Hành động quyết liệt để hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt thiêng liêng

Đó là phát biểu của đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia, tại Hội thảo Xác minh kết kết luận thông tin về Liệt sĩ, mộ Liệt sĩ tại khu vực Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa - Sài Gòn), nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, do Ban Chỉ đạo Quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) tổ chức ngày 8/6.

Đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia chủ trì hội thảo. Tham gia điều hành hội thảo có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Trưởng Ban Ban Chỉ đạo 515 quốc gia; đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy - Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh…

Tham dự hội thảo có đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành Trung ương, Quân khu 7, Thành ủy TP Hồ Chí Minh, Ban Chỉ đạo 515 TP Hồ Chí Minh… Hội thảo còn có sự tham dự của các Anh hùng LLVTND, các chuyên gia, nhà khoa học, các cựu chiến binh và các nhân chứng lịch sử trực tiếp, người nắm thông tin có liên quan...

Phát biểu tại hội thảo, Phó Thủ tướng Chính phủ, Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, đây là cuộc hội thảo vô cùng đặc biệt nhằm xác minh thông tin về mộ liệt sĩ tập thể khu vực Nghĩa trang Đô Thành trước đây, nay là Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh.

Theo đồng chí Phạm Thị Thanh Trà, lật lại những trang sử hào hùng và bi tráng của dân tộc, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 mãi là một bản anh hùng ca bất tử; ngay tại nơi chúng ta đang ngồi đây, khu vực Sài Gòn - Gia Định, các lực lượng cách mạng đã vô cùng quả cảm “quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh”, đã tiến công vào mục tiêu trọng yếu tại nội đô Sài Gòn.

Trong các trận chiến quyết liệt, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã kiên trung bám trụ và anh dũng hy sinh. Sau các trận giao tranh khốc liệt ấy, chính quyền cũ đã thu dọn chiến trường, thu gom hài cốt các chiến sĩ của chúng ta và tiến hành chôn cất tập thể.

Sau ngày đất nước thống nhất, từ năm 1978 đến năm 1983, Nghĩa trang Đô Thành được giải tỏa, quy hoạch, cải tạo để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Trong quá trình thi công san lấp, các lực lượng đã phát hiện một số dấu tích và hài cốt liệt sĩ. Tuy nhiên, quá trình san lấp đã làm thay đổi hoàn toàn địa hình.

Năm 1995, các cơ quan chức năng đã nỗ lực tổ chức khảo sát, quy tập; song do hạn chế về phương tiện kỹ thuật chuyên dụng, công nghệ và đặc biệt thiếu hụt thông tin tư liệu nên việc tìm kiếm không đạt kết quả như mong muốn. Nỗi trăn trở ấy vẫn luôn canh cánh trong lòng Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh nói riêng và Đảng, Nhà nước, nhân dân ta nói chung.

Thời gian gần đây, nhiều tài liệu quân sự và kho ảnh của phía Hoa Kỳ liên quan đến trận đánh năm 1968 đã được giải mật, cung cấp cho Việt Nam; kết hợp với dữ liệu lịch sử, sơ đồ quân sự, hình ảnh tư liệu, hồi ức chiến tranh và lời kể của các nhân chứng lịch sử và đặc biệt là sự hỗ trợ tận tâm, cung cấp thông tin trực tiếp từ các nhân chứng lịch sử như ông Robert Ambrose Connor (cũng có mặt tại hội thảo hôm nay) cùng các cựu chiến binh Mỹ và sự phối hợp với nhóm tình nguyện nghiên cứu hỗn hợp Việt Nam - Hoa Kỳ cùng Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh đã tận tụy, tâm huyết phối hợp với các cơ quan, đơn vị chức năng của Bộ Quốc phòng, nhân chứng từ nhiều bên liên quan để củng cố hồ sơ giúp chúng ta nắm trong tay những cơ sở thực tiễn vô cùng quý giá.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, chúng ta đang thực hiện những ngày tháng cao điểm của “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, chiến dịch đang thôi thúc chúng ta từng ngày, từng giờ, từng phút, mỗi thông tin được kiểm chứng, mỗi tư liệu được đối chiếu, mỗi ký ức được nhắc lại hôm nay đều mang ý nghĩa rất đặc biệt để mong được đón các Anh hùng Liệt sĩ trở về cùng gia đình và đồng đội, để lời một ca khúc tha thiết “Về đây các anh ơi, hãy về đây, về nghe mẹ ru, về nghe em hát” được trở thành hiện thực…

Phát biểu trao đổi ý kiến tại hội thảo, Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, chuyên gia khai thác dữ liệu, hình ảnh chụp trong thời chiến tranh cho biết, việc xác định vị trí nghi vấn hố chôn ở Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng là quá trình xâu chuỗi từ 3 bức ảnh của Hãng AP (Mỹ) và một số tài liệu lịch sử. Nhiều năm trước, ông tình cờ thấy được một bức ảnh trắng - đen (của nước ngoài) chụp cảnh một đứa trẻ mặc áo sơ mi, quần short đứng bên cạnh hố chôn nhiều thi thể bên dưới nhưng không có cột mốc để xác định vị trí chụp ở đâu.

Thời gian sau, ông tiếp tục phát hiện thêm bức khác ghi lại cảnh người đàn ông đang cầm chai thủy tinh đổ chất lỏng, được cho là thuốc sát trùng xuống dưới hố có tử thi, phía sau là tháp nước (thủy đài). Do là hình ảnh đơn sắc, bị mờ nên cũng chưa thể xác định manh mối về nơi chụp.

Đến bức ảnh thứ 3 trong kho lưu trữ của hãng AP (Mỹ), ông Thắng nhìn thấy đặc điểm của tháp nước tương đồng với tấm hình trước đó. “Đây chính chi tiết đắt giá để xác định vị trí hố chôn”, ông Thắng nói.

Hình chụp lần này lại rõ ràng hơn khi là ảnh màu, soi chiếu từ ba bức ảnh này, ông Thắng thấy bức đầu tiên có đứa trẻ giống bức ảnh thứ ba, còn ảnh thứ hai lại có tháp nước ở phía xa trùng với ảnh này.

Với các đặc điểm này, ông dành nhiều năm để đối soát dữ liệu hình ảnh hàng chục tháp nước ở miền Nam được xây dựng thời xưa. Đồng thời, ông tìm lại những tài liệu và trao đổi thông tin với những người nước ngoài có am hiểu, từng hợp tác tìm hài cốt liệt sĩ ở Việt Nam. Trong đó, nhiều tài liệu từ trước năm 2000 đã đặt vấn đề có nhiều hố chôn tập thể liệt sĩ hy sinh ở nghĩa trang Đô Thành (nay là Công viên Văn hóa Lê Thị Riêng).

Theo Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng, ban đầu nghĩa trang này có hai khu nghĩa trang cạnh nhau được lập ra bởi họ đạo Chí Hòa và Chợ Quán (thực tế lúc đó mang hai tên khác nhau là Nghĩa địa Chí Hòa và Nghĩa địa Chợ Quán), sau đó gọi chung là Đô Thành rộng 30 ha. Hình ảnh khu vực này cũng được Kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng đối khớp với không ảnh do vệ tinh chụp lại…

Tham luận tại hội thảo, Đại tá, TS. Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến - Bộ Tổng tham mưu QĐND Việt Nam cho biết, nhóm nghiên cứu đã sử dụng rất nhiều các loại tài liệu khác nhau như ảnh hiện trường, không ảnh, bản đồ.

“Nhóm nghiên cứu đã sử dụng phương pháp thu thập nghiên cứu, phân tích các thông tin về việc thu gom thi hài liệt sĩ tại trận Tết Mậu Thân khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn. Các thông tin liên quan đến quá trình giải tỏa nghĩa trang Chí Hòa - Chợ Quán để xây dựng Công viên Lê Thị Riêng. Đồng thời, các thông tin về lịch sử tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ được chôn trong Nghĩa địa Chí Hòa. Các thông tin từ cộng đồng, nhân chứng, các thông tin từ khảo sát hiện trường để đi đến nhận định về số lượng rãnh mộ là 3 và số lượng liệt sĩ là khoảng 900 người”, Đại tá Bùi Yên Tĩnh nói.

Tại hội thảo khoa học, các nhân chứng lịch sử đã cung cấp nhiều thông tin, tư liệu quý giá mang tính cốt lõi nhằm xác định vị trí các hố chôn tập thể các chiến sĩ cách mạng hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại Nghĩa trang Đô Thành (nay là Công viên Lê Thị Riêng).

Là người gắn bó với khu vực này từ nhỏ và từng làm bảo vệ tại đây trong giai đoạn xây dựng công viên, ông Phan Văn Mưa (SN 1963, ngụ phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh)) cho biết, ngay từ những năm 1972 - 1973, ông đã nghe các nhân viên bảo vệ cũ kể về một hố nước chôn cất rất nhiều người. Đáng chú ý, trong quá trình công tác, ông được ông Mười Bi (người làm việc tại nhà xác nghĩa trang trước năm 1975) xác nhận thi thể nhiều chiến sĩ cách mạng sau Tết Mậu Thân 1968 đã được đưa về đây chôn cất.

Đặc biệt, vào năm 1987, khi đơn vị thi công tiến hành đào hồ nước trong công viên Lê Thị Riêng (cách mộ đồng chí Lê Thị Riêng khoảng 5-10 mét), xe ủi đã làm lộ ra nhiều dấu tích hài cốt cùng các di vật như quần áo, dép cao su, băng đạn và quả lựu đạn.

Ông Mưa đã trực tiếp tham gia thu gom, rửa sạch và chuyển số hài cốt này về thờ phụng tại chùa An Quốc. Đến năm 1993, ông còn được một Việt kiều cho xem bức ảnh tư liệu quý hiếm ghi lại cảnh thi thể các chiến sĩ được xếp đối đầu nhau thành hàng dài tại khu vực này.

Bằng những ký ức "mắt thấy tai nghe" đầy ám ảnh khi mới 12 tuổi, ông Nguyễn Đình Đạt ((SN 1956, ngụ phường Tân Mỹ, TP Hồ Chí Minh)) khẳng định chắc chắn có một hố chôn tập thể lớn nằm ngay phía trước nghĩa trang, bên cạnh các hố chôn ở phía sau mà các nhân chứng khác từng khảo sát. Ngay sau Tết Mậu Thân 1968, ông được cha chở đến nghĩa trang và trực tiếp chứng kiến cảnh xe tải chở xác của chế độ cũ lùi vào cổng.

Ông Đạt khẳng định đây hoàn toàn là xác các chiến sĩ giải phóng, biệt động dựa trên quy trình thu dọn chiến trường của địch lúc bấy giờ (tịch thu súng AK và để lại băng đạn bên cạnh xác để phân biệt với lính Cộng hòa và dân thường). Theo sơ đồ ghi nhớ của ông Đạt, hố chôn này nằm bên tay trái hướng từ Cổng chính (đường Cách Mạng Tháng Tám ngày nay) đi vào nhà xác, cách cổng khoảng 50 đến 70 mét. Lượng tử sĩ từ các trận đánh Đài Phát thanh, Sứ quán Mỹ, cầu Bình Lợi đổ về quá lớn khiến địch phải đào lấn ra khu vực mặt tiền này.

Đồng quan điểm, nhân chứng Võ Huy Thịnh, năm nay 70 tuổi (ngụ phường Cầu Kiệu), người thường xuyên vào nghĩa địa chơi thời điểm năm 1968, xác nhận có hố chôn tập thể tại khu đất có nền thấp cũ, sát trục đường thẳng từ cổng chính dẫn vào nhà xác xưa, hướng nhìn về Cư xá Bắc Hải…

Phát biểu tham luận, Thiếu tướng Trần Chí Tâm, Phó Chính ủy Quân khu 7, Trưởng Ban chỉ đạo 515 Quân khu, nhận định, theo các nguồn tài liệu, nhân chứng lịch sử và kết quả nghiên cứu hiện số lượng liệt sĩ có thể được chôn cất tại khu vực này là rất lớn. Trong khi đó, sau gần 60 năm, toàn bộ địa hình, địa vật đã thay đổi căn bản; khu vực nghĩa địa trước đây hiện là công viên phục vụ nhu cầu sinh hoạt của nhân dân. Do đó, việc tìm kiếm, quy tập phải được tiến hành hết sức thận trọng, khoa học, khách quan và chính xác; tuyệt đối tránh tư tưởng nóng vội, chủ quan hoặc thực hiện khi chưa có đủ căn cứ khoa học cần thiết…

Phát biểu chỉ đạo, kết luận hội thảo, thay mặt Ban Chỉ đạo Quốc gia, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, với các thông tin, tham luận và các ý kiến phát biểu trực tiếp tại hội thảo, đã tiếp cận nhiều nguồn thông tin, tư liệu, chứng cứ lịch sử, thực địa và khoa học rất có giá trị.

Để tiếp tục triển khai thực hiện các bước tiếp theo, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà kết luận: Từ phân tích, đánh giá các nguồn thông tin, tư liệu và dấu tích thực địa được công bố, phân tích tại hội thảo có độ tin cậy cao, phản ánh tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh nhiều khả năng tồn tại khu vực chôn cất tập thể cán bộ, chiến sĩ, đồng bào ta hy sinh trong đợt Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968 tại khu vực Chợ Lớn cuối tháng 1 đầu tháng 2/1968, được đưa về chôn tại Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán ngày 12/2/1968 (nay là khu vực Công viên Lê Thị Riêng).

Trên cơ sở đối sánh giữa không ảnh quân sự giải mật với hiện trạng thực địa ngày nay; sự trùng khớp giữa lời kể nhân chứng, dữ liệu tổn thất chiến đấu, kết quả quy tập hài cốt liệt sĩ các năm trước đây cùng hệ thống bản đồ, sơ đồ tác chiến đã cung cấp thêm nhiều căn cứ khoa học, lịch sử và thực tiễn quan trọng, đủ điều kiện tiến hành khai quật tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại khu vực Công viên Lê Thị Riêng.

Đây là khu vực trọng điểm có thông tin mộ liệt sĩ tập thể quy mô lớn ngay trong lòng đô thị, cần phải nghiên cứu áp dụng quy trình kỹ thuật đặc biệt để xác minh khẩn trương ngay sau hội thảo. Tuy nhiên, đây là vấn đề có nghĩa lịch sử đặc biệt, liên quan trực tiếp đến công tác chính sách, công tác đền ơn đáp nghĩa, tình cảm của thân nhân gia đình liệt sĩ và nhân dân; đồng thời, việc giải quyết vấn đề này cũng liên quan trực tiếp đến nhiều vấn đề chính trị - xã hội, dân sinh, công cộng; do đó, khi khai quật cần tiến hành từng bước thận trọng và chặt chẽ.

Theo Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, mà còn là trách nhiệm, tình cảm và đạo lý thiêng liêng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân ta đối với những người đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Những thông tin, tư liệu được công bố tại hội thảo hôm nay không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm một giai đoạn chiến đấu ác liệt của quân và dân ta tại Chiến dịch Mậu Thân 1968, mà còn mở ra thêm cơ sở quan trọng để tiếp tục hành trình tìm kiếm, đưa các Anh hùng Liệt sĩ trở về với đồng đội, quê hương và gia đình. Dù còn nhiều khó khăn, song với trách nhiệm chính trị cao nhất và lòng tri ân sâu sắc, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các cơ quan, đơn vị, địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ, hành động quyết liệt và quyết tâm cao để hoàn thành nhiệm vụ đặc biệt thiêng liêng này.