Thấu cảm đề thi, thấu cảm mùa thi

Như mọi năm, cứ vào mùa thi, đề thi Ngữ văn cho học sinh PTTH lại gây xôn xao dư luận. Và năm nay là bài thi nghị luận về một đoạn văn nói đến sự thấu cảm, lòng trắc ẩn được trích từ đoản văn "Thiện, Ác và Smartphone" của Đặng Hoàng Giang. Đề thi ấy lập tức tạo được ấn tượng mạnh trong dư luận, đa số là ủng hộ. Tất nhiên, cũng có một bộ phận nhỏ phản ứng tiêu cực rằng nó hơi xa rời thực tế, hơi quá sức đối với lứa tuổi của học sinh lớp 12.

Thực ra, nếu cho rằng yêu cầu học sinh lớp 12 nghị luận về thấu cảm là quá khó thì có vẻ như chúng ta đang ngày một xem nhẹ thế hệ trẻ của mình. Lớp 12, nghĩa là các em đã ở vào tuổi 17, 18, lứa tuổi đủ tiếp nhận, đủ năng lực trí tuệ để tìm hiểu những vấn đề phức tạp hơn rất nhiều. 

Và nếu ở môn Ngữ văn, một bộ môn gắn liền đến tiếng Việt, việc một học sinh 18 tuổi không hiểu được nghĩa của từ thấu cảm là gì chắc chắn sẽ là thất bại của ngành Giáo dục.

May mắn thay, các em đa số đều nhận xét rằng đề thi Ngữ văn năm nay nhẹ nhàng, dễ chịu. Và chính nhận xét của các em là một phản bác rất mạnh mẽ đối với những cái nhìn tiêu cực đang cho rằng "thấu cảm là gì" đang là thứ thách đố tuổi trẻ của các em.

Nhưng nói chuyện đề thi ấy để rồi chúng ta nhận ra một vấn đề khác không chỉ của kỳ thi này mà của mọi mùa thi. Đó là hình ảnh những bậc phụ huynh đưa đón các em trước cổng trường, đặc biệt là ở hai đô thị lớn nhất nước. Đến đây thì phải thực sự thấu cảm cho nhau rồi, thấu cảm cho chính những người cho rằng các em còn non nớt lắm, thấu cảm với chính các em và với chính bản thân các bậc phụ huynh mà trong đó, có thể có chính chúng ta hôm nay.

Thế hệ khoảng 30 tuổi trở lên chắc vẫn còn nhớ như in kỳ thi tốt nghiệp PTTH, Đại học của mình. Ngày ấy, sỹ tử đi thi thường là tự thân tới trường, thi xong tự đi về, một mình hay theo nhóm. Còn các thí sinh thế hệ sau này thì sao? Các em đa số cần cha đưa mẹ đón và điều đó cho mỗi chúng ta cảm giác các em còn bé nhỏ quá, như những học trò trung học cơ sở hay tiểu học.

Phải chăng, sự thay đổi chóng mặt đã ngày một khiến xã hội ẩn chứa nhiều rủi ro hơn, nhiều nguy cơ hơn nên các em đuợc gia đình bao bọc kỹ lưỡng hơn? Hay phải chăng, chính chúng ta, với những thiệt thòi thuở nhỏ do hoàn cảnh kinh tế cả nước đều khó khăn như nhau, nên đã mang nặng tâm lý bù đắp lại cho con, cháu mình, bù đắp đến quá mức và biến lũ trẻ hôm nay trở thành một thế hệ không thể chủ động nổi ở những việc mà lẽ ra ở lứa tuổi của chúng, chúng cần phải làm được?

Nhiều người đã nói đến chuyện cha mẹ, nhà trường đang góp tay cùng nhau tạo nên từng thế hệ "gà công nghiệp" với kỹ năng mềm ngoài cuộc sống ngày một thiếu và yếu. Điều đó có thể gây nhiều tranh cãi, nhưng nếu dành thời gian quan sát ở các cổng trường, chúng ta sẽ cảm nhận rằng thế hệ trẻ hôm nay dường như yếu ớt hơn hẳn thế hệ đi trước rất nhiều về tâm lý, khả năng ứng biến.

Vẫn biết, cuộc sống hôm nay phức tạp hơn nhiều, rủi ro rình rập đó đây và có thể xuất hiện một cách bất ngờ nhưng liệu chúng ta sẽ bao bọc được con em mình đến bao lâu đây trong khi đáng ra, cần để chúng tự tập bay trên đôi cánh của mình, ngõ hầu luyện cho mình một bản lĩnh sống, một bản lĩnh để đương đầu với những thách thức.

Văn Đoàn

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một công trình kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của dân tộc cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, dân tộc.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học nghệ thuật (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học nghệ thuật, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Mấy năm gần đây, ở Việt Nam xuất hiện những CLB thơ Hai-cư với nhiều người tham gia và đã có những cuộc thi thơ Hai-cư. Một số bạn yêu thơ hỏi tôi về thể loại thơ này và sự khác biệt giữa thơ Hai-cư Nhật Bản và Việt Nam.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử dân tộc.