Hành trình khởi nghiệp của chàng trai xứ Thanh mở ra hướng đi mới trong khai thác phụ phẩm nông nghiệp, đồng thời cho thấy những cơ hội và thách thức khi đưa sản phẩm Việt Nam tiếp cận thị trường quốc tế.
Biến rơm thành sản phẩm xuất khẩu
Sinh ra và lớn lên trong một gia đình thuần nông ở xã Quý Lộc, tỉnh Thanh Hóa, anh Nguyễn Xuân Tài đã quen với những sợi rơm vàng sau mỗi mùa gặt. Ngày còn nhỏ, rơm là nguồn thức ăn dự trữ cho trâu bò, được người dân tận dụng vào nhiều công việc trong sinh hoạt và sản xuất. Thế nhưng, khi cơ giới hóa nông nghiệp phát triển, số lượng gia súc phục vụ sản xuất giảm dần, rơm ngày càng ít được sử dụng. Tại nhiều vùng quê, sau mỗi vụ thu hoạch, người dân thường đốt bỏ rơm ngay trên đồng ruộng, vừa lãng phí nguồn nguyên liệu, vừa gây ô nhiễm môi trường.
Ít ai nghĩ rằng, chính những sợi rơm tưởng chừng không còn giá trị ấy lại trở thành nguyên liệu để một chàng trai xứ Thanh khởi nghiệp, đưa sản phẩm Việt Nam đến với người tiêu dùng nước ngoài.
Sau khi tốt nghiệp THPT, Nguyễn Xuân Tài thi đỗ Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội. Rời quê ra Hà Nội học tập từ năm 18 tuổi, anh sớm tự lập bằng nhiều công việc làm thêm để trang trải cuộc sống. Tốt nghiệp đại học, Tài có 5 năm làm việc tại các doanh nghiệp với vai trò kỹ sư thiết kế. Trong thời gian này, Tài tiếp tục theo học văn bằng hai ngành Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Ngoại thương, nuôi dưỡng mong muốn xây dựng một doanh nghiệp riêng.
Cơ duyên khởi nghiệp đến với Tài khá tình cờ, trong một lần sử dụng mạng xã hội, anh bắt gặp hình ảnh sản phẩm mồi nhóm lửa được một người bạn nước ngoài chia sẻ. Tò mò tìm hiểu, anh nhận thấy đây là mặt hàng có nhu cầu sử dụng tại Mỹ và nhiều nước châu Âu, nơi người dân vẫn dùng lò sưởi đốt củi, than hoặc tổ chức các hoạt động ngoài trời cần đến vật liệu nhóm lửa.
Các sản phẩm mồi nhóm lửa trên thị trường thường được sản xuất từ mùn cưa, mạt bào, bột gỗ hoặc giấy kết hợp với sáp. Từ kiến thức kỹ thuật và kinh nghiệm thực tế, Tài nhận thấy rơm cũng có những đặc tính phù hợp để làm nguyên liệu sản xuất mồi nhóm lửa như xốp, mềm, dễ bắt cháy. Đặc biệt, đây là nguồn phụ phẩm nông nghiệp dồi dào, có giá thành thấp tại Việt Nam.
Ý tưởng biến rơm thành sản phẩm thương mại bắt đầu hình thành từ đó. Thay vì tìm kiếm nguyên liệu đắt tiền, Tài quyết định tận dụng chính những thứ quen thuộc trên đồng ruộng quê hương để tạo ra sản phẩm có thể bán tại thị trường quốc tế.
Năm 2018, Tài bắt tay thiết kế dây chuyền, xây dựng xưởng sản xuất tại Thanh Hóa. Công ty CP Ulstraw sau đó được thành lập, với tên gọi kết hợp từ hai từ tiếng Anh "ultra" và "straw", mang ý nghĩa "siêu rơm". Để tạo ra những thỏi mồi nhóm lửa có thể đóng hộp, đưa ra thị trường, Tài cùng cộng sự phải nghiên cứu quy trình sản xuất qua nhiều công đoạn. Rơm được thu mua từ người trồng lúa, phơi khô rồi đưa vào máy nghiền để đạt kích thước phù hợp. Nguyên liệu sau đó được phối trộn với sáp theo tỷ lệ nhất định, đưa vào khuôn ép, chờ đông cứng rồi cắt thành những thỏi mồi nhóm lửa có kích thước đồng đều trước khi đóng gói.
Với nền tảng kỹ sư thiết kế, Tài trực tiếp nghiên cứu, chế tạo nhiều thiết bị phục vụ sản xuất. Cách làm này giúp doanh nghiệp chủ động về công nghệ, đồng thời tiết giảm một phần chi phí đầu tư ban đầu. Những nỗ lực của chàng trai xứ Thanh dần được ghi nhận, cuối năm 2023, dự án giành giải Quán quân toàn cầu cuộc thi Social Business Creation tại Montreal, Canada, với số tiền thưởng khoảng 38.500 đô la Canada. Năm 2024, nhóm Ulstraw tiếp tục giành giải Quán quân cuộc thi Khởi nghiệp cùng Kawai.
Các giải thưởng trở thành động lực để Tài và cộng sự tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, tìm kiếm cơ hội tiếp cận những thị trường có nhu cầu sử dụng mồi nhóm lửa.
Đưa sản phẩm Việt lên Amazon và bài toán mở rộng thị trường
Có sản phẩm trong tay, nhưng làm thế nào để những thỏi mồi nhóm lửa sản xuất từ rơm Việt Nam đến được với khách hàng Mỹ và châu Âu lại là thử thách lớn đối với Nguyễn Xuân Tài. Sau khi nghiên cứu thị trường, anh cùng cộng sự quyết định lựa chọn Amazon làm kênh phân phối, trực tiếp đưa sản phẩm Eco Firelighter đến với người tiêu dùng nước ngoài.
Theo anh Tài, trong giai đoạn đầu triển khai quảng cáo trên nền tảng thương mại điện tử này, sản phẩm nhận được sự quan tâm của khách hàng. Có thời điểm, doanh nghiệp tiêu thụ tới 400 hộp Eco Firelighter chỉ trong một ngày. Tuy nhiên, kết quả bán hàng ban đầu chưa đồng nghĩa với khả năng tạo ra lợi nhuận ổn định. Khi tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới, doanh nghiệp phải giải quyết hàng loạt vấn đề, từ vận chuyển quốc tế, lưu kho, phân phối đến quảng cáo và xây dựng thương hiệu, mỗi khoản chi phí đều ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh.
Anh Tài cho biết, đến nay, anh và cộng sự đã đầu tư khoảng 1 tỷ đồng vào dự án khởi nghiệp. Nhờ tự nghiên cứu, thiết kế máy móc và dây chuyền sản xuất, doanh nghiệp tiết kiệm được một phần chi phí đầu tư, song khi đưa hàng lên sàn thương mại điện tử quốc tế, các khoản chi cho vận hành và tiếp cận khách hàng vẫn là gánh nặng đáng kể.
Theo tính toán của anh Tài, mỗi hộp mồi nhóm lửa được bán với giá khoảng 13 đến 14 USD, tương đương 300.000 đến 350.000 đồng, trong đó, chi phí sản xuất chiếm khoảng 30 đến 40% giá bán. Các khoản chi liên quan đến sàn thương mại điện tử, vận chuyển, lưu kho và quảng cáo chiếm khoảng 45%. Sau khi trừ chi phí, phần lợi nhuận doanh nghiệp thu về còn khá khiêm tốn.
Bài toán đặt ra với Tài là phải tìm được phương thức phân phối phù hợp hơn để giảm chi phí trung gian, tăng khả năng cạnh tranh và mở rộng quy mô sản xuất. Dù còn nhiều khó khăn, đến nay, doanh nghiệp đã bán được hàng nghìn sản phẩm mồi nhóm lửa thông qua Amazon. Theo Tài, những phản hồi tích cực từ khách hàng là cơ sở để doanh nghiệp tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, đồng thời tìm kiếm đối tác phân phối trực tiếp tại nước ngoài.
"Khi chốt được đơn hàng, tôi sẽ đầu tư mở rộng nhà xưởng, máy móc, nhân công để sản xuất với số lượng lớn. Công ty đã chủ động nghiên cứu máy móc, công nghệ và có lợi thế về nguồn nguyên liệu sẵn có nên có thể nhanh chóng nâng công suất để đáp ứng nhu cầu của đối tác", anh Tài chia sẻ.
Ông Đặng Văn Hiệp, Bí thư Đảng ủy xã Quý Lộc đánh giá, mô hình sản xuất mồi nhóm lửa từ rơm của anh Nguyễn Xuân Tài là hướng khởi nghiệp sáng tạo, bước đầu cho thấy khả năng khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương để tạo ra sản phẩm có giá trị thương mại.
Theo ông Hiệp, thời gian tới, chính quyền địa phương sẽ chỉ đạo các ngành chức năng đồng hành, hỗ trợ và tạo điều kiện để anh Tài cùng doanh nghiệp tiếp tục đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất, phát triển thị trường. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị phụ phẩm nông nghiệp, tạo thêm việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn.
