Hiệu quả đồng tiền
Không quân Hoàng gia Anh mới đây tuyên bố rằng họ đã bắt đầu trang bị tên lửa APKWS diệt UAV cho những chiếc chiến đấu cơ Eurofighter Typhoon đang được triển khai tại Trung Đông. Đơn vị đầu tiên tiếp nhận trang bị mới là phi đoàn 9 hiện đóng quân tại căn cứ Akrotiri trên đảo Síp. Phi đoàn 9 đang đảm nhận trách nhiệm đánh chặn UAV và tên lửa của Iran nhắm vào các nước vùng Vịnh là đồng minh của Mỹ. Được biết mẫu tên lửa APKWS chỉ mới được đưa vào thử nghiệm hồi tháng 3 vừa rồi. Không quân Mỹ và Anh hiện sử dụng tên lửa AIM-132 để bắn hạ UAV của Iran. Mỗi chiếc AIM-132 có giá thành khoảng 260.000 USD, trong khi tên lửa APKWS có cùng chức năng nhưng chỉ 30.000 USD.
Việc không quân Anh rút ngắn quá trình thử nghiệm tên lửa APKWS là minh chứng cho thấy giá thành là một trong các tiêu chí hàng đầu trong cuộc chiến chống UAV. Khi mà Iran và Nga đang cho xuất xưởng hàng nghìn chiếc drone cảm tử hằng tháng với giá thành rất rẻ, các nước phương Tây không thể tiếp tục dựa vào những loại vũ khí đắt đỏ để đánh chặn UAV. Họ sẽ thua trên sổ sách kế toán trước khi thua trên chiến trường. Hệ quả của khoảng cách giá thành giữa UAV và vũ khí diệt UAV đang buộc quân đội cùng ngành công nghiệp quốc phòng các nước phải tiến hóa theo những cách ít ai ngờ tới.
Trên mạng xã hội Ukraine đã xuất hiện không ít ảnh chụp những chiếc máy bay cánh quạt Yak-52 lại bay trên bầu trời nước này. Loại máy bay được Liên Xô chế tạo từ năm 1979 vốn được không quân Ukraine sử dụng để huấn luyện phi công. Nhưng trong khi phi công Ukraine đang được huấn luyện tại các nước NATO thì những chiếc Yak-52 lại nhận nhiệm vụ mới - tiêu diệt UAV của Nga.
Yak-52 là loại máy bay có hai ghế. Ghế sau vốn dành cho giảng viên dạy bay thì nay trở thành chỗ cho xạ thủ làm nhiệm vụ bắn hạ UAV bằng súng trường. Yak-52 và các loại máy bay cánh quạt khác bay chậm nhưng lại ổn định hơn so với máy bay phản lực. Phi công lái máy bay Yak-52 có thể lái được những góc cua rất gấp mà xạ thủ ngồi sau vẫn vững chỗ để nhắm bắn chính xác. Ngoài ra phi công còn có một cách khác để hạ UAV. Họ chỉ cần bay sượt qua máy bay của đối phương để gây nhiễu động không khí. Các loại drone cánh quạt cỡ nhỏ chỉ cần gặp nhiều động không khí là hoàn toàn có thể mất thăng bằng và rơi xuống.
Đại tá Mykola Lykhatskiy, Phó chỉ huy lữ đoàn máy bay số 11 của lục quân Ukraine, cho biết: “Cặp phi công và xạ thủ Yak-52 giỏi nhất trong lữ đoàn 11 đã bay hơn 300 lần và hạ được hơn 60 drone… Yếu tố cần nhất của đội bay là tính luôn sẵn sàng. Đơn vị phải làm sao để máy bay cất cánh trong vòng dưới 15 phút kể từ khi nhận được tin báo”.
Trong khi đó thì quỹ EenVandaag - một tổ chức của Hà Lan chuyên quyên góp tiền cho quân đội Ukraine - đã chi ra 78.000 euro để mua một chiếc Yak-52 từ Anh rồi bàn giao cho không quân Ukraine. Phía EenVandaag cho biết họ còn có kế hoạch mua thêm những chiếc Yak-52 cũ. Những thông tin trên là dấu hiệu rõ ràng cho thấy việc sử dụng Yak-52 để tiêu diệt drone đã đạt hiệu quả nhất định và đang được mở rộng.
Tuy nhiên, một điểm yếu của máy bay Yak-52 là không có radar hay thiết bị nhìn đêm. Đây là loại máy bay chỉ tác chiến ban ngày và phải bay mà luôn có sự chỉ dẫn của trạm radar dưới đất. Phi công phải tiếp cận UAV trong bán kính từ 60 - 90 m thì mới lọt vào tầm bắn của xạ thủ. Từ 10 đến 12% số UAV bị quân đội Ukraine bắn hạ là nhờ xạ thủ ngồi trên trực thăng hoặc máy bay Yak-52.
Cuộc chạy đua
Thông tấn xã Nga TASS cho biết không quân Nga cũng đang triển khai máy bay Yak-52 làm nhiệm vụ săn tìm drone. Theo TASS thì những chiếc máy bay cũ được trang bị kính buồng lái mới và hệ thống máy tính trinh sát PEGRAM S400 để giúp phi công phát hiện mục tiêu nhanh hơn, đồng thời cho phép họ tác chiến vào ban đêm. Mặt khác thay vì súng trường thì xạ thủ Nga được trang bị súng bắn đạn hoa cải Saiga-12 - loại súng vốn để… săn chim thì nay lại được dùng để bắn hạ drone.
Những chiếc máy bay diệt drone sẽ như thế nào trong tương lai gần? Quân đội các cường quốc đều đang theo đuổi ý tưởng “tàu bay mẹ”, có nghĩa là một chiếc UAV cỡ lớn có thể chở cùng lúc nhiều chiếc drone nhỏ để triển khai ngay. Đơn cử như Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc (AVIC) đã cho bay thử nghiệm lần đầu mẫu UAV Jiutian vào ngày 11/12/2025. Một chiếc Jiutan có thể vừa sử dụng tên lửa PL-15 (không-đối đất) và PL-12AE (không đối không), vừa chở hàng chục chiếc drone nhỏ để làm nhiệm vụ trinh thám hoặc tiêu diệt UAV.
Quân đội Mỹ thì đang tập trung phát triển UAV có thể triển khai được từ các loại khí tài họ có sẵn. Cơ quan Chỉ đạo các dự án nghiên cứu quốc phòng tiên tiến (DARPA) thuộc Bộ Quốc phòng Mỹ đang hợp tác với Công ty General Atomics để phát triển mẫu drone X86A LongShot. Một chiếc LongShot có thể được lắp dưới cánh máy bay tiêm kích F-15 Eagle hay là bệ phóng trên tàu khu trục rồi phóng lên như tên lửa bình thường. Chưa hết, sau khi đã hoàn thành nhiệm vụ tiêu diệt mục tiêu, chiếc LongShot có thể tự tìm điểm hạ cánh an toàn rồi triển khai dù để tiếp đất. Trong bối cảnh đa số các loại UAV diệt drone chỉ sử dụng được một lần, tính năng tự hạ cánh của LongShot quả thật là hấp dẫn.
Hiện các mẫu UAV đánh chặn drone có tốc độ tối đa khoảng 340 km/h, đủ nhanh để đuổi theo các mẫu drone chạy bằng cánh quạt và động cơ phản lực cỡ nhỏ. Vậy nhưng trên chiến trường Ukraine đã xuất hiện loại UAV cảm tử sử dụng động cơ phản lực cỡ lớn và có tốc độ bay tối đa lên đến 500 km/h. Theo trang tin của Bộ Quốc phòng Ukraine, quân đội nước này đã bắn hạ 10 chiếc UAV như vậy, trong đó có 7 trường hợp là họ sử dụng mẫu drone Wild Hornets Sting. Đây là con số khá thấp so với những thành công trước đây của mẫu drone đánh chặn do Mỹ sản xuất.
Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov phát biểu: “Mối họa lớn tiếp theo sẽ là các loại drone phản lực tốc độ cao. Việc đánh chặn UAV sẽ chỉ có thể trở nên khó khăn hơn. Nhiệm vụ cấp bách của chúng ta là tìm ra một giải pháp công nghệ. Bộ Quốc phòng đã gửi thư yêu cầu các nhà sản xuất đưa ra những sản phẩm diệt drone mới. Hai bên sẽ hợp tác chặt chẽ trong việc nghiên cứu đối thủ, tìm ra giải pháp và tiến hành sản xuất và triển khai trên diện rộng”.
Ông Oleksiy Babenko, CEO của Công ty quốc phòng Vyriy Industries (Ukraine), đưa ra quan điểm: “Nếu drone có thể bay với tốc độ 800 km/h thì sẽ có rất ít thứ có thể chặn được nó. Nhưng khi đó thì nó không còn là drone nữa mà là tên lửa đạn đạo… Hiện nay chúng ta cần phải tập chung vào việc đánh chặn các mục tiêu có tốc độ trong khoảng từ 340 - 800 km/h. Những loại UAV bay chậm hơn thì đã có các hệ thống súng máy hay bẫy lưới để đối phó. Còn những thứ khí tài bay nhanh hơn thì chúng ta hoàn toàn có thể sử dụng hệ thống phòng không, phòng thủ tên lửa đạn đạo để đối phó”.
Trong ngành kỹ thuật có một khái niệm tên là “convergence” (tạm dịch: “sự hội tụ”). Thuật ngữ này chỉ ra rằng nhà thiết kế càng thêm tính năng vào sản phẩm thì nó lại càng giống sản phẩm khác và càng xa rời mục đích ban đầu. Khi mà đã xuất hiện những mẫu UAV giống với tên lửa đạn đạo thì liệu vũ khí diệt UAV có trở nên giống với hệ thống súng phòng không rồi tên lửa đánh chặn? Khả năng không phải bằng không. Nhưng lý do quan trọng khiến cho UAV trở nên hữu dụng và phổ biến là giá thành rẻ. Các nhà sản xuất quân sự sẽ còn phải đau đầu nhiều để cân bằng giữa giá cả và tính năng trong cuộc chạy đua UAV.
