Những đề xuất tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai

Sau gần hai năm triển khai Luật Đất đai năm 2024, nhiều địa phương, đặc biệt là các đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh, đã chủ động cụ thể hóa các quy định bằng hàng loạt nghị quyết, quyết định và cơ chế triển khai. Tuy nhiên, quá trình vận hành cho thấy không ít quy định khó thực hiện, bị chồng chéo hoặc chưa theo kịp thực tiễn.

Theo báo cáo đánh giá tình hình thi hành Luật Đất đai và đề xuất sửa đổi của UBND TP Hồ Chí Minh gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, địa phương đã ban hành 2 nghị quyết và 23 quyết định nhằm cụ thể hóa các nội dung được giao theo Luật Đất đai 2024 và các nghị định hướng dẫn thi hành. Thành phố cũng đẩy mạnh số hóa dữ liệu đất đai, đến tháng 1/2026 đã hoàn thành đồng bộ 100% dữ liệu đất đai lên cơ sở dữ liệu quốc gia. Đồng thời, đến hết quý I/2026, tổng số hồ sơ thủ tục hành chính về đất đai tiếp nhận đạt hơn 226.200 hồ sơ, đã giải quyết gần 180.000 hồ sơ.

Một trong những bất cập đầu tiên là lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Theo UBND TP Hồ Chí Minh, hiện tồn tại sự chưa thống nhất giữa Luật Đất đai năm 2024 và Luật Đường bộ năm 2024 liên quan việc bồi thường, di dời công trình hạ tầng kỹ thuật nằm trong phạm vi bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông.

Những đề xuất tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai -0
Một khóc khu nhà ở tái định cư ở phường Linh Xuân, TP Hồ Chí Minh (ảnh minh họa)

Trên thực tế, nhiều công trình điện lực, viễn thông, công nghệ thông tin, cấp thoát nước… có tính chuyên ngành cao. Khi đưa vào phương án bồi thường chung như hiện nay, đơn vị thực hiện công tác bồi thường không đủ chuyên môn xử lý khiến quy trình kéo dài, phát sinh nhiều thủ tục.

Một vướng mắc khác là việc xác định “cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp”. Theo quy định hiện hành, người được hưởng hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm khi bị thu hồi đất phải có thu nhập từ sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, tiêu chí “có thu nhập” hiện chưa có hướng dẫn cụ thể về cách xác định, cơ quan xác nhận hay phương pháp đánh giá. Điều này dẫn tới nhiều địa phương lúng túng trong áp dụng, tiềm ẩn nguy cơ khiếu nại và tranh chấp.

Trong công tác thu hồi đất cũng xuất hiện tình huống pháp lý phức tạp: người sử dụng đất vẫn được thực hiện các quyền chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế… khi đã có thông báo thu hồi đất nhưng chưa có quyết định thu hồi chính thức. Việc này dẫn đến khó khăn, lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện; tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khiếu nại, tranh chấp trong thực tiễn, cần được nghiên cứu, hướng dẫn thống nhất..

Để tháo gỡ các khó khăn trên, TP Hồ Chí Minh đưa ra nhiều đề xuất sửa đổi đáng chú ý. Thành phố kiến nghị tách phương án bồi thường, hỗ trợ và di dời công trình hạ tầng kỹ thuật ra khỏi phương án bồi thường chung để xây dựng thành phương án riêng. Bởi công trình hạ tầng kỹ thuật có đặc thù chuyên ngành, cần đơn vị đủ năng lực chuyên môn tham gia lập, thẩm định và tổ chức thực hiện.

Những đề xuất tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai -0
Việc bồi thường, di dời công trình hạ tầng kỹ thuật gặp vướng mắc. 

Đối với quy định xác định “cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp”.Thay vì yêu cầu chứng minh thu nhập từ sản xuất nông nghiệp, thành phố kiến nghị chỉ loại trừ một số nhóm đối tượng như cán bộ, công chức, người hưởng lương hưu, người lao động hưởng lương ổn định. Nếu áp dụng cách tiếp cận này sẽ giảm thời gian xác minh, hạn chế tranh chấp và đẩy nhanh tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng.

Đáng chú ý, TP Hồ Chí Minh cũng kiến nghị bổ sung thẩm quyền cho HĐND TP Hồ Chí Minh trong việc quyết định chính sách đặc thù về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đối với các dự án quy mô lớn tác động đến cộng đồng dân cư.

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là xử lý đất đai doanh nghiệp Nhà nước sau cổ phần hóa. Thực tế nhiều năm qua cho thấy đây là nhóm vướng mắc phức tạp, kéo dài và tác động lớn đến thị trường bất động sản cũng như nguồn lực đất đai.

Theo báo cáo của TP Hồ Chí Minh, hàng nghìn khu đất đang rơi vào tình trạng không thể khai thác do chưa có phương án sử dụng đất hoặc phương án chưa phù hợp quy định pháp luật. Nhiều khu đất từng là nhà xưởng, kho bãi nay không còn phù hợp quy hoạch nhưng cũng không thể chuyển đổi mục đích sử dụng. Hệ quả là đất đai bị “đóng băng”, doanh nghiệp không thể triển khai dự án, Nhà nước không khai thác được nguồn thu.

Những đề xuất tháo gỡ khó khăn trong thi hành Luật Đất đai -0
Nhà đất thuộc sở hữu nhà nước bị bỏ hoang gây nhiều lãng phí.

Để giải quyết, thành phố kiến nghị bổ sung điều khoản xử lý riêng đối với doanh nghiệp cổ phần hóa giai đoạn 2007–2021 chưa có phương án sử dụng đất được duyệt. Theo đó, doanh nghiệp được phép rà soát, kê khai và đề xuất phương án sử dụng đất mới trong thời hạn 24 tháng kể từ khi luật sửa đổi có hiệu lực.

Đối với đất phù hợp quy hoạch, doanh nghiệp được lựa chọn giao đất hoặc thuê đất và thực hiện nghĩa vụ tài chính theo quy định. Nếu không phù hợp quy hoạch hoặc không có nhu cầu, Nhà nước thu hồi. Làm như vậy vừa bảo đảm nguyên tắc quản lý tài sản công, vừa khơi thông nguồn lực bị ách tắc nhiều năm qua. Vì nếu xử lý được nhóm đất này, nguồn lực đất đai sẽ được đưa trở lại chu trình phát triển, tạo dư địa lớn cho tăng trưởng kinh tế đô thị.

Phương Tuyền

Các tin khác

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Nâng cao hiệu quả xử lý vi phạm hành chính, giữ vững kỷ cương trong quản lý nhà nước

Thông điệp quan trọng nhất mà cơ quan soạn thảo muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp thông qua lần sửa đổi Luật Xử lý vi phạm hành chính này là các hành vi vi phạm pháp luật phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh, chính xác, khách quan, công bằng để tạo môi trường ổn định, an toàn.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả bảo vệ các công trình trọng yếu

Trước yêu cầu ngày càng cao của nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, việc xây dựng Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia là cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ các công trình trọng yếu, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới.

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Hoàn thiện pháp luật quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ để xã hội an toàn hơn

Bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ tính mạng, sức khỏe và tài sản của nhân dân là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của quốc gia. Trong bối cảnh tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ diễn biến phức tạp, việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về quản lý, sử dụng các phương tiện nguy hiểm này có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Giữ lại những “mạch sống” xanh cho Thủ đô: Từ chủ trương “thuận thiên địa và hợp lòng dân”

Quá trình đô thị hóa “thần tốc” đang khoác lên Thủ đô Hà Nội một diện mạo mới, năng động, hiện đại, với những tòa nhà cao tầng, khu đô thị sang trọng, đường sá rộng đẹp, trung tâm thương mại và những công trình kiến trúc quy mô lớn. Tuy nhiên, đằng sau sự “hào nhoáng” là những “khoảng tối” bất ổn về sinh thái đô thị.

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Thiết lập khung pháp lý thống nhất, đồng bộ hoạt động định danh, xác thực điện tử

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia đang được đẩy mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử là cần thiết, góp phần hoàn thiện hạ tầng pháp lý số, giải quyết những thách thức về an ninh mạng, đồng thời tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, giúp Việt Nam chủ động hội nhập và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Xác định rõ trách nhiệm các chủ thể trong bảo vệ công trình quan trọng liên quan an ninh quốc gia

Cùng với sự phát triển của đất nước, hệ thống công trình có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh, chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và đời sống nhân dân ngày càng mở rộng, trở thành những bộ phận quan trọng trong kết cấu hạ tầng chiến lược quốc gia. Đây không chỉ là những tài sản có giá trị lớn mà còn là các mục tiêu có ý nghĩa đặc biệt đối với sự ổn định chính trị, hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước, sự phát triển kinh tế và khả năng bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Muốn kinh tế bứt phá, phải tháo đúng những điểm nghẽn

Muốn kinh tế bứt phá, phải tháo đúng những điểm nghẽn

Chín tháng năm 2026, GDP Việt Nam tăng 9,01%; riêng quý III đạt 9,95% — mức tăng chín tháng cao nhất trong khoảng mười lăm năm. Công nghiệp và xây dựng đóng góp gần một nửa mức tăng chung. Năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đang được mở ra bằng một sức bật đáng kể.

Sửa luật hình sự và tố tụng hình sự: Đúng ranh giới, chặt quyền lực, vững công lý

Sửa luật hình sự và tố tụng hình sự: Đúng ranh giới, chặt quyền lực, vững công lý

Quốc hội đang xem xét đồng thời Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi). Thước đo của lần sửa luật này không nằm ở việc thêm bao nhiêu tội danh hay nặng thêm bao nhiêu mức án, mà ở chỗ pháp luật có xử lý đúng người, đúng tội, không để lọt tội phạm và không làm oan người vô tội hay không.

Hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra

Hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động điều tra

Thực hiện các chủ trương của Đảng trong công cuộc đổi mới toàn diện, đồng bộ trong sắp xếp tổ chức bộ máy Nhà nước theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, việc sửa đổi Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự trong thời điểm hiện nay là rất cần thiết.

Hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý

Hơn 10.400 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa hoàn thành xử lý

Kết quả công khai về tiến độ xử lý nhà đất dôi dư của Bộ Tài chính cho thấy khối địa phương chiếm phần lớn số cơ sở chưa hoàn thành trên cả nước, với 9.608 cơ sở, tương đương hơn 92% tổng số cơ sở còn phải xử lý.