Những ngôi trường mang tên nữ anh hùng liệt sĩ xứ Đoài

Liệt nữ Anh hùng ấy là Đỗ Thị Sinh, bí danh Minh Hà (1925 -1947) - người con của "Xứ Đoài mây trắng" - sinh trưởng trong một gia đình nhà nho tại thôn 3 xã Canh Nậu, huyện Thạch Thất, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội). Phụ thân bà là cụ Đỗ Khắc Tuân, người từng được triều đình Nhà Nguyễn sắc phong Cửu phẩm văn giai năm 1926. Được cha mẹ nuôi ăn học, bà theo nghề y và cô em gái theo nghề sư phạm.

Là người sớm có lòng yêu nước và căm thù giặc, năm 1942, bà tìm đến ánh sáng của lý tưởng cách mạng. Nhờ người anh rể là Nguyễn Văn Canh (sau làm Bí thư Đảng ủy đầu tiên của xã Canh Nậu, liệt sĩ thời kỳ chống Pháp) dìu dắt và giác ngộ về Đảng Cộng sản, bà tham gia hoạt động cách mạng, lấy bí danh Minh Hà. Năm 17 tuổi, Minh Hà được cha mẹ cho đi học lớp cứu thương tại Hưng Yên, sau đó về làm y tá tại Nhà thương Sơn Tây (Bệnh viện Sơn Tây ngày nay). Bà vừa chăm sóc sức khỏe cho người bệnh, vừa kết hợp tham gia công tác tuyên truyền, vận động cách mạng trong quần chúng.

Những ngôi trường mang tên nữ anh hùng liệt sĩ xứ Đoài -0
Đoàn đại biểu Đảng bộ, Hội đồng nhân dân, UBND huyện Thạch Thất và thân nhân viếng mộ nữ anh hùng Minh Hà (Đỗ Thị Sinh).

Năm 1944, bà được tổ chức giao nhiệm vụ tham gia gây dựng tổ chức Việt Minh tại khu vực giáp ranh liên huyện ở các xã: Hiệp Thuận (huyện Quốc Oai) và xã Canh Nậu (huyện Thạch Thất), quê hương của bà. Với các hình thức thể dục thể thao luyện tập võ gậy, làm công tác vệ sinh phòng bệnh, bà đã tập hợp và tuyên truyền giác ngộ cách mạng cho quần chúng. Đến tháng 1 năm 1945, tổ chức Việt Minh do bà lãnh đạo đã thực hiện các hoạt động như: rải truyền đơn, tập hợp lực lượng, chống thu thóc tạ, cảnh cáo răn đe bọn phản động đàn áp nhân dân…

Ngày 12/5/1945, bà bị phát xít Nhật bắt khi đang viết tài liệu tuyên truyền chính sách của Việt Minh. Thấy Minh Hà còn trẻ, có nhan sắc lại hiểu biết rộng (bà khá thạo tiếng Nhật), bọn giặc đã dùng tiền bạc, bổng lộc hòng mua chuộc bà. Một tên sĩ quan Nhật còn ngỏ ý muốn lấy bà làm vợ. Bà cương quyết chống lại âm mưu của địch. Biết không thể khuất phục nổi người nữ đảng viên trẻ tuổi bất khuất kiên trung, giặc giam bà tại nhà tù Kim Đái (Sơn Tây). Chúng tra tấn dã man nhưng bà vẫn kiên cường chịu đựng, giữ vững khí tiết người đảng viên cộng sản.

Tháng 7/1945, được sự giúp đỡ của một số bạn tù, bà đã vượt ngục thành công, trở về tiếp tục hoạt động củng cố phong trào cách mạng tại địa phương. Tháng 8/1945, bà cùng các đồng chí cán bộ cách mạng lãnh đạo nhân dân giành chính quyền ở xã Canh Nậu và tỉnh Sơn Tây, sau đó tham gia công tác chính quyền cách mạng.

Năm 1946, bà được cấp trên cử về công tác ở Tỉnh Quảng Yên, một địa phương mà các cơ sở cách mạng vừa trải qua đợt khủng bố nặng của giặc.

Năm 1947, bà trở thành Tỉnh ủy viên tỉnh Quảng Yên (nay là Quảng Ninh). Tỉnh ủy đã phân công bà phụ trách địa bàn cơ sở kháng chiến còn non yếu. Ở đó, địch hoạt động chống phá ta ác liệt, nhiều cơ sở bị vỡ, không ít cán bộ đã hy sinh. Điển hình là địa bàn xã Phong Cốc, huyện Yên Hưng - Quảng Yên. Hồi bấy giờ huyện Yên Hưng có 6 xã với trên 1 vạn dân. Giặc biết có cán bộ tỉnh về nằm vùng, lãnh đạo quần chúng nên đã truy lùng ráo riết. Minh Hà được gia đình cơ sở cách mạng là mẹ đẻ của cô Tô Thị Thu (cô Thu là Chủ tịch UBND xã Phong Cốc, huyện Yên Hưng), cùng nhân dân nuôi giấu và hết lòng đùm bọc, che chở.

Bị mật thám theo dõi gắt gao, lại thêm có kẻ chỉ điểm nên bọn giặc đã dùng thủ đoạn đột kích: chúng giăng dây hai đầu đường liên xã, bắt giữ hơn 30 người đang trên đường đi chợ, trong đó có Minh Hà. Do mới chỉ nghe danh tính, ngay cả kẻ nội gián cũng không biết rõ mặt Minh Hà nên chúng đưa tất cả những người vừa bắt được về Phòng Nhì tại thị xã Quảng Yên. Chúng tuyên bố sẽ thưởng cho ai chỉ mặt người nào có tên là Minh Hà? Thậm chí chúng còn dùng thủ đoạn tra hỏi, đe dọa đánh đập dã man mọi người, hòng tìm ra bằng được Minh Hà. Không muốn vì mình mà những người khác phải bị liên luỵ, bắt bớ, bà đã tự bước ra khỏi đám đông dõng dạc nói với lũ giặc: “Tao chính là Minh Hà, còn tất cả những người kia đều là người dân lương thiện đi chợ, không một ai có liên quan tới tao cả”.

Địch buộc phải thả tất cả những người bị bắt vô cớ, còn giam giữ một mình bà. Dụ dỗ, mua chuộc không được, chúng tra tấn bà vô cùng dã man, Minh Hà vẫn một lòng bảo vệ cơ sở kháng chiến vừa được gây dựng lại, cắn răng chịu đòn, không khai nửa lời. Lũ giặc khát máu không có chứng cứ nào kết tội được bà, chúng cho tay chân tàn nhẫn đánh bà đến chết trong nhà tù.

Đêm 14/7/1947, địch đem xác bà thả xuống dòng sông Chanh (một nhánh của sông Bạch Đằng) để phi tang. Xác bà trôi dạt vào xã Phong Cốc, được bà con địa phương kín đáo vớt lên. Ngày 15/7/1947, một phong trào đấu tranh của nhân dân bùng nổ đòi thả người vô tội nhằm đánh lạc hướng bọn địch. Trong lúc ấy, một nhóm cán bộ và nhân dân đã tranh thủ khâm liệm, mai táng bà chu đáo. Sau đó, nhân dân còn nhiều lần đấu tranh, đòi lập miếu thờ bà tại xã Yên Hưng, buộc bọn địch phải nhượng bộ. Minh Hà khi ấy đang là Tỉnh uỷ viên tỉnh Quảng Yên, mới 22 tuổi.

Những ngôi trường mang tên nữ anh hùng liệt sĩ xứ Đoài -0
Tượng đài nữ anh hùng liệt sĩ tại Trường THPT Minh Hà (TX Quảng Yên).

Từ khi bà hy sinh đến nay đã 75 năm trôi qua, tấm lòng người dân đất Quảng Ninh vẫn một lòng hướng về bà. Miếu thờ người nữ liệt sĩ luôn tỏa ngát khói hương tri ân và tưởng nhớ.

Ghi nhớ công lao của bà, ngày 24/6/2005, Nhà nước đã truy tặng bà danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân. Vào dịp này, đoàn đại biểu Đảng bộ, HĐND và UBND huyện Thạch Thất và thân nhân của liệt sĩ Minh Hà đã đến thắp hương kính viếng bà tại xã Yên Hưng, tỉnh Quảng Ninh. Vinh danh và tri ân nữ anh hùng liệt sĩ  Xứ Đoài, Chi bộ Đảng đầu tiên của xã Phong Cốc (nay là phường Phong Cốc) thành lập năm 1948, đã lấy tên là chi bộ Minh Hà. Năm học 1967 - 1968, trường cấp 3 Hà Nam (nay là THPT) được UBND tỉnh Quảng Ninh ký quyết định  mang tên Minh Hà. 

Thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, theo nguyện vọng của nhân dân địa phương, tháng 12/2013, công trìnhxây dựng tượng đài nữ Anh hùng Liệt sĩ Minh Hà được khởi công tại khuôn viên của Trường THPT Minh Hà. Kinh phí được thị xã Quảng Yên hỗ trợ 200 triệu đồng, phần còn lại được huy động bằng nguồn vốn xã hội hóa. Không có ảnh, tượng được tạo tác mô phỏng theo hình ảnh cô em gái ruột rất giống bà. Tượng được khánh thành ngày 13 tháng 4 năm 2014, làm bằng chất liệu đá trắng, tư thế đứng hiên ngang, toàn thân, cao 2,7m; bệ tượng cao 1,3m, khắc họa hình ảnh của bà năm 22 tuổi.

Không chỉ được ngưỡng mộ, tôn vinh tại Quảng Ninh - địa phương bà Minh Hà trực tiếp hoạt động cách mạng và hy sinh anh dũng, mà trên quê hương xứ Đoài của bà tại xã Canh Nậu, huyện Thạch Thất, từ năm 2006 đã có ba ngôi trường mang tên bà: Trường THCS Minh Hà, Trường Tiểu học Minh Hà A, Trường Tiểu học Minh Hà B. Đặc biệt, kể từ năm học 2022 - 2023 này, huyện Thạch Thất có thêm một ngôi trường nữa mang tên bà: Trường THPT Minh Hà. Theo kế hoạch tuyển sinh của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm nay trường được giao chỉ tiêu tuyển sinh 10 lớp học khối 10 với tổng số 450 em học sinh.

Phát huy truyền thống Thủ đô Hà Nội ngàn năm văn hiến và huyện Thạch Thất Anh hùng, nhiều năm học vừa qua và hiện nay, cán bộ - giáo viên - học sinh các đơn vị giáo dục: Trường THCS Minh Hà, Trường Tiểu học Minh Hà A, Trường Tiểu học Minh Hà B đã và đang dấy lên các phong trào thi đua sôi nổi: Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực, Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương tự học và sáng tạo, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ năm học. Thầy cô giáo và học sinh các nhà trường ra sức thực hiện lời dạy của Bác Hồ kính yêu: "Dù khó khăn đến đâu cũng thi đua dạy tốt, học tốt", xứng đáng với danh tính của bậc liệt nữ kiên trung Anh hùng bất khuất Minh Hà.

Nguyễn Thị Thiện

Các tin khác

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Nhà văn Hoàng Thế Sinh: Đứng để viết và viết để đứng

Ở Hoàng Thế Sinh, điều gây ấn tượng không nằm ở danh xưng, mà ở một phẩm chất lặng lẽ: sự tử tế. Sự tử tế ấy không cần tuyên bố, không cần phô bày, nhưng hiện diện trong cách sống, cách đối đãi và thấm dần vào từng trang viết. Nó tạo nên một nền đạo đức âm thầm nhưng bền bỉ, giúp văn chương của ông không trượt vào cảm tính dễ dãi, cũng không rơi vào sự lạnh lẽo của quan sát thuần túy.

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Thơ hậu hiện đại có gì mới?

Trong các nhà thơ Việt đương đại, Lê Vĩnh Tài (SN 1966, hội viên Hội Văn nghệ Đắk Lắk, đã in 6 tập thơ và trường ca) là một gương mặt tạo được dấu ấn riêng bởi một kiểu viết giàu tính thể nghiệm hậu hiện đại, dữ dội trong liên tưởng, phức hợp trong giọng điệu, và đặc biệt là có ý thức rất rõ về việc làm mới thi pháp thơ.

Một giọng thơ nặng ân tình

Một giọng thơ nặng ân tình

Phó giáo sư - Tiến sĩ - Nhà lý luận phê bình văn học Ngô Văn Giá đã viết rất chân thành: “Ở chốn Kinh Bắc hiện nay, Tô Hoàn vẫn là một nhà thơ có uy tín, có vị trí trên văn đàn, có đóng góp vào đời sống thơ ca Việt Nam đương đại”.

Phận liễu xưa nay...

Phận liễu xưa nay...

Nguyễn Thị Lê Na đã cùng với phái yếu, phái đẹp tích cực góp công vào kiến thiết một dòng văn chương mang gương mặt nữ trên văn đàn Việt Nam đương đại.

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

“Những người lính của làng” - Bản hợp xướng đẹp & buồn

Tập trường ca “Những người lính của làng” của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều vừa được Nha xuất bản Hội Nhà văn ấn hành là một dấu ấn khá đặc biệt. Ở đó, hình tượng người lính không còn được khắc họa đơn tuyến như biểu tượng anh hùng thuần túy, mà trở thành một thực thể đa chiều - vừa bi tráng, vừa mong manh, vừa mang nỗi đau riêng tư, vừa hòa vào số phận dân tộc.

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Cây bút "giải phẫu nội tâm"

Tuy là đồng nghiệp và đồng hương Quảng Bình, nhưng mãi đến năm 2018, tôi mới được gặp và quen biết Nguyễn Hương Duyên, cây bút nữ văn xuôi "7x đời chót" đang làm Trưởng ban Thư ký tòa soạn tạp chí Nhật Lệ của Hội VHNT ở quê nhà.

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

"Ước vọng xanh" - tập thơ học đường giành Huy chương Vàng Dickens

Trong những ngày đầu năm 2026, giới văn chương Việt Nam, đặc biệt là vùng đất "sen bùi nhãn ngọt" Hưng Yên, đón nhận tin vui: Đại tá Công an - nhà thơ Văn Diên (hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) đã chính thức được vinh danh Giải thưởng Văn học Quốc tế 2025 với Huy chương Vàng Dickens cho tập thơ thiếu nhi "Green Wishes" (Ước vọng xanh).

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Trưa hè nhớ bát “chè hai”

Một bữa nắng như chảo lửa nung cháy xứ Quảng, tôi ghé nhà bạn ở vùng trung du phía Tây Thăng Bình, nơi con sông Rù Rì chảy qua. Loáng thoáng trong câu chuyện quanh mâm giỗ, bà ngoại bạn thở than với mấy người già quê: “Trời ni mà có bát nước chè hai uống cái ực thì sướng phải biết!”.

Như thế nào là nghệ thuật?

Như thế nào là nghệ thuật?

Nghệ thuật (Tiếng Anh: Art), nếu chiết tự theo Hán Việt, đó là nuôi dưỡng, làm phát triển tài năng bên trong (tài nghệ) bằng các kỹ thuật, phương pháp. Sản phẩm nghệ thuật là hình thức hiện ra - kết quả của quá trình nuôi dưỡng tài năng cùng với các phương pháp biểu hiện tốt nhất có thể. Hiểu trên phương diện thực tế: nghệ thuật là sự biểu đạt thẩm mỹ thông qua các phương tiện/ chất liệu (ngôn ngữ, âm thanh, màu sắc, hình ảnh, hình khối, vũ đạo…).

Biết đủ để định vị bản thân

Biết đủ để định vị bản thân

Một sáng Chủ nhật thảnh thơi, tôi lại đem cuốn sách cũ ra đọc. Tiếng là những sách cũ, giấy đã sờn và rách gáy nhưng chữ nghĩa cổ nhân ngẫm ra thật thú vị. Trong "Đạo đức kinh", Lão Tử viết: "...Tri túc bất nhục, tri chỉ bất đài, khả dĩ trường cửu". Nghĩa là: Biết thế nào là đủ thì không nhục, biết lúc nào nên ngừng thì không nguy, may có thể sống lâu được".

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Nhà báo Hồ Quang Lợi: Viết bằng cả trái tim

Gần nửa thế kỷ cầm bút, 11 đầu sách đã xuất bản, 9 Giải thưởng Báo chí quốc gia - đó là những con số biết nói về một hành trình sáng tạo bền bỉ của nhà báo Hồ Quang Lợi. Nhưng, có lẽ, điều khiến độc giả nhớ nhất ở ông không chỉ là nhà báo với những bài bình luận quốc tế sắc sảo, mà còn trong tư cách nhà văn qua những trang viết chân dung đầy nhân văn về những con người "làm nên thời đại".

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

Đặng Thùy Tiên - “con ngựa” trên thảo nguyên Pu Ta Leng

“Nơi tôi sống, núi rừng trùng điệp, màu xanh cây cối đã thành quen mắt. Từ khi tôi còn là một đứa trẻ bé tí theo mẹ đi chợ, những hoa văn thổ cẩm đã theo vào mắt tôi, cùng tôi khôn lớn”, nhà văn trẻ Đặng Thùy Tiên giới thiệu về mình. Nơi “núi rừng trùng điệp” ấy chính là thị trấn Tam Đường, nay là xã Bình Lư, tỉnh Lai Châu.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung - ân nghĩa quê nhà

“Rộn ràng, rộn ràng hạnh phúc đang tràn dâng/ Nôn nao lâng lâng xao xuyến đến ngập lòng...” - nhạc sĩ Nguyễn Duy Trung “chào sân” bằng bài hát vui vui. Không cần guitar đệm nhạc, chỉ có nhịp vỗ tay đã thấy rộn lên như trong một hội hôn. Hát xong, người nhạc sĩ đến từ miệt Sen hồng Đồng Tháp cúi đầu chào khán giả. Sau tràng pháo tay khích lệ, anh hát tiếp: “Nhớ không em! trò chơi đám cưới ngày xưa/ Tóc cô dâu thả suông kết bông mười giờ/ bên chú rể lưng trần, che lộng vàng lá chuối/ Xây tổ ấm uyên ương mơ ước ngày nên đôi...”.

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Bút ký Tô Hoàng - làm mới cách viết về chiến tranh

Trong dòng chảy văn xuôi Việt Nam viết về chiến tranh và hậu chiến, có những tác phẩm không chọn giọng điệu sử thi lớn lao, cũng không cố dựng lên những tượng đài bất khả xâm phạm, mà lặng lẽ đi vào ký ức cá nhân, từ đó chạm đến phần sâu nhất của lịch sử dân tộc. Tác phẩm bút ký - tản văn “Lính già mau nhớ lâu quên” của nhà văn Tô Hoàng vừa được NXB Hội Nhà văn ấn hành tháng 2/2026 là một tập sách như thế.

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

Khi lịch sử trở thành câu hỏi của hiện tại

“Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng”của tiến sĩ Nguyễn Thành Nam không chỉ kể lại lịch sử Việt Nam hơn một thế kỷ qua, mà còn đặt lịch sử vào một vai trò khác, như tấm gương để soi chiếu hiện tại. Khi các sự kiện và nhân vật được nhìn lại bằng những câu hỏi mới, lịch sử không còn là những mốc thời gian khép kín, mà trở thành nguồn bài học sống động, đặc biệt với người trẻ, trong việc hiểu mình đang ở đâu và nên đi về đâu.

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Nguyễn Thu Hằng: Thắp mình cháy lên như một ngọn nến

Lần mới đây nhất tôi gặp lại nhà văn Nguyễn Thu Hằng chính là tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025. Cuộc thi do Bộ Công an phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. Ở cuộc thi này chị đã đoạt giải Nhất với tiểu thuyết “Chiều qua thị trấn”.

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trần Nhương với cảm hứng thi ca về đất nước, con người

Trong thơ Việt Nam đương đại nửa sau thế kỷ XX, lớp nhà thơ trưởng thành từ chiến tranh đã tạo nên một diện mạo đặc biệt cho thi ca dân tộc. Họ mang đến cho thơ không chỉ cảm xúc mà còn là ký ức lịch sử, những trải nghiệm sống động của một thế hệ đã đi qua chiến tranh và bước vào công cuộc dựng xây đất nước.

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải: Kiến tạo "bảo tàng sống" về những cuộc đời vĩ đại

Nhà văn Nguyễn Thị Ngọc Hải là gương mặt quen thuộc trong làng văn, làng báo Việt Nam. Trải qua nhiều thăng trầm, bà khẳng định mình không chỉ là nhà báo tâm huyết mà còn là cây bút kiên trì với thể loại phi hư cấu, đặc biệt là những cuốn sách chân dung gây tiếng vang như tác phẩm về nhà tình báo huyền thoại Phạm Xuân Ẩn – cuốn sách được giới nghiên cứu quốc tế đánh giá cao, từng được dịch nhiều chương trên tạp chí The Consequence (Mỹ).

Tơ duyên trong chữ

Tơ duyên trong chữ

Tập tiểu luận phê bình "Duyên khởi đến cõi văn" (NXB Hội Nhà văn, 2025) của PGS.TS Hoàng Kim Ngọc là kết quả sau hơn 3 năm đọc, nghĩ và viết dưới ánh sáng của chữ duyên: “Hữu duyên, nhân duyên, thiện duyên và duyên khởi. Đó là sự gặp gỡ giữa nhà phê bình với nhà văn, giữa nhà văn với cõi văn linh diệu của họ” (Lời nói đầu).