Sóng điện thoại trên chiếc smartphone của chị Đặng Thị Múi, 40 tuổi, người dân tộc Dao ở bản Lân Đặt, một bản làng của đồng bào dân tộc Dao nằm sâu trong vùng lõi rừng đặc dụng Hữu Liên, cách trung tâm xã Hữu Liên khoảng 10km và trung tâm huyện Hữu Lũng khoảng 30km, dường như còn mượt hơn cả con đường dẫn vào bản.
Gần 2km đường núi gập ghềnh đá tai bèo sắc lẹm, có những đoạn phải dò từng bước, nhưng suốt hành trình ấy, Múi vẫn vừa dẫn đường cho chúng tôi, vừa gọi Zalo cho bà ngoại, kể chuyện người anh đang ốm, chuyện mình đang đưa đoàn công tác vào bản. Thỉnh thoảng, chị lại mở điện thoại xem những đoạn phim ngắn rồi tiếp tục bước đi.
Với nhiều người, gọi điện, xem phim hay trò chuyện qua mạng là những việc bình thường mỗi ngày. Nhưng ở Lân Đặt, nơi từng bị cô lập trong những tháng mưa lũ, sự kết nối ấy là thay đổi mà người dân đã mong chờ từ lâu.
Múi có chồng và hai con. Hai vợ chồng ở nhà làm ruộng, trồng ngô, trồng lúa; các con đi làm xa ở Bắc Giang. Cuộc sống của gia đình gắn với nương rẫy, mùa vụ và những biến động của thời tiết. Mỗi khi nước dâng, bản có thể bị cô lập suốt nhiều tháng. Người dân chỉ bắt cua, bắt cá, dùng mảng, dùng bè di chuyển, mang nông sản ra ngoài bán. Những ngày nước lên, đường đi bị chia cắt, việc liên lạc với bên ngoài cũng trở thành mối lo. Con cái đi làm xa, cha mẹ ở nhà; khi gia đình có người ốm đau, việc báo tin, hỏi thăm hay tìm người giúp đỡ đều khó khăn hơn nếu không thể gọi điện.
“Có sóng điện thoại vui lắm! Bây giờ muốn gọi cho người nhà thì gọi được ngay, nói chuyện qua Zalo cũng dễ dàng. Những lúc có người ốm đau hay khi có dịch bệnh, liên lạc được với mọi người thì yên tâm hơn”, chị Múi chia sẻ.
Niềm vui của người phụ nữ Dao không nằm ở điều gì lớn lao. Đó chỉ là được nghe giọng nói của người thân, được biết tình hình gia đình, được trò chuyện với bà ngoại dù đang ở giữa đường núi xa xôi. Với những người có con đi làm ăn xa như Múi, một cuộc gọi thông suốt giúp vơi đi khoảng cách địa lý và cả nỗi lo thường trực mỗi khi thời tiết bất lợi.
Đến Lân Đặt sau bốn tháng nước ngập, chúng tôi vẫn thấy rõ những trở ngại mà địa hình đặt ra với đời sống người dân. Đường giao thông chưa hoàn thiện, bản chưa có điện lưới quốc gia, việc đi lại và vận chuyển hàng hóa phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Khi mưa lớn, nước dâng, việc tiếp cận từ bên ngoài càng khó khăn.
Trước đây, khi chưa có sóng di động, chiếc điện thoại với nhiều người dân có lúc chỉ để trong nhà. Muốn gọi điện, cập nhật tin tức hay liên hệ với chính quyền địa phương đều không thuận tiện. Trong những tháng bản bị chia cắt, sự thiếu hụt kết nối càng khiến cuộc sống thêm phần cách trở. Nay, khi sóng Viettel đã về bản, những cuộc gọi như của Múi với bà ngoại không còn là điều xa xỉ. Điện thoại giúp người dân chủ động liên lạc, tiếp cận thông tin và từng bước sử dụng các dịch vụ trên môi trường số. Con đường vào bản vẫn gập ghềnh, mùa nước dâng vẫn có thể cản trở việc đi lại, nhưng người dân đã có thêm một phương thức kết nối với bên ngoài.
Với chúng tôi, đó là hành trình trải nghiệm thực tế. Còn với cán bộ, nhân viên Viettel và cán bộ, chiến sĩ Quân đội từng mang vật tư, thiết bị vào đây để dựng trạm phát sóng, khó khăn lớn hơn nhiều lần. Lân Đặt không chỉ xa đường giao thông thuận lợi mà còn chưa có điện lưới quốc gia. Muốn đưa thiết bị vào bản, lực lượng thi công phải tính toán từng chặng vận chuyển, tận dụng đường thủy khi mực nước phù hợp, sau đó chuyển sang mang vác qua núi. Có những thiết bị không thể đưa đến vị trí thi công bằng phương tiện thông thường, buộc các đơn vị phải tìm phương án vận chuyển khác.
Trong câu chuyện, anh Bàn Phúc Trình, người dân bản Lân Đặt vẫn nhớ những ngày cùng bà con hỗ trợ lực lượng thi công. Sau khi được Viettel và chính quyền địa phương vận động, anh đứng ra kêu gọi người dân chung tay vận chuyển vật tư, thiết bị. Hàng hóa được đưa bằng bè đến gần chân núi, rồi tiếp tục mang vác qua những đoạn đường rừng. Có thiết bị không thể vận chuyển bằng thiết bị bay không người lái, người dân lại cùng lực lượng thi công tìm cách đưa vào. Khó khăn nối tiếp khó khăn, nhưng mọi người đều cố gắng để công trình sớm hoàn thành.
Anh Trình chia sẻ, trước đây, khi chưa có sóng điện thoại, bà con gần như bị biệt lập với thế giới bên ngoài. Những thông tin thời sự, tin tức xã hội hay hoạt động diễn ra ở nơi khác đều rất khó tiếp cận. Cuộc sống vì thế thêm phần khép kín, nhất là trong những thời điểm mưa lũ khiến việc đi lại bị chia cắt. Bởi vậy, khi biết có cơ hội đưa Internet về bản, người dân đều phấn khởi, sẵn sàng góp sức.
Theo anh Trình, bà con xác định mỗi bên cùng cố gắng một nửa, cùng chính quyền và Nhà nước vượt qua những trở ngại để có được kết nối viễn thông. Nỗ lực ấy được đền đáp khi trạm phát sóng tại Lân Đặt chính thức hoạt động trước ngày 2/9/2026. Người dân trong bản có thể sử dụng mạng di động 4G để liên lạc, cập nhật tin tức và kết nối với bên ngoài.
Đối với người dân nơi đây, việc có sóng viễn thông là niềm vui lớn. Nhưng với chính quyền địa phương, ý nghĩa của công trình còn rộng hơn thế. Ông Nguyễn Quang Hòa, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Hữu Lũng cho biết, trước khi có sóng, việc nắm bắt tình hình tại Lân Đặt gặp nhiều trở ngại. Mỗi khi mưa lũ chia cắt đường đi, cán bộ địa phương khó tiếp cận người dân để trao đổi thông tin, kiểm tra tình hình hoặc kịp thời hỗ trợ khi cần thiết. Có thời điểm, chính quyền phải tranh thủ những ngày chợ phiên để gặp bà con hoặc tìm đến những vị trí có thể bắt được sóng điện thoại để liên lạc qua trưởng thôn. Việc trao đổi thông tin vì vậy thiếu tính chủ động, nhất là khi xảy ra tình huống bất thường.
“Từ khi có sóng 4G, người dân có thể chủ động liên hệ với chính quyền khi phát sinh vấn đề. Việc trao đổi thông tin hai chiều thuận lợi hơn, hỗ trợ công tác quản lý địa bàn, bảo đảm an toàn cho người dân trong mùa mưa lũ. Hạ tầng viễn thông cũng tạo điều kiện để người dân tiếp cận các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và từng bước sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Với những hộ phát triển du lịch cộng đồng, kết nối Internet mở ra khả năng quảng bá cảnh quan, văn hóa, sản phẩm địa phương và thực hiện một số thủ tục trực tuyến thuận tiện hơn”, ông Hoà phấn khởi chia sẻ.
Nếu Lân Đặt là câu chuyện về niềm vui khi sóng 4G đã về bản, thì tại xã Tân Tiến, huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, hành trình ấy đang tiếp tục bằng những tuyến cáp truyền dẫn được triển khai giữa địa hình miền núi phức tạp.
Tại đây, người dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, trong đó có trồng quế và cây thạch để bán cho các đầu mối thu mua. Cây quế phải mất 7-8 năm mới đến kỳ thu hoạch, trong khi cây thạch cho hai vụ mỗi năm.
Hôm chúng tôi đến, anh Hoàng Văn An, 40 tuổi, người dân tộc Tày, vừa đi làm ruộng trở về. Sau chén nước mời khách, câu chuyện của anh bắt đầu từ mùa thu hoạch thạch năm nay.
Anh chia sẻ: “Mùa thạch năm nay, gia đình tôi thu hoạch được khoảng 2 tấn, với giá bán 54.000 đồng/kg, nên kinh tế cũng khá hơn. Hai người con đang đi học xa, ở nhà chỉ còn vợ chồng anh và bố mẹ già. Với gia đình có người thân đi xa, điện thoại là phương tiện để hỏi thăm, nắm bắt tình hình của nhau”. Anh An hồ hởi nói về giá trị của sóng di động, nó hiện rõ nhất ở những thời điểm không ai mong muốn. Anh An kể: “Bố mình vừa bị ốm rất nặng, cần đi viện cấp cứu. Nếu điện thoại không có sóng thì không biết sao nữa. Nhờ có sóng điện thoại, từ trên nương hay tin, tôi đã kịp thời gọi cho bạn bè dùng xe ô tô vào chở ông đi viện kịp thời”.
Anh An kể thêm trường hợp anh Ngô Văn Linh, người ở xóm bên, trong lúc đi làm nương, không may bị rắn cắn. Nhờ có sóng điện thoại, anh Linh gọi điện cho gia đình báo tin tìm người hỗ trợ…..”nếu không chết trên rừng chẳng ai biết”, anh An nói.
Tại Tràng Định, trong ngày đầu triển khai kéo cáp, lực lượng Viettel cùng cán bộ, chiến sĩ Quân đội bắt tay vào công việc với khối lượng lớn. Theo phương án triển khai tại địa bàn, tuyến cáp truyền dẫn có tổng chiều dài 126km, cùng hệ thống trạm viễn thông phục vụ mục tiêu khắc phục các vị trí lõm sóng. Để thực hiện nhiệm vụ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lạng Sơn đã phối hợp với Viettel tổ chức lực lượng, khảo sát thực địa, xây dựng phương án và chuẩn bị các điều kiện cần thiết. Hơn 35 cán bộ, chiến sĩ thuộc 3 tiểu đội được huy động, sát cánh cùng lực lượng kỹ thuật và công nhân viễn thông.
Kéo cáp ở vùng núi không đơn giản: địa hình đồi dốc, đường khó tiếp cận, khu vực trũng thấp hoặc bị chia cắt bởi sông, suối, đầm, hồ đều có thể cản trở thi công. Tuyến cáp phải được khảo sát, tính toán phù hợp địa hình và yêu cầu kỹ thuật; thời tiết thất thường cũng ảnh hưởng đến vận chuyển vật tư, tổ chức thi công.
Đại tá Đàm Sĩ Bách, Phó Chỉ huy trưởng kiêm Tham mưu trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Lạng Sơn cho biết, qua khảo sát, địa bàn tỉnh còn nhiều thôn, bản thuộc khu vực lõm sóng và sóng yếu. Thực hiện kế hoạch của Bộ Quốc phòng và Quân khu 1, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã phối hợp với Viettel khảo sát các vị trí, xây dựng kế hoạch, tổ chức lực lượng và bồi dưỡng nghiệp vụ trước khi triển khai nhiệm vụ.
Đại tá Đàm Sĩ Bách nhấn mạnh: “Phục vụ nhân dân là bổn phận, trách nhiệm của cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang. Vì vậy, các đơn vị phải chủ động khắc phục khó khăn, phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp và chính quyền cơ sở để hoàn thành nhiệm vụ”.
Theo kế hoạch triển khai tại xã Tân Tiến, lực lượng tham gia phấn đấu hoàn thành công tác tổ chức, kéo cáp trong khoảng một tuần, sau đó tiếp tục di chuyển đến những địa điểm khác theo danh mục đã khảo sát. Những ngày đầu triển khai vì thế có ý nghĩa quan trọng. Từng đoạn cáp được đưa đến vị trí, từng phần việc được hoàn thành sẽ tạo tiền đề cho các bước tiếp theo trong quá trình xây dựng hạ tầng truyền dẫn và đưa sóng đến những khu vực còn khó khăn. Đằng sau tiến độ thi công là sự phối hợp của nhiều lực lượng.
Theo Thượng tá Quân nhân chuyên nghiệp Lê Duy Dương, Giám đốc Chi nhánh Viettel Lạng Sơn, thực hiện kế hoạch của Chính phủ và Bộ Quốc phòng, Viettel được giao triển khai phủ sóng 1.337 vị trí lõm sóng trên toàn quốc, trong đó địa bàn Lạng Sơn có 100 điểm. Đây là những vị trí nằm ở khu vực xa xôi, nhiều nơi có địa hình cao, đường đi lại khó khăn.
“Việc triển khai không chỉ đòi hỏi xây dựng nhà trạm mà còn phải giải quyết bài toán truyền dẫn, nguồn điện, vận chuyển thiết bị và bảo đảm khả năng vận hành lâu dài. Đối với những khu vực chưa có điện lưới quốc gia, việc xây dựng trạm phát sóng càng phức tạp. Thiết bị phải được lựa chọn phù hợp, phương án cấp nguồn cần được tính toán kỹ để bảo đảm trạm hoạt động ổn định. Câu chuyện tại Lân Đặt là một ví dụ điển hình”, Thượng tá Dương nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Thụ, Giám đốc Chi nhánh Công trình Viettel Lạng Sơn, cho biết thêm, địa bàn nằm biệt lập trong thung lũng, muốn vào phải qua cánh đồng và núi cao. Vật tư được vận chuyển bằng bè đến gần chân núi rồi tiếp tục mang vác vào bản. Toàn bộ quá trình từ thiết kế, vận chuyển, lắp đặt đến phát sóng mất khoảng 40 ngày. Do không có điện lưới, đơn vị thi công phải tính toán phương án sử dụng năng lượng mặt trời kết hợp ắc quy lưu trữ. Hệ thống được thiết kế để bảo đảm trạm phát sóng có thể vận hành liên tục trong khoảng một tuần ngay cả khi thiếu ánh nắng mặt trời.
Đáng chú ý, phương án năng lượng còn tính đến nhu cầu sinh hoạt của người dân. Do các cụm dân cư nằm cách biệt nhau và không có nguồn điện để sạc điện thoại, đơn vị thi công bố trí hai điểm năng lượng mặt trời, trong đó có điểm phục vụ cả trạm phát sóng và nhu cầu sạc pin của bà con. Như vậy, giải pháp kỹ thuật không chỉ nhằm đưa trạm vào hoạt động mà còn phải phù hợp với điều kiện sống thực tế tại địa bàn.
Trong công tác thiết kế mạng lưới, việc lựa chọn vị trí trạm cũng đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng. Anh Nguyễn Ngọc Huy, kỹ sư thiết kế quy hoạch thuộc Tổng công ty Mạng lưới Viettel cho biết, đơn vị sử dụng phần mềm mô phỏng truyền sóng để lựa chọn vị trí phù hợp, bảo đảm vùng phủ cho khu dân cư mà không nhất thiết phải đặt trạm ở vị trí quá cao.
Theo Công văn số 148/TB-VPCP ngày 23/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ giao Viettel khẩn trương khắc phục tình trạng lõm sóng tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, phấn đấu xử lý các thôn, bản còn lõm sóng trong năm 2026. Tiếp đó, Quyết định số 3194/QĐ-BQP ngày 19/6/2026 phê duyệt kế hoạch triển khai phủ sóng di động tại các thôn, bản và cụm dân cư lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo trong năm 2026.
Tại Lạng Sơn, khối lượng công việc lớn cùng điều kiện địa hình phức tạp đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp viễn thông, lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương. Trong đó, Viettel đảm nhiệm vai trò triển khai hạ tầng, tổ chức khảo sát, thiết kế và xây dựng các trạm; lực lượng quân đội tham gia hỗ trợ theo kế hoạch của Bộ Quốc phòng và Quân khu 1; chính quyền cơ sở phối hợp nắm địa bàn, hỗ trợ người dân và tạo điều kiện tổ chức thi công.
Với một tỉnh miền núi, biên giới như Lạng Sơn, xóa vùng lõm sóng còn giúp người dân tiếp cận thông tin chính thống, dịch vụ công trực tuyến, kiến thức sản xuất và thị trường nông sản. Học sinh có thêm điều kiện tìm tài liệu học tập; các hộ làm du lịch cộng đồng có thể quảng bá cảnh quan, văn hóa và sản phẩm địa phương trên nền tảng số.
Đối với công tác quản lý địa bàn, kết nối thông tin còn giúp chính quyền nắm bắt tình hình nhân dân nhanh hơn, đặc biệt tại những khu vực thường xuyên bị chia cắt bởi mưa lũ. Trong tình huống khẩn cấp, khả năng liên lạc thuận lợi có thể hỗ trợ việc thông báo, phối hợp xử lý và tổ chức cứu hộ, cứu nạn kịp thời hơn. Tuy nhiên, đưa sóng về bản mới là bước đầu. Để hạ tầng số phát huy hiệu quả lâu dài, cần tiếp tục hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, nhận diện thông tin sai lệch và khai thác các nền tảng số phục vụ đời sống, sản xuất. Cùng với đó, việc phát triển giao thông, điện lưới và các hạ tầng thiết yếu khác vẫn có vai trò quan trọng.
Mỗi trạm phát sóng được đưa vào hoạt động, mỗi tuyến cáp được hoàn thành không chỉ bổ sung một điểm kết nối trên bản đồ viễn thông. Đó còn là thêm một địa bàn có điều kiện tiếp cận thông tin, thêm cơ hội để người dân tham gia vào đời sống số và thêm một bước trong quá trình thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với các khu vực thuận lợi hơn. Đó cũng là ý nghĩa thiết thực của chủ trương xóa vùng lõm sóng: đưa hạ tầng số đến với người dân, để những bản làng xa xôi không còn bị cách trở về thông tin, để người dân có thêm cơ hội phát triển và không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi số quốc gia.
