Thạch Hãn – dấu tích từ lòng đất và những hài cốt trở về
Ngày 10/6/2026, tại công trường thi công Bệnh viện đa khoa khu vực Thạch Hãn, thuộc phường Quảng Trị, cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 584, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã quy tập được 4 hài cốt liệt sĩ. Các hài cốt được phát hiện ở độ sâu khoảng 2m, cùng nhiều di vật như tăng võng, tất bộ đội, lược, hộp tiếp đạn, xẻng bộ binh, đạn đại liên, bàn chải đánh răng, khuy thắt lưng và một số hiện vật khác.
Trước đó, trong quá trình thi công, đơn vị thi công phát hiện dấu hiệu nghi là hài cốt liệt sĩ nên báo cho Đội Quy tập 584 tổ chức khảo sát thực địa, xác minh thông tin và triển khai tìm kiếm. Sau nhiều giờ bóc tách từng lớp đất, các cán bộ, chiến sĩ lần lượt phát hiện những di vật đầu tiên, rồi đến hài cốt liệt sĩ. Hiện các hài cốt đang được Đội 584 bảo vệ, chăm sóc và hương khói theo đúng quy định.
Trong những ngày tới, cơ quan chức năng sẽ tiến hành lấy mẫu sinh phẩm nếu đủ điều kiện để phục vụ giám định ADN, làm cơ sở xác định danh tính các liệt sĩ. Việc quy tập 4 hài cốt liệt sĩ tại Thạch Hãn nằm trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang được các lực lượng chức năng triển khai trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
Không chỉ ở Thạch Hãn, trên những cánh rừng phía tây Quảng Trị, hành trình tìm kiếm đồng đội vẫn tiếp diễn giữa đại ngàn Trường Sơn.
Cha Lỳ – hành trình lặng lẽ giữa rừng sâu tìm dấu đồng đội
Những ngày tháng 6, chúng tôi theo chân cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337, Quân khu 4 vào rừng Cha Lỳ, xã Hướng Lập – một trong những địa bàn trọng điểm đang được đơn vị tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Đúng 6 giờ sáng, tại điểm đóng quân tạm ở thôn Trăng Tà Puồng, các cán bộ, chiến sĩ đã có mặt đầy đủ để chuẩn bị lên đường. Hành trang mang theo không phải súng đạn mà là cuốc, xẻng, bình nước và những tài liệu ghi chép về các nguồn tin liên quan đến nơi an táng liệt sĩ.
Từ điểm tập kết, đoàn xe máy nối đuôi nhau men theo những con đường đất đỏ dẫn vào vùng lõi biên giới. Đến cây cầu nhỏ bắc qua suối Cha Lỳ, tất cả dừng lại. Xe được dựng bên đường, mỗi người cầm theo cuốc, xẻng rồi bắt đầu hành trình đi bộ vào rừng.
Con đường vào khu vực tìm kiếm không hề dễ dàng. Chúng tôi nhiều lần lội qua những khe suối nhỏ, men theo các sườn đồi dốc đứng và băng qua những đoạn đường đá lởm chởm. Sau gần một giờ băng rừng, khu vực tìm kiếm hiện ra giữa lưng chừng đồi với hàng chục hố khai quật lớn nhỏ đã được mở suốt gần một tháng qua.
Trung tá Phan Minh Phú, Trợ lý Chính sách, Phòng Chính trị Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 cho biết: “Thông qua nguồn tin của người dân địa phương, cựu chiến binh, già làng và trưởng bản, chúng tôi xác định đây từng là một nghĩa trang tạm thời. Trước đây cũng đã có lực lượng quy tập thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đến khai quật, tuy nhiên qua rà soát thực địa, chúng tôi nhận định vẫn còn hài cốt liệt sĩ nên tiếp tục tổ chức tìm kiếm”.
Trên khu đồi giữa rừng Cha Lỳ, dấu tích chiến tranh hầu như đã bị rừng già phủ lấp. Nhiều khu vực từng là chiến trường nay chỉ còn nền đất lẫn đá, cây rừng mọc ken dày.
Theo Trung tá Phan Minh Phú, lực lượng quy tập phải dựa vào nhiều nguồn thông tin khác nhau, từ lời kể nhân chứng, tài liệu chiến đấu đến kinh nghiệm thực địa tích lũy qua nhiều năm. Đặc biệt, đơn vị căn cứ vào “quy luật an táng” thời chiến: các phần mộ thường xếp theo hàng ngang hoặc hàng dọc, đầu hướng lên cao, chân quay về phía khe suối; khoảng cách giữa các mộ khoảng 1–1,2m.
Từ những dấu hiệu đó, cán bộ, chiến sĩ khoanh vùng, xác định điểm đào và tiến hành khai quật từng lớp đất. Công việc lặng lẽ nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ tuyệt đối.
Từ ngày 23/3/2026 đến nay, Đội quy tập đã tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ cùng nhiều di vật như tăng võng, cúc áo và các vật dụng cá nhân khác. Để có kết quả ấy, đơn vị đã đào ít nhất 40 huyệt trong khu vực được xác định là nghĩa trang tạm thời.
“Trong nhiều tuần, anh em mở hàng chục vị trí khai quật nhưng không phát hiện dấu vết nào. Sau khi hoàn thành một hố tìm kiếm, chúng tôi lại tiếp tục đo đạc, xác định vị trí mới rồi đào lại từ đầu. Công việc lặp đi lặp lại giữa điều kiện thời tiết khắc nghiệt của vùng biên giới, nhưng không ai nghĩ đến chuyện dừng lại”, Trung tá Phan Minh Phú chia sẻ.
Hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ ở Quảng Trị vẫn ngày đêm tiếp diễn trên những cánh rừng, ngọn đồi từng thấm máu các thế hệ cha anh. Từ Thạch Hãn, Cha Lỳ, Ba Lòng, Cam Lộ đến Cồn Tiên, những người lính hôm nay vẫn lặng lẽ đi tìm đồng đội. Họ đang chạy đua với thời gian, bởi mỗi năm trôi qua, dấu tích chiến tranh lại mờ đi thêm một chút. Nhưng chừng nào vẫn còn những liệt sĩ chưa trở về, chừng đó những cuộc hành quân ấy vẫn chưa dừng lại.
Khẩn trương lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ
Từ ngày 26/2/2026 đến 2/3/2026, Công an tỉnh Quảng Trị phối hợp với Bộ Công an triển khai chương trình thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính trên toàn tỉnh. Đây là nhiệm vụ nằm trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Quảng Trị hiện có 157 nghĩa trang liệt sĩ với hơn 74.000 phần mộ, trong đó hơn 26.000 mộ chưa xác định được thông tin. Bên cạnh đó, hàng chục nghìn liệt sĩ hy sinh trên địa bàn vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Trong bối cảnh đó, việc thu nhận mẫu ADN thân nhân được xác định là khâu then chốt, mở thêm cơ hội trả lại tên cho những liệt sĩ còn chưa biết tên.
Thượng tá Hoàng Thị Hồng Phượng, Trưởng Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh Quảng Trị cho biết, lực lượng công an các cấp đã được huy động đồng loạt xuống địa bàn, vừa tuyên truyền, vừa trực tiếp thu nhận mẫu tại các xã, phường. Với những trường hợp già yếu, không thể đi lại, cán bộ phối hợp công an cơ sở đến tận nhà để thực hiện thu mẫu.
Song song với thu nhận mẫu thân nhân, tại các nghĩa trang liệt sĩ lớn trên địa bàn tỉnh, công tác lấy mẫu sinh phẩm và số hóa dữ liệu cũng đang được triển khai đồng bộ.
Ngày 9/6, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ba Dốc, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị tổ chức lấy mẫu sinh phẩm, số hóa thông tin và bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN. Tại đây, lực lượng chức năng tiến hành lấy mẫu đối với 1.320 phần mộ liệt sĩ chưa xác định đầy đủ thông tin trong tổng số 3.126 phần mộ đang an táng. Toàn bộ quy trình được thực hiện nghiêm ngặt, từ xác định vị trí, khai thác mẫu, niêm phong đến bàn giao, bảo đảm tuyệt đối chính xác, không để xảy ra sai sót hay nhiễm chéo mẫu.
Song song với đó, hồ sơ mộ liệt sĩ được số hóa, cập nhật vào hệ thống dữ liệu quốc gia, phục vụ lưu trữ và đối chiếu lâu dài, hướng tới chuẩn hóa ngân hàng dữ liệu ADN liệt sĩ.
Trước đó, ngày 5/6, tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, lực lượng chức năng cũng đã triển khai lấy mẫu sinh phẩm và số hóa dữ liệu đối với 5.929 phần mộ chưa xác định danh tính, bảo đảm đúng quy trình kỹ thuật, thận trọng và thống nhất trên toàn hệ thống.
Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Quảng Trị, việc triển khai đồng bộ từ thu nhận mẫu thân nhân đến lấy mẫu tại nghĩa trang là bước quan trọng trong xây dựng ngân hàng dữ liệu ADN liệt sĩ, mở rộng khả năng đối sánh trên phạm vi toàn quốc, từng bước trả lại tên cho những người đã ngã xuống trong chiến tranh.
