyện xúc động không chỉ riêng của nhân vật có tên trên tấm giấy mà còn là về những nhà báo chiến trường, về một thế hệ nhà báo - chiến sĩ trong một thời lửa đạn.

Nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của nhà tình báo Vladimir Kulemekov

Nhiệm vụ đặc biệt quan trọng của nhà tình báo Vladimir Kulemekov

Từ nhỏ, Vladimir Kulemekov mơ ước trở thành quân nhân. Tốt nghiệp Trường Sư phạm Suvorov với huy chương vàng, ông vào học Học viện Truyền thông Quân sự ở Leningrad. Năm 1969, ông tốt nghiệp và trở thành chuyên gia tình báo điện tử. Sau 5 năm làm việc tại vùng Khabarovsk, ông nộp đơn vào Trường Ngoại giao quân sự.

Nhà báo, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện: Làm báo để chữa cho nhiều người cùng lúc…

Nhà báo, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện: Làm báo để chữa cho nhiều người cùng lúc…

Giáo sư Nguyễn Tấn Gi Trọng (đại biểu Quốc hội từ khóa I tới khóa VII) nhận xét bác sĩ Nguyễn Văn Luyện (Ủy viên Ban Thường trực Quốc hội khóa I) là “một bác sĩ giỏi, một con người cởi mở, nhân hậu, vị tha, sống vì mọi người; một nhà báo, một nhà hoạt động xã hội lớn, có tầm nhìn xa trông rộng”.

Ký ức về một thời hào hùng của người lính An ninh

Ký ức về một thời hào hùng của người lính An ninh

Mặc dù vừa trải qua cơn đột quỵ, trí nhớ khi tỏ khi mờ, nhưng những ký ức về những năm tháng tuổi trẻ hào hùng, với hành trình đi dọc Trường Sơn, vượt qua mưa bom bão đạn để tham gia chi viện cho chiến trường miền Nam vẫn khắc sâu, nguyên vẹn trong tâm trí của ông Võ Xuân Thành - người lính An ninh Công an Nghệ An.

Dalat Palace và cuộc trù bị cho “Hội nghị Fontainebleau”

Dalat Palace và cuộc trù bị cho “Hội nghị Fontainebleau”

“Hội nghị Đà Lạt” còn gọi là “Hội nghị trù bị Đà Lạt” họp từ ngày 19/4 đến ngày 11/5/1946 tại Dalat Palace, Tp Đà Lạt, là một hội nghị dự bị, gặp gỡ giữa 2 phái đoàn Việt và Pháp chuẩn bị cho “Hội nghị Fontainebleau” diễn ra vào tháng 7 năm đó.

Những bức ảnh trở thành lịch sử

Những bức ảnh trở thành lịch sử

Trong không khí cả nước náo nức chào mừng 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, những ngày tháng Tư lịch sử năm nay, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đón những vị khách đặc biệt và “kho” tư liệu ảnh vô giá. Đó là 2 nhà báo chiến trường - Trần Mai Hưởng và Đinh Quang Thành - những người đã theo đoàn quân giải phóng tiến về Sài Gòn, ghi lại nhiều khoảnh khắc đặc biệt và nhiều trận đánh lớn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, trong đó có thời khắc những chiếc xe tăng đầu tiên húc đổ cánh cổng Dinh Độc Lập nửa thế kỷ trước.

Ký ức miền Nam của những người lính an ninh trên quê hương Xô Viết

Ký ức miền Nam của những người lính an ninh trên quê hương Xô Viết

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đầy gian khổ, ác liệt, cùng với quân và dân cả nước, lực lượng Công an tỉnh Nghệ An thực hiện nhiều nhiệm vụ mang tính chiến lược: Củng cố, xây dựng lực lượng để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp cách mạng; đảm bảo an ninh, trật tự; bảo vệ công cuộc xây dựng CNXH ở hậu phương miền Bắc; đập tan mọi âm mưu và hoạt động của bọn gián điệp biệt kích và nỗ lực tham gia chi viện sức người, sức của cho chiến trường miền Nam.

Cuộc hạnh ngộ sau nửa thế kỷ

Cuộc hạnh ngộ sau nửa thế kỷ

Côn Đảo ngày nay đã khác xưa rất nhiều, nhưng dấu tích của quá khứ vẫn còn đó, nhắc nhở chúng ta về một thời kỳ đấu tranh gian khổ nhưng oanh liệt. Với những người từng trải qua năm tháng lao tù khắc nghiệt tại Côn Đảo, hòn đảo này đã trở thành một phần máu thịt, gắn liền với ký ức không thể nào quên.

Hồi ức chiến trận của vị tướng miền Tây

Hồi ức chiến trận của vị tướng miền Tây

Ở tuổi 81, trải qua nhiều trận đánh sinh tử, đi qua nhiều cột mốc quan trọng của cuộc đời, nhưng với Thiếu tướng Trần Vinh Quang (nguyên Chủ nhiệm Chính trị Quân khu 9, nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) thì kỷ niệm đặc biệt nhất với ông là trong những ngày tháng 4/1975 lịch sử, những ngày mà “niềm vui như một giấc mơ” trong cuộc đời mỗi người lính.

Hoa bất tử nở giữa lòng địch

Hoa bất tử nở giữa lòng địch

H63 là một mô hình điệp báo chưa từng có tiền lệ trong lịch sử tình báo quốc phòng Việt Nam và thậm chí là cả thế giới. Ở đó, quy tụ được những điệp viên hoàn hảo như Phạm Xuân Ẩn (X6), Nguyễn Thị Mỹ Nhung (Tám Thảo), Nguyễn Thị Ba... Phía sau mạng lưới tình báo hoạt động nhanh gọn, hiệu quả, bí mật suốt nhiều năm ấy, người ta không quên hình ảnh vị chỉ huy chiến lược Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang). Cuộc đời ông như một bông hoa bất tử nở giữa lòng địch.