Khi “càng nhảm càng dễ xem” trở thành vòng lặp
Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, sau một ngày làm việc mệt mỏi, rất nhiều người lên mạng để giải trí. Đây là khoảng thời gian cơ thể thư giãn, khả năng huy động năng lượng về mặt thần kinh để phán xét xem nội dung có đúng, có chân thực hay không yếu đi, nên rất dễ tiếp cận các nội dung đơn giản, thiếu giá trị thậm chí là hơi nhảm nhí trong kho phim ngắn AI khổng lồ hiện nay.
Xem phim ngắn AI sẽ bình thường nếu như phần lớn phim này đều có nội dung về xuyên không, trùng sinh, tổng tài bá đạo giả vờ nghèo khổ… Nhân vật toàn xuất phát điểm từ những cái có sẵn, khi sinh ra đã có hệ thống hỗ trợ, không cần phải nỗ lực cũng thành công. Đấy là hư cấu. Nhưng nếu nội dung ấy lặp lại hàng ngày, hàng giờ sẽ tác động tiêu cực, khiến người trẻ nhìn nhận lệch lạc về thế giới xung quanh. Nói cách khác, nội dung phim đã ảnh hưởng đến niềm tin, nhận thức, hành động của người trẻ, dễ dẫn đến một thế hệ bị ảnh hưởng, dẫn dắt bởi nội dung mà AI hư cấu - một thế hệ đọc rất ít, xem lướt, không phản biện, dễ tin hơn, dễ bị kích động, dẫn dắt, thao túng hơn.
Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục còn cho biết, một số quốc gia đã chỉ ra rằng những bộ phim ngắn đang cổ suý tinh thần cho một thế hệ sống NEET, tức là họ không đi học, không đi làm, suốt ngày nằm dài ở nhà, sống thu mình trong không gian nhỏ, đảo lộn nhịp sinh học, hoạt động về đêm và né tránh giao tiếp xã hội.
Có một số nghiên cứu đã chỉ ra, những người cứ tiếp nhận thụ động do AI tạo ra đã xảy ra hiện tượng não bỏng ngô hay là thối não. Có những nhà khoa học đã lấy thông tin ngắn, rác ở trên mạng xã hội để huấn luyện AI – mô hình trí tuệ nhân tạo khác của họ, sau một thời gian họ thấy khả năng trí nhớ về bối cảnh, ngữ cảnh của nó giảm 30%, năng lực tư duy cũng giảm 23%. Tức là chính trí tuệ nhân tạo cũng bị ảnh hưởng tư duy, suy luận, tổng hợp thông tin nếu tiếp nhận quá nhiều thông tin ngắn, thông tin lặp đi lặp lại, thông tin rác, không có giá trị.
Đáng chú ý, theo PGS.TS Trần Thành Nam, khi AI có thể tạo nội dung theo đúng thị hiếu và tối ưu để giữ chân người xem, một vòng lặp có thể hình thành: “càng nhảm càng dễ xem – càng dễ xem càng được sản xuất nhiều”. Người cung cấp sản phẩm nhìn thấy nhu cầu của công chúng, từ đó tiếp tục tạo ra những nội dung tương tự.
Trong khi đó, những gì lặp đi lặp lại khiến chúng ta có cảm giác quen thuộc có thể làm cùn mòn đi khả năng phản biện và tin một cách tự động, có xu hướng coi đó là sự thật. Những gì khác đi sẽ không được chú ý, chấp nhận, kể cả trong cuộc sống thật. Đây chính là điểm cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Xây dựng cơ chế sàng lọc để khuyến khích phim giá trị, hạn chế phim rác
Theo chuyên gia truyền thông Huỳnh Long Thuỷ thì phim ngắn AI không chỉ cạnh tranh bằng chất lượng nghệ thuật hay chiều sâu nội dung, mà còn có lợi thế về tốc độ và chi phí sản xuất.
Báo cáo thị trường phim ngắn AI cho thấy chi phí phim AI tại Trung Quốc thấp hơn 80-90% so với phim người thật; một phim hoạt hình AI có thể được sản xuất trong khoảng 48 giờ với chi phí khoảng 3.000 NDT.
Nguồn cung tăng nhanh, trong khi chi phí sản xuất giảm mạnh, đồng nghĩa với việc lượng nội dung có thể được đưa lên môi trường số ngày càng lớn. Tại Trung Quốc, 430.000 phim đã ra mắt trong 8 tháng đầu năm 2026, gấp 13 lần cả năm 2025; hơn 90% trong số đó là phim AI.
Tại Việt Nam, thị trường phim ngắn hiện chưa có quy mô lớn như Trung Quốc, nhưng tốc độ tăng trưởng rất đáng chú ý. Năm 2025, doanh thu mua hàng trong ứng dụng (IAP) của các app phim ngắn đạt khoảng 11,5 triệu USD, tương đương khoảng 302 tỷ đồng theo quy đổi, đưa nhóm này vào nhóm ứng dụng có tốc độ tăng trưởng cao.
Đáng chú ý, lượt tải các ứng dụng phim ngắn trong quý IV/2025 tăng 271% so với cùng kỳ năm trước. Phim ngắn cũng chiếm khoảng 50% doanh thu IAP của nhóm ứng dụng xem video, trong bối cảnh doanh thu IAP của nhóm ứng dụng này đạt 23,2 triệu USD và tăng 73%.
Xu hướng sử dụng các ứng dụng giải trí tiếp tục tăng trong năm 2026. Trong quý I/2026, số phiên sử dụng các ứng dụng giải trí tại Việt Nam tăng 76%, với thời lượng trung bình khoảng 24,5 phút mỗi phiên.
Những con số này cần được đặt trong bối cảnh Việt Nam là một thị trường ứng dụng di động lớn, với khoảng 2,88 tỷ lượt tải ứng dụng trong năm 2025, đứng thứ 11 thế giới. Đây chính là nền tảng để các ứng dụng phim ngắn tiếp tục mở rộng nhanh chóng.
Sự phát triển của thị trường còn thể hiện qua việc nhiều ứng dụng phim ngắn có nguồn gốc từ Trung Quốc đang xuất hiện và đạt thứ hạng đáng kể trên App Store Việt Nam.
Các ứng dụng như NetShort, DramaWave, DramaBox và ShortMax đều cung cấp phim ngắn theo mô hình trả phí. Giá các gói dịch vụ tại Việt Nam dao động từ khoảng 29.000 đồng đến gần 500.000 đồng, tùy ứng dụng và loại gói. Đáng chú ý, một số gói thuê bao tuần có giá 149.000 đồng, cho thấy người dùng Việt Nam đã trở thành một thị trường được các nền tảng phim ngắn hướng tới khá rõ rệt.
Điều này cho thấy phim ngắn không còn đơn thuần là nội dung miễn phí trên mạng xã hội mà đang hình thành một mô hình kinh doanh nội dung số riêng, trong đó người dùng được thu hút bằng những tập phim rất ngắn, liên tục, sau đó được khuyến khích trả tiền để xem tiếp.
Trong bối cảnh thị trường phát triển nhanh, vấn đề quản lý phim ngắn AI cũng bắt đầu được đặt ra rõ hơn. Theo chuyên gia Huỳnh Long Thuỷ, Trung Quốc đang quản lý chặt hơn loại hình nội dung này. Từ tháng 9/2026, theo quy định của Cục Quản lý Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc (NRTA), phim có sử dụng AI phải gắn nhãn ở từng tập, đồng thời hạn chế các thuật toán có khả năng tạo ra hành vi xem mang tính gây nghiện. Việc kiểm duyệt cũng được phân thành ba cấp dựa trên kinh phí sản xuất, gồm phim có ngân sách từ 800.000 NDT trở lên, từ 300.000-800.000 NDT và dưới 300.000 NDT.
Bên cạnh đó, quy định về gắn nhãn nội dung do AI tạo ra cũng yêu cầu các đơn vị phải tuân thủ những nguyên tắc liên quan đến quyền sử dụng hình ảnh và giọng nói. Điều này cho thấy Trung Quốc đang tìm cách cân bằng giữa việc khuyến khích công nghệ AI trong sáng tạo với việc kiểm soát những rủi ro về nội dung, bản quyền và hành vi người dùng.
Tại Việt Nam, cuối tháng 9/2026, Cục Điện ảnh đã có công văn yêu cầu các nền tảng và kho ứng dụng rà soát, không phát phim ngắn đến từ nhà phát hành không đủ tư cách hoặc chưa được phân loại theo quy định của Luật Điện ảnh.
Nếu đặt các thông tin này cạnh nhau, có thể thấy một xu hướng khá rõ: AI đang làm cho việc sản xuất phim ngắn trở nên rẻ hơn, nhanh hơn và dễ tiếp cận hơn, nhưng chính điều đó cũng khiến số lượng sản phẩm tăng nhanh và đặt ra yêu cầu cấp thiết về một "màng lọc" hiệu quả.
Kinh nghiệm Trung Quốc cho thấy, khi phim AI phát triển thành một thị trường lớn, quản lý không chỉ dừng ở nội dung mà còn mở rộng sang gắn nhãn AI, bản quyền hình ảnh và giọng nói, kiểm duyệt theo quy mô sản xuất, thuật toán phân phối và bảo vệ người dùng. Trong khi đó, Việt Nam đang ở giai đoạn thị trường phim ngắn tăng trưởng nhanh, nên việc xây dựng cơ chế sàng lọc từ sớm có thể giúp khuyến khích phim AI có giá trị nhưng hạn chế sự tràn lan của phim rác, phim độc hại hoặc sản phẩm vi phạm pháp luật.
