Từ bức ảnh ghi lại khoảnh khắc nữ du kích Việt nhỏ bé bồng súng áp giải viên phi công Mỹ to lớn cúi đầu lầm lũi bước đi trong thời khắc chiến tranh, số phận và cuộc đời của nữ nhân vật trong bức ảnh đã bước sang một trang khác. Ðúng như nữ nhà văn, nhà báo người Ðức Anna Mudry đã viết: “Từ tấm ảnh, một con người đã đi vào cuộc sống”.
Trong căn nhà nhỏ nằm giữa vườn cây trái sum suê, bà Nguyễn Thị Hiệt, (76 tuổi, thôn Nam Phú, xã Vĩnh Nam, Vĩnh Linh, Quảng Trị), tự hào kể cho chúng tôi nghe lại chuyện chiến đấu, sản xuất của Tiểu đội nữ du kích Nam Phú bên dòng sông Bến Hải giới tuyến lịch sử một thời kháng chiến đánh giặc cứu nước và đã vinh dự được tặng Huy hiệu Bác Hồ...
Tháng 9 năm 1970, tổng thống chế độ Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu có một lần thoát chết trước nòng súng của một nữ du kích. Chuyện xảy ra ở một làng quê heo hút phía hữu ngạn của dòng sông Thạch Hãn.
Trong lịch sử kháng chiến giải phóng dân tộc trước năm 1975, có những góc khuất âm thầm nhưng tính nhân văn mãnh liệt khiến những ai thấu hiểu đều xúc động. Quãng đời cầm súng kháng chiến của bà Bảy Mô là một ví dụ tiêu biểu.
Dù vẫn chưa được ghi nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang nhân dân (LLVTND) nhưng trung đội Nữ du kích Củ Chi luôn là những nữ anh hùng trong lòng đồng chí, đồng đội và nhân dân miền Nam suốt những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Lối đánh trận gan dạ, xuất quỉ nhập thần của các chị đã tạo nhiều dấu ấn đặc biệt, ngay cả với đối thủ, những sĩ quan đối phương được đào tạo chuyên nghiệp, chính quy.
Kpă Ó là người phụ nữ Jrai duy nhất của tỉnh Gia Lai được phong tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân thời chống Mỹ. Đội nữ du kích làng Bạc ở xã Ia Phìn, huyện ChưPrông (Gia Lai) đã một thời làm cho kẻ thù khiếp sợ.
