Trong tiết trời ngày đông, chúng tôi tìm về ba nơi lưu dấu luật sư (LS) Nguyễn Hữu Thọ ở Phú Yên trong thời chiến với ba cuộc giải thoát ông ra vùng giải phóng. Ông đã về cõi vĩnh hằng 28 năm, nhưng những sự kiện lịch sử đậm nét hào hùng năm xưa gắn liền hình ảnh vị LS kiên cường, luôn là biểu tượng sáng ngời về tinh thần đấu tranh vì độc lập tự do, thống nhất đất nước.
1. Ngược Quốc lộ 29 đến lý trình km 41+250 ở thị trấn Phú Thứ, huyện Tây Hòa rồi rẽ trái theo đường ĐH75 hơn 10km, tôi trở lại xã Hòa Thịnh - vùng căn cứ cách mạng trong kháng chiến, nơi ghi dấu mốc son đồng khởi đầu tiên ở Phú Yên cuối năm 1960 và cũng là nơi chính quyền Ngô Đình Diệm quản thúc LS Nguyễn Hữu Thọ tại nhà thờ tộc họ Võ.
Tác giả bên “Võ tộc từ đường” ở xã Hòa Thịnh, huyện Tây Hòa - nơi đầu tiên Luật sư Nguyễn Hữu Thọ bị quản thúc.
Sinh thời, trong một lần tiếp chuyện PV Chuyên đề ANTG, cựu Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên Nguyễn Duy Luân, một trong những nhân chứng sống kể rằng, thời xưa Hòa Thịnh là xứ Đồng Cọ thừa mưa thiếu nắng, nên tục ngữ có câu “Mưa Đồng Cọ, gió Tu Bông”. Bên dãy núi vòng cung là mênh mông đồng nước, giao thông cách trở bởi sông Bánh Lái chắn ngang cửa ngõ, người qua lại bằng sõng tre, đường đi lầy lội bùn đất, nhà tranh vách đất của dân thưa thớt, sốt rét rừng luôn là nỗi lo của nhiều người, nhưng cả xã không có bệnh xá…
Vì thế Ngô Đình Diệm chọn Hòa Thịnh hẻo lánh để quản thúc LS Nguyễn Hữu Thọ cùng 5 người trong “đoàn hòa bình” là Nguyễn Tạo, Trần Văn Lang, Từ Bá Đước, Nguyễn Văn Dưỡng và Lâm Thị Tư theo Nghị định 93/PTT-VP ngày 24/4/1955 với mưu đồ giết chết dần mòn “đoàn hòa bình” bởi cuộc sống khắc nghiệt và hiểm họa bệnh tật. Đến nơi, 5 người đàn ông bị quản thúc tại nhà thờ tộc họ Võ do tộc trưởng Võ Trọng Thuật trông quản, còn người phụ nữ quản thúc tại nhà ông Võ Du - em ruột của ông Thuật ở kế bên.
Hồi đó ông Nguyễn Duy Luân là Trưởng ban An ninh huyện Tuy Hòa 1 nên biết rõ vụ việc cảnh sát mật vụ dùng mỹ nhân kế để hạ uy tín của LS Nguyễn Hữu Thọ. Địch sử dụng Thị Ngọc, nhân viên thông tin quận Hiếu Xương sắm vai người bán báo, tiếp cận “đoàn hòa bình”. Một buổi tối, thanh niên Võ Đình Bỗng đi mua dầu hỏa thắp đèn thì thấy hai người lạ rình rập trước nhà thờ tộc họ Võ, nghi ngờ cảnh sát mật vụ nên báo tin cho ông Nguyễn Văn Dưỡng trong “đoàn hòa bình”.
Lúc đó LS đang đi dạo bên ngoài nghe ông Dưỡng gọi bằng tiếng Pháp, vội về tới sân nhà bà Võ Thị Biên thì hai cảnh sát ập đến đẩy ông vào buồng ngủ đã có Thị Ngọc “bẫy tình”, LS phản kháng thì cảnh sát nổ súng chỉ thiên khống chế, lập biên bản vu khống ông hãm hiếp theo kịch bản dàn dựng, nhưng LS kiên quyết không ký, người dân trong xóm phẫn nộ, cảnh sát phải rút lui.
Luật sư Nguyễn Hữu Thọ (thứ 5 từ trái sang, hàng đứng) chụp ảnh lưu niệm cùng Trưởng Ban quân sự tỉnh Phú Yên cùng cán bộ, chiến sĩ tham gia giải thoát ông tháng 10/1961.Ảnh: Tư liệu.
Trở lại xã Hòa Thịnh lần này, tôi mới biết cụ Võ Thị Khửng về cõi vĩnh hằng năm 2021. Hơn 12 năm về trước, cụ Khửng từng kể rằng: “Tui chứng kiến cảnh sát mật vụ dàn dựng kịch bản mỹ nhân kế nhằm đưa LS Nguyễn Hữu Thọ vào tù, nhưng bất thành. Lúc đó tui 28 tuổi, mỗi ngày thường phụ giúp nấu ăn cho “đoàn hòa bình”, nên thấy cảnh sát mật vụ đẩy LS vô buồng ngủ nhà bà Biên nhưng bị phản kháng. Nghe tiếng súng chỉ thiên, nhiều người trong xóm kéo đến phẫn nộ kẻ xấu, bảo vệ LS”.
Hòa Thịnh là địa phương giàu truyền thống cách mạng, có căn cứ bí mật của Huyện ủy Tuy Hòa 1; phong trào cách mạng phát triển sâu rộng, người dân rải truyền đơn, dán áp phích chống tố Cộng, bắt lính, tẩy chay trưng cầu dân ý và bầu cử mị dân của địch, nên Ngô Đình Diệm ký Nghị định 116-PTT/VP ngày 31/3/1956 đưa LS Nguyễn Hữu Thọ cùng “đoàn hòa bình” bị gán ép là “phần tử nguy hiểm” lên miền núi Sơn Hòa. Nơi LS bị quản thúc lần này là nhà bà Nai, kế bên Chi cảnh sát quận Sơn Hòa. Dù là thị trấn Củng Sơn, nhưng núi rừng hoang vắng, giao thông cách trở, khí hậu khắc nghiệt, địch theo dõi gắt gao, cấm cản dân tiếp tế mọi thứ nên LS lâm bệnh nặng. Trước sự đấu tranh quyết liệt của “đoàn hòa bình”, địch phải cho LS xuống Nhà thương Tuy Hòa điều trị.
2. LS Nguyễn Hữu Thọ là nhà trí thức lớn uy tín, tiêu biểu của miền Nam, sớm đi theo cách mạng, tiên phong trong những cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, có bản lĩnh và nhân cách, được nhân dân miền Nam kính phục, nên Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ đạo Trung ương Cục miền Nam, Khu ủy Khu V và Tỉnh ủy Phú Yên giải thoát LS. Nhiệm vụ này được Bí thư Tỉnh ủy Phú Yên Trần Suyền giao cho ông Công Minh, Bí thư Huyện ủy Tuy Hòa 2 và Trần Thanh Tâm, trinh sát Ban Quân sự tỉnh. Để có sự tin cậy, Trung ương Đảng chuyển vào Phú Yên bức thư của GS Phạm Huy Thông, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, là người bạn chiến đấu với LS trong phong trào hòa bình.
Đầu tháng 9/1960, bà Thừa Hoàng, một cơ sở cách mạng đến nhà thương Tuy Hòa trao bức thư đó cho LS. Theo “Kế hoạch chị Nghĩa”, tối 11/9/1960, ông Nguyễn Sự, một cơ sở cách mạng đi xe đạp dẫn đường LS rời Tuy Hòa ngược hướng Tây chừng 4km sẽ có tổ đặc công tiếp đón đưa lên căn cứ, nhưng chiều 10/9/1960, địch tung quân ra cửa ngõ phía Tây Tuy Hòa ngăn chặn người yêu nước thoát ly tham gia cách mạng. Đến sáng hôm sau ông Nguyễn Sự bị cảnh sát bắt giữ trên đường lên núi Sầm, xã Hòa Trị, huyện Tuy Hòa 2 để báo cáo tình hình cho Bí thư Huyện ủy, nên cuộc giải thoát thứ nhất bất thành. Dù bị tra tấn dã man trước mặt LS, ông Nguyễn Sự vẫn kiên trung bất khuất, còn LS bị đưa về lại Củng Sơn.
Theo Đại tá, TS Vũ Tang Bồng - Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam, Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam đã thành lập tại Đại hội đại biểu quốc dân miền Nam ngày 20/12/1960 ở Tây Ninh, nhưng Chủ tịch Mặt trận mà Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh lựa chọn là LS Nguyễn Hữu Thọ còn bị quản thúc tại Phú Yên, nên kế hoạch giải thoát lần thứ hai được Trưởng ban Quân sự tỉnh Phú Yên Nguyễn Lầu và Khu ủy viên Khu ủy Khu V Bùi Định nghiên cứu, chỉ đạo 3 tổ đặc công và 2 đại đội tăng cường từ Đắk Lắk, Gia Lai, Khu V cùng Đại đội 375 của tỉnh Phú Yên phối hợp Đội vũ trang A12 tập kích Chi khu Củng Sơn nửa đêm 18/6/1961, gây thương vong hàng chục binh lính, sĩ quan địch, thu giữ nhiều vũ khí, nhưng hai tổ đặc công không tìm thấy LS, vì chiều hôm đó ông được phép xuống Tuy Hòa gặp vợ con từ Sài Gòn ra thăm, cơ sở cách mạng biết muộn không kịp báo tin.
Thời điểm này Tòa án sơ thẩm tỉnh Phú Yên thành lập, nên LS Nguyễn Hữu Thọ xin ở lại Tuy Hòa chữa bệnh và hành nghề luật, nhưng Tỉnh trưởng Lê Ngọc Triển chỉ cho viết đơn kiện, không được bào chữa tại tòa. Nhờ có giấy phép cư trú nên LS thuê phòng tại khách sạn Vĩnh Đông Á, nhưng địch giám sát gắt gao.
Sinh thời, ông Võ Minh, nguyên Đội trưởng Đội vũ trang A12 kể lại, ông là người trực tiếp giao nhiệm vụ cho đảng viên Nguyễn Đùng cùng cơ sở Phạm Văn Đông nắm tình hình, vẽ sơ đồ Chi khu Củng Sơn, cung cấp ông Nguyễn Lầu. Ông Minh trực tiếp dẫn đường hai tổ đặc công và trinh sát của Ban quân sự tỉnh Phú Yên khảo sát trận địa, rồi cùng tổ trưởng đặc công Phan Công Thanh luồn sâu vào chi khu để ném bộc phá, bắn loạt đạn đầu tiên mở màn trận tập kích.
Bia tưởng niệm cuộc giải thoát Luật sư Nguyễn Hữu Thọ ở thị trấn Củng Sơn, huyện Sơn Hòa.
Sau hai lần giải thoát bất thành, Khu ủy Khu V quyết tâm thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh, giao cho Bí thư Tỉnh ủy Trần Suyền và Trưởng ban Quân sự tỉnh Phú Yên Nguyễn Lầu tiếp tục lập kế hoạch giải thoát LS Nguyễn Hữu Thọ lần thứ ba.
Trong vai người đi tranh kiện đất đai, hai cơ sở cách mạng ở Sơn Hòa là Lưu Trọng Điểu, Nguyễn Đùng tìm gặp LS tại Khách sạn Vĩnh Đông Á ngày 27/10/1961. Hôm sau, ông Đùng trở lại khách sạn đưa cho LS điếu thuốc lá, bên trong có bức thư ông Nguyễn Lầu trao đổi phương án giải thoát. Hồi ấy, chiều nào LS cũng đi xe đạp trên các tuyến đường ở Tuy Hòa, mật vụ đeo bám nhiều lần không thấy khả nghi nên lơ là giám sát.
Theo hẹn, chiều 29/10/1961, LS đi xe đạp ra Quốc lộ 1 đến mộ bà Dũ Ký trong nghĩa trang phía Đông núi Chóp Chài, xã Bình Kiến. Tổ trưởng tổ đặc công Phan Công Thanh chỉ huy 3 trinh sát trao bộ quần áo màu đen, đôi dép cao su cho LS thay trước khi vượt cánh đồng Màng Màng để bộ đội đưa lên căn cứ Tỉnh ủy Phú Yên rồi mới về Trung ương Cục miền Nam.
Tiếp chuyện phóng viên sáng 7/11/2024, ông Phan Văn Diệt, 85 tuổi, trú ở thôn Liên Trì 1, xã Bình Kiến, TP Tuy Hòa bồi hồi nhớ lại: “Đêm ấy, tôi cùng ông Hồ Tú là cơ sở cách mạng được phân công đào hố, chôn giấu chiếc xe đạp của LS Nguyễn Hữu Thọ sau khi ông được giải thoát. Để địch không phát hiện, chúng tôi đổ cỏ rác, chất củi khô bên trên rồi bí mật theo dõi nhiều ngày…”.
Sau ngày đất nước thống nhất, dù bộn bề công việc nhưng LS Nguyễn Hữu Thọ vẫn về thăm Phú Yên vào đầu tháng 11/1976 và giữa tháng 3/1993. Lần nào ông cũng bày tỏ tình cảm chân thành và nói rằng “Phú Yên là quê hương thứ hai của tôi… Tôi luôn hướng về Phú Yên với tình sâu nghĩa nặng”.
Gần 70 năm trôi qua kể từ khi LS Nguyễn Hữu Thọ bị quản thúc ở Phú Yên 6 năm rồi được giải thoát, nhiều nhân chứng đã hy sinh giữa thời chiến, về miền mây trắng trong thời bình hoặc quá già yếu. Nghề báo giúp cho tôi đã có cơ hội tiếp xúc các ông Nguyễn Duy Luân, Phan Văn Diệt… nắm thêm thông tin và may mắn có nhiều tư liệu quý từ cuộc hội thảo khoa học “Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ với Phú Yên” nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (10/7/1910-10/7/2010). Tiếc rằng, với một bài báo không chuyển tải hết từng chi tiết vụ việc, không gian, thời gian và tên tuổi các nhân vật liên quan, nên hy vọng sẽ có một tập truyện ký về dấu chân của luật sư ở Phú Yên.
Luật sư Nguyễn Hữu Thọ (1910-1996), quê ở Long An. Ông là Chủ tịch đầu tiên của Mặt trận dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng cố vấn nước Cộng hòa miền Nam Việt Nam.
Sau đó giữ chức Phó Chủ tịch nước (1976-1980), Quyền Chủ tịch nước (3/1980-7/1981), Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (1980-1992), Chủ tịch Quốc hội (1981-1987), Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam (1988-1994).
Ông đã được tặng thưởng nhiều Huân chương, trong đó có Huân chương Sao vàng năm 1993. Tại Phú Yên, ngoài đường phố mang tên ông, dự án Nhà lưu niệm Luật sư, Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ với tổng kinh phí hơn 21 tỷ đồng đang được thi công thay thế nhà lưu niệm đã có hàng chục năm qua.
Từ những hiện vật lặng lẽ trong bảo tàng đến các không gian văn hóa, di tích và mạng xã hội, cổ phục Việt đang có một hành trình trở lại đầy ấn tượng. Sự hồi sinh ấy đến từ những con người đang biến cổ phục thành chiếc cầu nối với quá khứ, để di sản không dừng lại ở ký ức mà tiếp tục sống trong hiện tại bằng những cách rất mới.
Trong những ngày tháng Bảy tri ân, khi cả dân tộc đang hướng về Ngày thương binh - liệt sĩ (27/7) với tấm lòng tri ân sâu sắc trước những hy sinh cao cả của các anh hùng liệt sĩ, tại tỉnh Quảng Ngãi, lực lượng Công an tỉnh đang triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với tất cả sự khẩn trương, trách nhiệm và lòng thành kính. Những giọt máu, những mẫu sinh phẩm được lấy đi không chỉ là dữ liệu khoa học, mà là niềm hy vọng, nhóm lên ngọn lửa đoàn tụ cho biết bao gia đình mòn mỏi đợi chờ suốt nhiều thập kỷ qua.
Lịch sử Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại thường được ghi dấu bằng những trận đánh lớn và tên tuổi của các anh hùng. Nhưng phía sau những tấm bản đồ chiến dịch đồ sộ là sự cống hiến và chiến công của hàng triệu con người. Nhân kỷ niệm 85 năm ngày phát xít Đức tấn công Liên Xô (22/6/1941 - 22/6/2026), xin trân trọng giới thiệu câu chuyện về người lính cận vệ Semyon Lyulko - một mảnh ghép bình dị góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại.
Một ứng dụng nhắc giờ cầu nguyện ở Iran bất ngờ phát đi thông điệp kêu gọi buông vũ khí giữa lúc chiến sự leo thang. Vụ việc cho thấy chiến tranh hiện đại không chỉ đánh vào căn cứ quân sự hay mạng lưới chỉ huy, mà còn len vào những không gian riêng tư nhất của đời sống số: màn hình điện thoại, thói quen hằng ngày và cả niềm tin tôn giáo.
Đêm 29/1/1753, Elizabeth Canning, một cô hầu gái 18 tuổi ở London, trở về nhà sau 28 ngày mất tích. Người cô gầy rộc, chân không giày, đầu quấn một mảnh vải thấm máu. Cô kể rằng mình bị cướp, rồi bị đưa đến một căn nhà ở Enfield Wash, bị một phụ nữ người Romani nhốt trên gác xép suốt gần một tháng. Lời khai ấy khiến một người bị kết án tử hình, chia London thành hai phe và cuối cùng đưa chính Elizabeth ra tòa vì tội khai man.
27 chuyên án. Gần 1.000 tên gián điệp biệt kích bị bắt, tiêu diệt. Hàng trăm tấn vũ khí, thuốc men, nhu yếu phẩm bị thu giữ. Và CIA, trong suốt hơn 10 năm đó, không biết mình đã thua. Tất cả bắt đầu từ 4 người ngồi trong khoang tối của chiếc C-47.
Chuyện xảy ra cách đây trên 40 năm trên miền đất cực Nam Tổ quốc tại Hòn Đá Bạc, thuộc xã Bình Khánh Tây, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau, trở thành huyền thoại và chiến công của lực lượng An ninh nhân dân Việt Nam trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Ngày 22/8/1954, 16 người rời Hải Phòng. Họ xuống tàu ra vịnh Hạ Long, lên chiến hạm 125 của Pháp, nhìn bờ biển Việt Nam nhạt dần phía sau mạn tàu. Một tuần trên biển. Rồi đảo Okinawa, nơi nhân viên tình báo Mỹ chờ sẵn để khám sức khỏe, lấy lý lịch, loại bớt 3 người không đủ tiêu chuẩn. Số còn lại lên máy bay chở thẳng đến đảo Guam ngoài khơi Thái Bình Dương.
Trung tuần tháng 3/2025, Mỹ đã công bố những tài liệu cuối cùng liên quan đến vụ ám sát Tổng thống John F. Kennedy tại Dallas năm 1963. Nhân sự kiện trên, tạp chí Chuyện xứ người (ODC) Mỹ cập nhật nhiều hồ sơ còn “thú vị hơn” cả vụ ám sát JKF đã được CIA giải mã “toàn tập”.
Vừa tiếp giáp với trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước đó là TP Hồ Chí Minh, lại có gần 369km đường biên giới tiếp giáp với nước bạn Campuchia nên Tây Ninh luôn tiềm ẩn phức tạp do các đối tượng tội phạm luôn rình rập tuồn ma túy qua biên giới để tiêu thụ tại chỗ và trung chuyển đến các tỉnh thành lân cận tiêu thụ.
Mùa xuân năm 1873, một nhóm người dân ở hạt Labette, Kansas, kéo đến khu đất bỏ hoang của gia đình Bender, mang theo cuốc, xẻng và những dự cảm chẳng lành. Họ xới tung mảnh vườn táo phía sau căn nhà gỗ bỏ hoang, nơi gia đình Bender từng mở quán trọ ven đường, đón khách vào ăn uống, nghỉ ngơi rồi biến mất.
Ngày 29/5/2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Gia Lai tống đạt quyết định khởi tố, tạm giam 2 đối tượng Siu Yúi (sinh năm 1958); Siu Dok (sinh năm 1986, cùng trú thôn 6, xã Bàu Cạn) để điều tra về hành vi phá hoại chính sách đoàn kết.
Cách mạng Tháng Tám thành công, lực lượng an ninh, dù mới thành lập, nhưng đã liên tiếp lập nhiều chiến công. Không chỉ trấn áp, triệt phá, xóa sổ hàng chục ổ nhóm, băng đảng, tổ chức câu kết với thực dân Pháp hoạt động chống phá cách mạng, lực lượng An ninh nói chung và lực lượng phản gián nói riêng đã tương kế tựu kế, sử dụng điệp viên do Pháp huấn luyện để đánh lại chính tổ chức của chúng.
Như bài trước chúng tôi đã đề cập, lợi dụng tình hình cách mạng mới thành lập còn non trẻ, bọn phản cách mạng trong nước đua nhau ngóc đầu dậy chống phá chính quyền. Hàng chục tổ chức và đảng phái phản động vừa có thực lực, vừa được các đội quân xâm lược nuôi dưỡng, chỉ đạo, âm mưu cướp chính quyền, trong đó phải kể đến các cá nhân, tổ chức làm việc cho địch nhưng đã tìm cách chui vào nội bộ của ta để hoạt động gián điệp.
Vụ án số 7 phố Ôn Như Hầu ngày 12/7/1946 là chiến công xuất sắc, minh chứng tiêu biểu nhất về những đóng góp của lực lượng An ninh trong những thời khắc lịch sử giành và giữ chính quyền non trẻ của dân tộc, là mốc son chói lọi thể hiện vai trò hết sức to lớn của lực lượng An ninh nhân dân.
Huyền thoại về các nữ chiến binh Amazon dũng mãnh đã trở thành một phần của văn hóa thế giới từ thời cổ đại. Những câu chuyện này không ngừng kích thích trí tưởng tượng của các nhà nghiên cứu và giới nghệ sĩ, là tâm điểm của các cuộc tranh luận học thuật. Tuy nhiên, ẩn sau các truyền thuyết nổi tiếng là một trang sử hoàn toàn có thật. Đó là đội nữ cận vệ đã hàng thế kỷ bảo vệ các vị vua Xiêm La - tiền thân của Thái Lan ngày nay.
Trong số những sự cố tên lửa tai hại vì sơ suất của con người trong lịch sử khí tài của nhân loại, có sự cố vũ khí hạt nhân ở Damascus năm 1980. Rất may, chưa gây nổ đầu đạn, nếu không sẽ là “thảm họa Chernobyl nước Mỹ”.
Nhắc đến vị vua anh hùng Quang Trung, hậu thế nhớ ngay đến hình ảnh oai hùng vẫn được miêu tả khi nhà vua ngồi trên bành voi, trực tiếp chỉ huy binh sĩ đánh đồn Ngọc Hồi hay hạ thành Thăng Long mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789. Nói đến ngựa với nhà vua, người ta lại nhớ đến giai thoại về việc nhà vua sai ngựa trạm đem một cành đào Nhật Tân gửi về Phú Xuân tặng Hoàng hậu Ngọc Hân.
Từ ngày 1/3/2026, mỗi bất động sản tại Việt Nam sẽ có một “căn cước” riêng dưới dạng mã định danh điện tử. Chủ trương này được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt về minh bạch hóa thị trường, kiểm soát dòng tiền và hạn chế đầu cơ.
Đồng chí Nguyễn Hữu Thọ mãi mãi là niềm tự hào cho các tầng lớp nhân dân 
