Một cuộc chuyển đổi lớn
Quá trình chuyển đổi từ IPv4 sang IPv6, hai phiên bản của giao thức Internet (IP), hệ thống đánh số dùng để định danh và giúp các thiết bị trao đổi dữ liệu trên mạng đang phản ánh rõ nét hơn thực tế trên. Trong bức tranh đó, nhân tố Trung Quốc ngày càng trở nên nổi bật khi cường quốc này vừa đồng thời triển khai IPv6 ở quy mô lớn, vừa tìm cách chuyển lợi thế về hạ tầng và thị trường thành năng lực tham gia định hình những lớp công nghệ tiếp theo của Internet.
Mỗi thiết bị kết nối mạng cần một địa chỉ IP để có thể gửi và nhận dữ liệu. IPv4, phiên bản giao thức Internet được sử dụng phổ biến từ những ngày đầu, sử dụng địa chỉ 32-bit, về lý thuyết tạo ra khoảng 4,29 tỷ địa chỉ. Sự phát triển của Internet đã vượt xa những gì chúng ta tính đến với hàng tỷ điện thoại thông minh, máy tính, máy chủ, camera, cảm biến, thiết bị gia dụng và cả hệ thống công nghiệp cùng kết nối, và điều này khiến Ipv4 trở nên "chật hẹp".
IPv6 giải quyết giới hạn này bằng địa chỉ 128-bit, tạo ra một không gian địa chỉ gần như không thể sử dụng hết trong thực tế. IPv6 tạo điều kiện thuận lợi để đảm bảo số lượng thiết bị kết nối có thể tăng lên hàng chục tỷ, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào những giải pháp trung gian vốn được sử dụng để kéo dài vòng đời IPv4.
Cuối tháng 3/2026, Google lần đầu tiên ghi nhận tỷ lệ người dùng truy cập các dịch vụ của hãng qua IPv6 vượt mốc 50%, đánh dấu cột mốc lịch sử quan trọng trong quá trình chuyển đổi số và phát triển hạ tầng Internet toàn cầu. Con số này cho thấy IPv6 đã vượt khỏi giai đoạn thử nghiệm và đang trở thành một cấu phần chính của Internet toàn cầu.
Tuy nhiên, Internet không thể thay đổi trong một đêm. IPv4 và IPv6 phải tồn tại song song, trong khi các doanh nghiệp phải nâng cấp hạ tầng, thiết bị, phần mềm, trung tâm dữ liệu và hệ thống quản trị mạng. Trong chu trình, khoảng trống chiến lược đang tạo ra những cơ hội mới. Những quốc gia triển khai IPv6 sớm và ở quy mô đủ lớn có cơ hội tích lũy kinh nghiệm vận hành, phát triển thiết bị, phần mềm quản lý mạng và thử nghiệm những công nghệ mới, đem theo lợi thế thực tế đủ chuyển thành ảnh hưởng chi phối về mặt kỹ thuật trong những giai đoạn tiếp theo.
Khi quy mô là lợi thế
Trung Quốc đã bắt đầu thúc đẩy IPv6 ở cấp quốc gia từ nhiều năm trước, song đặc biệt tăng tốc mạnh trong thời gian gần đây.
Báo cáo Phát triển IPv6 Trung Quốc 2026, công bố tại Hội nghị Đổi mới và Phát triển IPv6 Trung Quốc lần thứ 5 ngày 28/7/2026, cho thấy đến cuối năm 2025 Trung Quốc có 869 triệu người dùng IPv6, tương đương 77,38% tổng số người dùng Internet. Số kết nối IPv6 trong Internet vạn vật di động đạt 1,658 tỷ.
Theo Kế hoạch thúc đẩy đổi mới công nghệ và ứng dụng tích hợp IPv6 giai đoạn 2026 - 2030 do Ủy ban Trung ương về An ninh mạng và Tin học hóa Trung Quốc công bố ngày 21/7/2026, nước này đặt mục tiêu đạt 900 triệu người dùng IPv6 hoạt động vào năm 2027 và 950 triệu vào năm 2030; tỷ trọng lưu lượng IPv6 tương ứng đạt 38% và 42%. Các mạng mới sẽ mặc định ưu tiên cấp địa chỉ IPv6, đồng thời đẩy nhanh quá trình chuyển sang mạng IPv6 single-stack, những mạng vận hành trực tiếp bằng IPv6 thay vì duy trì song song cả IPv4 và IPv6. Tất nhiên, một lượng lớn website, thiết bị và hệ thống trên thế giới vẫn phụ thuộc IPv4, vì vậy các mạng IPv6 vẫn cần những cơ chế chuyển đổi để kết nối với phần Internet cũ.
Điều mà Trung Quốc hướng đến là trong nhiều mạng mới, IPv6 trở thành lựa chọn mặc định ngay từ thiết kế và đây chính là lợi thế mà các quốc gia đi trước trong chu kỳ IPv4 không nhất thiết còn giữ được khi bước sang một chu kỳ hạ tầng mới.
Quy mô thị trường của Trung Quốc giúp lợi thế này trở nên đáng kể hơn. Hàng trăm triệu người dùng, mạng 5G, các trung tâm dữ liệu, hệ thống IoT (Internet vạn vật) và mạng công nghiệp tạo thành một môi trường thử nghiệm rất lớn. Một công nghệ nếu được triển khai thành công ở quy mô này có thể nhanh chóng tạo ra kinh nghiệm vận hành, thiết bị tương thích và một hệ sinh thái doanh nghiệp hỗ trợ phía sau.
Từ người dùng đến người tham gia viết luật chơi
Tham vọng lớn hơn của Trung Quốc là khả năng biến lợi thế triển khai thành ảnh hưởng đối với những công nghệ được xây dựng trên nền tảng IPv6.
IPv6+, thuật ngữ được sử dụng tại Trung Quốc để chỉ một nhóm công nghệ phát triển trên nền IPv6, nhằm giúp mạng có khả năng định tuyến linh hoạt hơn, phân bổ tài nguyên chính xác hơn và đáp ứng tốt hơn những dịch vụ có yêu cầu cụ thể. Mạng phục vụ ngành công nghiệp giải trí như xem video, nghe nhạc... không có yêu cầu giống mạng điều khiển robot trong nhà máy hay hệ thống xe tự động. Những ứng dụng sau có thể đòi hỏi độ trễ cực thấp và độ tin cậy gần như tuyệt đối. IPv6+ hướng tới việc đảm bảo các mạng có khả năng xử lý những nhu cầu khác nhau đó một cách chủ động hơn.
Trung Quốc đang triển khai một số công nghệ thuộc hệ sinh thái IPv6+, đồng thời tiếp tục nghiên cứu và thử nghiệm các hướng như mạng nhận biết ứng dụng (Application-aware Networking - kỹ thuật cho phép mạng IPv6 nhận biết một số thông tin về yêu cầu của ứng dụng, như mức độ ưu tiên, độ trễ hoặc chất lượng đường truyền cần thiết... để lựa chọn cách xử lý phù hợp). APN6 là một trong những đề xuất kỹ thuật theo hướng này, nhưng hiện chưa có bằng chứng công khai cho thấy nó đã được triển khai rộng rãi trên toàn Trung Quốc.
Một số công nghệ gắn với IPv6+ đang là chủ đề gây tranh luận về tính trung lập. Nói một cách dễ hiểu, tính trung lập Internet là nguyên tắc cho rằng nhà cung cấp kết nối không nên phân biệt đối xử một cách bất hợp lý giữa các nội dung và dịch vụ trên Internet. Một mạng có khả năng phân loại dữ liệu không tự động vi phạm nguyên tắc này song xét về mặt kỹ thuật, nó tạo ra khả năng để việc phân biệt diễn ra ở mức độ sâu hơn. Ranh giới giữa "tối ưu hóa mạng" và "kiểm soát lưu lượng" vì thế phụ thuộc rất nhiều vào cách công nghệ được triển khai, luật pháp, phạm vi điều chỉnh và mức độ minh bạch của nhà vận hành. Tranh luận về quyền riêng tư cũng xuất phát từ logic tương tự. Dữ liệu khiến quyền riêng tư càng trở thành vấn đề nhạy cảm.
Cuộc đua đường dài
Nếu hoàn thành được các mục tiêu đặt ra, Trung Quốc sẽ sớm sở hữu lợi thế đặc biệt với một trong những hệ sinh thái IPv6 lớn nhất thế giới, với hàng trăm triệu người sử dụng, mạng di động, IoT và nhiều hạ tầng mới vận hành chủ yếu trên Ipv6.
Thứ nhất, Trung Quốc sẽ tích lũy kinh nghiệm triển khai IPv6 ở quy mô mà ít quốc gia nào khác có thể sánh được. Đây là nguồn dữ liệu và kinh nghiệm thực tế quan trọng khi xây dựng sản phẩm và tiêu chuẩn mới.
Thứ hai, các doanh nghiệp Trung Quốc có thể chuyển kinh nghiệm thành lợi thế thương mại, đàm phán, đặc biệt tại những thị trường đang xây dựng hạ tầng số mới và không bị ràng buộc quá sâu bởi hệ thống IPv4 cũ.
Thứ ba, vị thế của Trung Quốc trong các cuộc thảo luận tiêu chuẩn quốc tế có thể tiếp tục gia tăng. Một đề xuất kỹ thuật đã được thử nghiệm trên mạng lưới hàng trăm triệu người dùng rõ ràng có sức nặng khác với một ý tưởng chỉ tồn tại trên giấy.
Những tác động này thực tế là chưa đủ để bảo đảm Trung Quốc sẽ định hình Internet tương lai theo ý muốn chủ quan. Không ai có thể "đi nhanh" và "đi xa", nếu chỉ đi một mình. Các tiêu chuẩn quốc tế vẫn phải được hình thành thông qua quá trình thương lượng giữa nhiều doanh nghiệp, kỹ sư và các quốc gia trên toàn thế giới. Và rõ ràng chính quy mô toàn cầu của Internet đã tự nó đảm bảo một rào cản tự nhiên đối với nguy cơ phân mảnh quá mức.
Internet tồn tại như một mạng toàn cầu bởi các hệ thống rất khác nhau vẫn có thể kết nối thông qua những tiêu chuẩn chung. Khả năng tương tác vì thế có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong môi trường Internet. Một thiết bị của hãng này vẫn có thể kết nối với mạng của hãng khác; dữ liệu có thể đi qua nhiều quốc gia và nhiều hệ thống mà không cần mỗi nơi xây dựng một Internet riêng.
Trung Quốc có quy mô thị trường đủ lớn để một công nghệ trong nước có thể phát triển mạnh ngay cả trước khi được thế giới chấp nhận. Tuy nhiên, một tiêu chuẩn chỉ thực sự tạo ra quyền lực quốc tế khi những người khác chấp nhận sử dụng nó. Một công nghệ chỉ hoạt động trong hệ sinh thái Trung Quốc cho phép Bắc Kinh tăng khả năng tự chủ nhưng khó trở thành tiêu chuẩn toàn cầu. Ngược lại, muốn doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận thị trường quốc tế, các công nghệ của họ vẫn phải duy trì khả năng tương thích với những hệ thống bên ngoài.
IPv6 cần trở thành điểm khởi đầu hơn là đích đến. Cuộc cạnh tranh thực sự sẽ nằm ở khả năng biến lợi thế trong nước thành những tiêu chuẩn được thế giới chấp nhận mà không tạo ra những hệ sinh thái ngày càng tách biệt.
