Khi ai cũng có thể làm phim
AI đang làm thay đổi đáng kể rào cản gia nhập ngành sản xuất nội dung hình ảnh. Theo ông Đức Anh, người có kinh nghiệm làm hoạt hình 3D truyền thống, trước đây, sản xuất một bộ phim hoạt hình đòi hỏi kiến thức chuyên môn, phần mềm, thiết bị, thời gian và đội ngũ đảm nhiệm nhiều công đoạn. Nhưng với AI, một người có ý tưởng và biết sử dụng công cụ phù hợp đã có thể tạo ra video hoàn chỉnh ở một mức độ nhất định.
Tuy nhiên, khả năng sản xuất nhanh không đồng nghĩa với chất lượng nghệ thuật tương xứng. Công nghệ có thể hỗ trợ thực hiện ý tưởng, nhưng kiến thức chuyên môn, tư duy sáng tạo, khả năng kể chuyện và định hướng giá trị vẫn quyết định chất lượng tác phẩm. Khi rào cản kỹ thuật giảm xuống, trách nhiệm lựa chọn nội dung của người sáng tạo càng trở nên quan trọng.
Ở góc độ người trực tiếp sản xuất, anh Dương Tuấn Hiệp, người chuyên sản xuất phim ngắn trên nền tảng số cho biết, AI có thể giúp tiết kiệm khoảng 70% chi phí sản xuất. Đây là ước tính từ trải nghiệm cá nhân, không phải tỷ lệ áp dụng chung cho mọi dự án.
Thực tế này cho thấy sự phổ biến của phim ngắn AI gắn với cả nhu cầu sáng tạo lẫn áp lực kinh tế, tốc độ và hiệu quả sản xuất.
Trên các nền tảng số, những tình huống có xung đột rõ ràng, cảm xúc mạnh và diễn biến bất ngờ thường dễ khơi gợi sự tò mò. Mâu thuẫn gia đình, ngoại tình, phản bội hay tranh giành tài sản là những chủ đề gần gũi đời sống, có thể khiến người xem nhanh chóng đưa ra phán xét và tham gia bình luận.
Ông Đức Anh cho biết, do thời lượng hạn chế, phim ngắn trên nền tảng số thường phải tạo được tình huống đáng chú ý ngay từ đầu, đẩy mâu thuẫn lên nhanh và xây dựng nút thắt đủ hấp dẫn để giữ chân người xem.
Kịch tính vốn là một yếu tố của nghệ thuật kể chuyện, nhưng nếu chỉ được sử dụng để câu tương tác, nhân vật dễ trở thành công cụ tạo xung đột, còn ý nghĩa và chiều sâu của tác phẩm bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Điều đáng lo ngại là khi lượt xem trở thành mục tiêu chi phối, người làm phim có thể liên tục đẩy cao mức độ kịch tính, sử dụng những chi tiết gây sốc để kích thích phản ứng tức thời.
Lượt xem lấn át giá trị sáng tạo
PGS-TS Nguyễn Thanh Bình, Trưởng khoa Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, nhận định: Phim ngắn AI không chỉ là sản phẩm công nghệ mà còn tham gia định hình thị hiếu, cảm xúc và hệ giá trị của giới trẻ. Việc thường xuyên tiếp xúc với những nội dung có nhịp độ nhanh, hình ảnh kích thích mạnh, câu chuyện giật gân về tiền bạc, tình dục, bạo lực và xung đột có thể khiến người xem quen với cách tiếp nhận thiên về cảm giác tức thời, sự kịch tính và tính giải trí. Nếu kéo dài, thói quen này có nguy cơ làm giảm hứng thú đối với những tác phẩm có nhịp điệu chậm, giàu tính biểu tượng và đòi hỏi suy ngẫm. Thị hiếu thẩm mỹ cũng có thể bị chi phối bởi xu hướng đám đông và cách nội dung được phân phối trên nền tảng số. Nếu người trẻ quá phụ thuộc vào những hình ảnh, câu chuyện và cách biểu đạt được tạo sẵn, cơ hội tự quan sát, tưởng tượng và phát triển ý tưởng của bản thân có thể bị thu hẹp.
PGS-TS Nguyễn Thanh Bình cũng lưu ý nguy cơ gia tăng bất bình đẳng giữa những người có khả năng tiếp cận công nghệ, dữ liệu và nền tảng phân phối với những người thiếu các nguồn lực đó. Trong môi trường sản phẩm được tạo ra nhanh chóng và hàng loạt, người làm nghệ thuật còn chịu sức ép từ lượt xem, mức độ lan truyền và khả năng thích ứng công nghệ. Một số công việc trong lĩnh vực sáng tạo có thể bị thu hẹp, ảnh hưởng đến cơ hội việc làm, thu nhập và con đường phát triển nghề nghiệp của biên kịch, diễn viên, họa sĩ cùng những người làm phim.
PGS-TS Nguyễn Thanh Bình cho rằng thách thức không chỉ là thích ứng với công nghệ mới, mà còn là bảo vệ những giá trị làm nên hoạt động sáng tạo. Quyền tác giả, quyền lợi của người lao động sáng tạo, tính minh bạch trong sử dụng AI và trách nhiệm đối với sản phẩm cần được quan tâm tương xứng. Công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi phục vụ năng lực sáng tạo của con người, thay vì trở thành công cụ sản xuất nội dung bất chấp chất lượng và tác động xã hội.
Từ góc nhìn của người làm quản lý, GS-TS Trần Thanh Hiệp, Chủ tịch Hội đồng duyệt phim Quốc gia, cảnh báo phim ngắn AI nếu thiếu kiểm soát có thể làm gia tăng nguy cơ lan truyền nội dung sai lệch, phản cảm hoặc xuyên tạc sự thật, đặc biệt ảnh hưởng đến giới trẻ. Việc lạm dụng công nghệ cũng đặt ra những vấn đề về đạo đức nghề nghiệp và bản sắc văn hóa. Theo ông, cần tăng cường quản lý, định hướng nội dung và bảo đảm AI được ứng dụng đúng mục đích, phục vụ những giá trị tích cực của xã hội.
GS-TS Trần Thanh Hiệp cho biết, ngày 25/9/2026, Cục Điện ảnh đã có văn bản yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp quản lý nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian và kho ứng dụng cung cấp phim tại Việt Nam khẩn trương "kiểm tra phim, phim ngắn và các ứng dụng phổ biến phim trên hệ thống của mình".
Yêu cầu kiểm tra cho thấy vấn đề không thể chỉ được giải quyết bằng lời kêu gọi người sáng tạo có trách nhiệm. Khi nội dung được sản xuất và phát tán trên quy mô lớn, các nền tảng cũng cần thực hiện trách nhiệm kiểm soát phù hợp. Người sản xuất phải chịu trách nhiệm về sản phẩm; nền tảng cần có cơ chế phát hiện, xử lý nội dung vi phạm; còn người xem cần được trang bị khả năng nhận diện, đánh giá thông tin. Điều cần kiểm soát là nội dung, cách thức sử dụng công nghệ và trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình sản xuất, phân phối.
Nguy cơ thay đổi tâm lý vì xem quá nhiều phim nhảm
Bên cạnh tác động đến môi trường sáng tạo và thị hiếu, việc tiếp xúc quá nhiều với video ngắn có nội dung gây kích thích cũng đặt ra vấn đề về thói quen sử dụng không gian mạng.
TS. BS Trần Quốc Bình (nguyên Trưởng khoa E - Bệnh viện Tâm thần Hà Nội) cho biết: "Việc tiếp xúc quá nhiều với phim ngắn AI trên không gian mạng không chỉ là vấn đề của giới trẻ mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều nhóm tuổi khác nhau. Vấn đề tùy thuộc vào thời lượng xem, nội dung tiếp nhận và đặc điểm tâm lý của mỗi người. Những video liên tục tạo ra tình tiết bất ngờ, xung đột, phản bội, bạo lực hoặc tranh chấp tiền bạc có thể khiến người xem bị cuốn vào trạng thái tò mò, hồi hộp, tức giận và kích thích thần kinh khiến người xem luôn muốn theo dõi. Khi thói quen này khó kiểm soát, thời gian dành cho nghỉ ngơi, học tập, công việc và giao tiếp trực tiếp có thể bị thu hẹp, đảo lộn gây ảnh hưởng chất lượng cuộc sống".
Với trẻ vị thành niên, việc tiếp xúc thường xuyên với những câu chuyện lệch lạc được lặp đi lặp lại mà không được nhận diện, trao đổi và định hướng kịp thời ảnh hưởng đến hình thành nhân cách sống.
Đối với người trẻ và người trưởng thành, việc xem video liên tục với những phim có nội dung thiếu lành mạnh có thể làm gián đoạn sự tập trung, ảnh hưởng đến giấc ngủ, tăng nguy cơ bạo lực, dễ xảy ra xung đột và gây xao nhãng học tập, công việc nếu chiếm quá nhiều thời gian. Những nội dung kích thích cảm xúc mạnh cũng có thể khiến một số người cảm thấy bồn chồn, khó thư giãn hoặc liên tục tìm kiếm nội dung mới để duy trì sự hứng thú tạo ra thói quen không lành mạnh và duy trì quá nhiều sẽ gia tăng nguy cơ ảo giác ở một số người có hệ thần kinh yếu.
Để có một tinh thần khỏe mạnh, người trung niên cần ổn định tâm trạng và nhất là cần duy trì trạng thái thăng bằng cảm xúc ở người cao tuổi, vì tuổi này dễ gây huyết áp cao, và những bệnh lý về thần kinh như mất ngủ, hồi hộp lo lắng, tim đập nhanh...
"Việc tiếp nhận quá nhiều nội dung giật gân, đặc biệt là những video mô tả xung đột gia đình, lừa đảo hoặc các tình huống gây sợ hãi, có thể làm gia tăng căng thẳng ở một số người, khiến bệnh tình trở nên trầm trọng hơn. Nếu nội dung không được kiểm chứng, người xem còn có nguy cơ nhầm lẫn giữa tình huống hư cấu và thực tế, từ đó hình thành những lo ngại hoặc nhận định thiếu căn cứ về các mối quan hệ xã hội", BS Bình phân tích.
Sự phát triển của AI là xu hướng khó đảo ngược, mở ra cơ hội cho những người có ý tưởng nhưng hạn chế về kinh phí và điều kiện sản xuất. Vấn đề không phải ngăn cản công nghệ, mà là làm thế nào để tốc độ sản xuất không vượt xa trách nhiệm sáng tạo và năng lực kiểm soát nội dung. Một video có thể chỉ kéo dài vài phút, nhưng cách nó khai thác cảm xúc, phản ánh đời sống và lan truyền những quan niệm lệch lạc có thể để lại ảnh hưởng lâu hơn thời lượng xuất hiện trên màn hình.
Muốn hạn chế những hệ lụy ấy cần sự phối hợp giữa người sáng tạo, nền tảng phân phối, cơ quan quản lý, gia đình và nhà trường; đồng thời đề cao năng lực thẩm mỹ, tư duy phản biện và trách nhiệm xã hội trong sử dụng công nghệ.