O du kích nhỏ - “Cổ tích từ một tấm hình”

Từ bức ảnh ghi lại khoảnh khắc nữ du kích Việt nhỏ bé bồng súng áp giải viên phi công Mỹ to lớn cúi đầu lầm lũi bước đi trong thời khắc chiến tranh, số phận và cuộc đời của nữ nhân vật trong bức ảnh đã bước sang một trang khác. Ðúng như nữ nhà văn, nhà báo người Ðức Anna Mudry đã viết: “Từ tấm ảnh, một con người đã đi vào cuộc sống”.

Ký ức chiến tranh từ một tấm hình

Hơn 50 năm về trước, giữa lúc quân và dân miền Bắc đang căng sức chống lại cuộc chiến tranh phá hoại của không lực Mỹ, thì sự xuất hiện của bức ảnh (đen trắng) với tên gọi “O du kích nhỏ” của nhà báo Phan Thoan – lúc bấy giờ đang công tác tại Báo Hà Tĩnh – đã trở thành nguồn động viên, khích lệ cán bộ, chiến sỹ và đồng bào cả nước, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. 

Sức mạnh dân tộc của tấm ảnh, được miêu tả bằng hình ảnh nữ dân quân bé nhỏ, đầu đội mũ cối, hai tay bồng súng đang hiên ngang áp giải một phi công mỹ to lớn, lầm lũi bước đi trong thế cúi đầu, bị còng tay. Hình ảnh nói trên được ghi lại vào thời điểm tháng 9-1965, là giai đoạn chiến tranh phá hoại miền Bắc Việt Nam của đế quốc Mỹ đang vào giai đoạn cao trào và dữ dội nhất.

Năm 1966, bức ảnh nói trên được đưa ra trưng bày tại một triển lãm ảnh toàn quốc và đã gây được sự xúc động mạnh mẽ cho người xem. Nhà thơ Tố Hữu, sau khi xem xong bức ảnh đã đề tặng 4 câu thơ: “O du kích nhỏ giương cao súng/ Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu/ Ra thế! To gan hơn béo bụng/ Anh hùng đâu cứ phải mày râu!”. Một năm sau đó, bức ảnh được đưa lên tem thư của Bưu điện Việt Nam nhân dịp máy bay thứ 2.000 của Mỹ bị bắn rơi ở miền Bắc và đã được gửi đi 167 nước, trong đó có cả nước Mỹ.

Hình ảnh đối lập sau 30 năm ngày gặp lại.
Hình ảnh đối lập sau 30 năm ngày gặp lại.

54 năm sau ngày bức ảnh ra đời, ít ai biết rằng trong khoảng thời gian đó, đã xảy ra nhiều câu chuyện liên quan đến đời tư giữa hai nhân vật trong bức ảnh, thậm chí họ còn có lần gặp gỡ thân tình sau lần gặp định mệnh ấy. “O du kích nhỏ” ngày nào giờ đã là một cụ bà, đang sinh sống trong một con ngõ nhỏ trên phố Xuân Diệu, phường Bắc Hà (TP Hà Tĩnh). O là Nguyễn Thị Kim Lai, quê quán ở xã Phú Phong, huyện Hương Khê (Hà Tĩnh), còn phi công Mỹ là William Andrew Robinson, sau gần 8 năm bị bắt làm tù binh cũng đã được trả tự do, về nước và đã quay lại Việt Nam.

Trở lại với thời khắc lịch sử của 54 năm về trước, O Lai xúc động nhớ lại: Ðó là thời điểm tháng 9-1965, máy bay  Mỹ điên cuồng đánh phá miền Bắc, cùng với Ngã ba Ðồng Lộc thì Hương Khê (Hà Tĩnh) cũng trở thành mục tiêu phá hoại. Sáng 20-9, khi một chiếc phi công Mỹ đang bắn phá cầu Lộc Yên thì bị trúng đạn bốc cháy, phi công nhảy dù xuống vùng rừng núi Hương Khê ẩn nấp. 

Ðể giải cứu phi công, Mỹ huy động 3 trực thăng chở lính đến tìm kiếm. Một trong số 3 trực thăng này tiếp tục trúng đạn từ dân quân nông trường khiến 3 phi công Mỹ phải nhảy dù thoát thân. Nhận được mệnh lệnh bắt sống phi công, quân và dân Hương Khê đã hò nhau rầm rập chạy lên núi, quyết không để cho kẻ thù trốn thoát.

Nguyễn Thị Kim Lai là con út trong gia đình có 4 anh chị em ở xã Phú Phong,  lúc bấy giờ vừa tròn 17 tuổi, tốt nghiệp xong lớp 7 đã tự mình xung phong gia nhập đội dân quân tự vệ xã, tham gia trực chiến, đào hầm công sự. Xảy ra sự kiện máy bay Mỹ rơi, O Lai được cấp cho một khẩu súng trường để đi tìm nhóm phi công Mỹ. 

“9 giờ sáng ngày hôm sau, tại một cánh rừng thuộc địa phận xã Hương Trà, tui phát hiện ra William Andrew Robinson đang co ro núp mình trong một hốc đá, vẻ rúm ró, sợ hãi. Lúc ấy, tui cũng hơi sợ khi nhìn thấy phi công này rất to cao. Nhưng phút trấn tĩnh, tui bắn 3 phát chỉ thiên, thấy người này giơ tay đầu hàng và bước ra khỏi chỗ nấp. Nghe tiếng súng, nhiều người chạy đến hỗ trợ, khống chế và áp giải William Andrew Robinson về giao cho Huyện đội. Riêng về bức ảnh, O Lai không biết đã được chụp lại khi nào, mãi sau này, khi có người in ra, kèm bài thơ của nhà thơ Tố Hữu gửi tặng, O mới biết.

“O du kích nhỏ” được in thành tem, được gửi đi 167 quốc gia trên thế giới.
“O du kích nhỏ” được in thành tem, được gửi đi 167 quốc gia trên thế giới.

Sau sự kiện nói trên, Nguyễn Thị Kim Lai được phong chức Xã đội phó, nhưng O Lai đã xung phong vào chiến trường làm y tá, công tác tại một đội quân y ở chiến trường Quảng Trị. Năm 1969, sau khi bị sức ép từ bom đạn, O Lai bị thương nặng nên được đưa ra Bắc, công tác tại Viện Ðông Y Hà Tĩnh cho đến ngày nghỉ hưu. Thời gian này, O xây dựng gia đình, sinh được 3 người con. Phi công William Andrew Robinson bị bắt làm tù binh, bị giam giữ 2.703 ngày, đến tháng 12-1973 được trả về nước.

Cuộc hội ngộ sau 30 năm

Chuyện những tưởng sẽ dừng lại ở đó, nhưng O Lai không hề biết rằng, trong quãng thời gian tưởng như êm đềm ấy, nhất là từ sau ngày hình ảnh O Lai áp giải William Andrew Robinson được in thành tem, gửi đi khắp nơi trên thế giới, truyền thông quốc tế đã săn lùng khắp nơi để tìm ra chân dung O du kích nhỏ, vì cho rằng bức ảnh chỉ là sự dàn dựng chứ không có thật. 

Chiến tranh kết thúc 20 năm, sự tìm kiếm ấy vẫn không ngừng nghỉ. Và đến năm 1995, tức là tròn 30 năm sau ngày diễn ra sự kiện lịch sử trên đất Hương Khê, hai nhân vật trong tấm hình đã có dịp gặp lại nhau khi hãng truyền hình NHK (Nhật Bản) phối hợp với Xưởng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương tiến hành sản xuất bộ phim “Kim Lai - Robinson trong ảnh và Phan Thoan là tác giả”, ghi lại cảnh O Lai và Robinson gặp lại nhau.

Cuộc tái ngộ sau 30 năm, không có khoảng cách, ranh giới giữa hai chiến tuyến mà thay vào đó là những sự xúc động nhất định. Câu đầu tiên mà Robinson thốt lên là “Cô cũng không lớn hơn hồi đó bao nhiêu”. Về điều này, O Lai cho biết, ngày đó O chỉ cao 1,48m và nặng 37kg trong khi Robinson cao 2,2m, nặng 125kg. Gặp lại, hai người đã chia sẻ nhiều chuyện thăng trầm trong suốt thời gian 30 năm qua, cùng về thăm lại hang đá ngày xưa nhưng dấu cũ rêu phong, cây cỏ vô tình, lau lách phủ che dấu thời gian. 

Trong khi Nguyễn Thị Kim Lai có một gia đình viên mãn thì ở phía ngược lại, Robinson thiếu may mắn khi người vợ đầu bị ung thư qua đời khi chưa kịp sinh cho ông một đứa con. Robinson cưới người vợ thứ hai nhưng cũng không sinh được người con nào. Lúc chia tay, O Lai đã tặng cho người vợ của Robinson một chiếc nón lá để làm kỷ niệm.

Bà Nguyễn Thị Kim Lai bên bức ảnh làm thay đổi số phận của chính mình.
Bà Nguyễn Thị Kim Lai bên bức ảnh làm thay đổi số phận của chính mình.

Trở lại với bức ảnh “O du kích nhỏ”, sự may mắn ghi lại được thần thái trong khoảnh khắc xuất thần đã nhanh chóng khiến bức ảnh nổi tiếng.  Tại cuộc thi ảnh của Ðại hội liên hoan thanh niên, sinh viên thế giới lần thứ 9 tại Sophia  (Bungari) năm 1968, bức ảnh của nhà báo Phan Thoan đã đoạt Huy chương Vàng. Thậm chí, Nhân dân Cuba đã phóng lớn bức ảnh này, chiều cao 8 mét, chiều rộng 5 mét, dựng ở trung tâm thủ đô Lahabana. Trong số những bức ảnh quí hiếm được in trên cột thép ở Quảng trường Mác - Ănghen (Berlin) cũng có tấm ảnh O du kích giải giặc lái Mỹ mà lúc đầu đặt tên là Uy thế của không lực Huê Kỳ.

Ước mong cuối đời

Hỏi, còn điều chi chưa mãn nguyện sau những gì đã qua, Nguyễn Thị Kim Lai xa xăm nói  nếu có thể, O vẫn muốn được gặp lại Robinson thêm một lần nữa. Lại sắp thêm một khoảng thời gian 30 năm nữa kể từ khi lần gặp thứ 2 giữa hai người, O Lai không nhận được bất cứ thông tin gì về cuộc sống của Robinson.

Ðiều mong mỏi thứ hai, O Lai muốn dành cho những người đồng đội đã hy sinh trong thời gian làm y tá tại chiến trường B5 Quảng Trị. Trong một trận không kích, máy bay địch  đã cướp đi hai người đồng đội của O Lai là y tá Lê Thị Luyến người Quảng Bình và nhân viên hậu cần Trần Thị Nam người Hà Tĩnh. Ðến nay, dù đã nhiều lần cung cấp thông tin, nhưng O Lai vẫn chưa giúp gia đình liệt sĩ Trần Thị Nam đạt được tâm nguyện khi chưa tìm được phần mộ để quy tập về quê nhà.

Thiện Thành

Các tin khác

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Đồng hành với người dân gỡ khó từ cơ sở

Ở những địa bàn rộng lớn và rất đặc thù như miền Trung, phóng viên thường trú là cầu nối đưa thông tin từ cơ sở đến tòa soạn nhanh, chính xác và khách quan. Gần dân để nghe, đi sâu thực tế để hiểu, kiểm chứng để phản ánh đúng những vấn đề người dân quan tâm – đó cũng là cách phóng viên Báo Công an nhân dân (CAND) đưa tiếng nói cơ sở đến bạn đọc, đồng thời góp phần giúp cơ quan chức năng kịp thời nhận diện và hành động.

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Dấu ấn đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình đầu tiên của Việt Nam

Chúng tôi có mặt tại Đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình (GGHB) số 1, Bộ Công an đóng tại Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực GGHB, ở xã Hoàng Hoa Thám, Hưng Yên vào một ngày nắng lửa, khi cả đơn vị tổ chức diễn tập thực chiến chào đón Đoàn Tư lệnh Cảnh sát Liên hợp quốc (LHQ) đến thăm và làm việc. Cảm nhận rõ nhất là dấu ấn của một đơn vị trẻ, năng động, mang theo khát khao thực hiện sứ mệnh GGHB LHQ tại các địa bàn xa Tổ quốc.

Một lần đến Trường Sa…

Một lần đến Trường Sa…

Tôi đã đăng ký đi Trường Sa không chỉ một lần. Mỗi khi nghe tin có đoàn công tác chuẩn bị ra đảo, tôi lại đăng ký. Nhưng rồi vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa thực hiện được ước nguyện. Có lúc tưởng như đã đến lượt mình, cuối cùng lại lỡ hẹn.

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ “người đưa tin” đến nhiệm vụ quốc tế cao cả

Từ những bản tin đầu tiên với không ít va vấp, nghề báo đã đưa tôi đến Trường Sa, Làng Nủ, những sự kiện trọng đại của đất nước và rồi tới hiện trường động đất cách quê hương nửa vòng trái đất. Mỗi chuyến đi cho tôi thêm một cách hiểu về hai chữ “đưa tin”.

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

Nghề báo đã cho tôi gặp những người thầy “đặc biệt”

26 năm gắn bó với Báo CAND (tờ báo mà chúng tôi coi như ngôi nhà thứ hai và là một phần cuộc đời của mình) thì có tới 24 năm tôi là phóng viên theo dõi mảng giáo dục và đào tạo. Và đến bây giờ, tôi vẫn luôn thầm cảm ơn một cơ duyên may mắn vô hình nào đó đã đưa tôi đến với giáo dục, cho tôi cơ hội được đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước nhà.

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Chút kỷ niệm về chuyến xuất ngoại “vô tiền khoáng hậu”

Trong đời làm báo của mình - đặc biệt là gần 30 năm làm báo Công an nhân dân và An ninh thế giới - tôi đã đi công tác không biết bao nhiêu chuyến và riêng đi nước ngoài cũng phải gần 25 chuyến. Nhưng có một chuyến đi “vô tiền khoáng hậu”, đó là chuyến đi sang Pakistan vào trung tuần tháng 10 năm 2001.
Và lý thú nhất trong chuyến đi này là chuyện tôi và cuốn Kinh Koran.

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Lắng nghe dân nói, làm đến cùng việc dân cần…

Có những bài báo “khép lại” sau khi đăng tải nhưng hành trình tạo chuyển biến trong đời sống từ bài báo ấy chỉ mới bắt đầu. Tại Lâm Đồng, từ những đồi thông bị “xẻ thịt” đến những khu dân cư bị bủa vây bởi ô nhiễm được phản ánh trên Báo Công an nhân dân đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm vi phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Cần “dẹp” những trò nhảy múa quái dị ở công viên Lãm Làng

Để công viên Lãm Làng thực sự trở lại đúng chức năng là không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi, giải trí lành mạnh, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần sớm vào cuộc, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi gây mất an ninh, trật tự, gây ô nhiễm tiếng ồn, chiếm dụng không gian công cộng trái quy định.

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Chuyện “rèn binh” chó nghiệp vụ của Cảnh vệ miền Nam

Ít xuất hiện trước công chúng, nhưng công tác bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng diễn ra hay các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, khách quốc tế đến khu vực phía Nam, những chú chó nghiệp vụ của Phòng Cảnh vệ miền Nam (Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) luôn sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ, trở thành “mắt thần”, “lá chắn” bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối.

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Xóa vùng lõm sóng ở Lạng Sơn: Đưa kết nối đến những bản làng biệt lập

Từ bản Lân Đặt biệt lập giữa núi rừng, nơi người dân vừa trải qua nhiều tháng bị nước lũ chia cắt, đến những tuyến cáp đang được triển khai tại Tràng Định, hành trình xóa vùng lõm sóng di động ở Lạng Sơn đang được thực hiện bằng quyết tâm của Viettel, sự vào cuộc của bộ đội và sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân. Không chỉ đưa sóng 4G đến những nơi còn thiếu kết nối, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn biên giới.

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Ngăn tội phạm từ những biểu hiện lệch chuẩn trong thanh thiếu niên

Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Những lá đơn từ tuổi mười tám

Có những chàng trai vừa rời ghế nhà trường đã tìm đến Công an xã để tìm hiểu về tiêu chuẩn, điều kiện thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân (CAND). Sau khi cân nhắc, họ viết đơn tình nguyện, mong muốn được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, thử sức và trưởng thành qua những năm tháng thực hiện nghĩa vụ. Đằng sau mỗi lá đơn là những khát vọng của tuổi trẻ, cùng mong muốn được góp sức mình cho quê hương.

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Người dân Hà Tĩnh đồng thuận giao nộp hàng trăm khẩu súng

Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Một sinh kế, một cơ hội làm lại cuộc đời

Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

45 ngày đêm quyết liệt làm sạch ma túy tại Đà Nẵng

Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

Điểm tựa của những đứa trẻ bị bỏ rơi

10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Tuyến đường giữa đại ngàn Trường Sơn đánh thức miền Tây Quảng Trị

Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.

Nẻo thiện tìm về

Nẻo thiện tìm về

Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Ngăn chặn vấn nạn săn bắt chim di cư

Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.