Những bức vẽ từ trái tim

"Không ai phân công tôi đi vẽ chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng, đó là mệnh lệnh từ trái tim" - họa sĩ Đặng Ái Việt chia sẻ trong triển lãm mới nhất của bà tại Hà Nội, "Tâm họa tri ân" trưng bày chân dung 63 Mẹ Việt Nam anh hùng, từ 63 tỉnh, thành. Ròng rã 14 năm, bà chạy đua với thời gian trên chiếc xe máy cũ kỹ, để kịp vẽ lại hơn 3.000 chân dung các mẹ. Hành trình đó, chỉ có thể lý giải bằng hai chữ "Tình yêu".

Gia tài 14 năm

Mười năm trước, tôi đã gặp bà, trong hành trình ra Hà Nội vẽ Mẹ Việt Nam anh hùng. Lúc đó họa sĩ Đặng Ái Việt còn đi chiếc Chaly trắng, chất đầy hành trang của một chuyến đi. Và bây giờ, sau 10 năm, vẫn giọng nói sang sảng, vẫn trái tim nhiệt thành ấy, bà đã đi được một chặng dài trên hành trình của mình với hơn 3.000 chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng, đã được số hóa và có đầy đủ thông tin về các mẹ. Thời gian dâu bể, đổi thay, chỉ có tình yêu và "mệnh lệnh từ trái tim" của người nghệ sĩ già ấy chưa bao giờ thay đổi.

Cuộc hành trình hơn 14 năm, kể từ ngày đầu tiên 19/2/2010 đã đưa nữ họa sĩ ở tuổi gần 80 đến 63 tỉnh thành, vẽ được hơn 3.000 bức chân dung các Mẹ Việt Nam anh hùng. Đó chính là thành quả của sự lao động nghệ thuật nghiêm túc và đáng kính nể của họa sĩ Đặng Ái Việt, người phụ nữ đã ở gần độ tuổi xưa nay hiếm.

Những bức vẽ từ trái tim -0
Hành trình của họa sĩ Đặng Ái Việt không quản ngại khó khăn.

"Tâm họa tri ân" là sự kiện lần thứ 3 được tổ chức tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam về tranh ký họa Mẹ Việt Nam anh hùng của họa sĩ Đặng Ái Việt. Đó là sự khắc họa, dẫu chưa đầy đủ và trọn vẹn nhưng vô vàn cảm xúc về một hành trình kiên trì, bền bỉ, nhiều kỷ niệm của nữ họa sĩ Đặng Ái Việt trong hơn một thập niên qua để ký họa chân dung các Mẹ Việt Nam anh hùng.

"Hành trình vẽ chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng của tôi luôn hối hả. Mỗi hành trình là một chiến dịch, đó là cuộc chạy đua nghiệt ngã với thời gian. Bởi tôi sợ các mẹ sẽ ra đi hoặc sức khỏe tôi đến lúc không cho phép", bà xúc động nói.

Trên chiếc Chaly và bây giờ là Cup 50, họa sĩ Đặng Ái Việt đã đến từng thôn xóm, từng làng quê, nơi có Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống. Bà đi với tinh thần "tự cung, tự cấp" không nhận bất cứ sự hỗ trợ nào. Nhiều mẹ nghèo, khổ quá, bà còn rút tiền túi biếu các mẹ. Chiếc xe đồng hành cùng bà trên dặm đường thiên lý có cả nồi cơm điện, gạo và những đồ nghề cần thiết.

"Không ai phân công tôi đi vẽ chân dung các Mẹ Việt Nam anh hùng, đó là mệnh lệnh từ trái tim. Động lực để tôi có thể đi vẽ ở tuổi này đó là tình yêu. Hành trình đi đến với các mẹ là hành trình đến với tình yêu cuộc sống. Khi đã yêu cái gì, con người ta có thể vượt qua tất cả trở ngại để có thể đến được nơi cần đến…", họa sĩ Đặng Ái Việt tâm sự.

Nỗi đau nào cũng xót xa

Bà nói, mỗi Mẹ Việt Nam anh hùng là một câu chuyện xúc động mà bây giờ sau hành trình 14 năm, bà vẫn nhớ từng câu chuyện, từng nỗi đau ấy. Theo bà, mỗi Mẹ có một nỗi đau, mỗi mẹ đều để lại những câu chuyện buồn bởi trên đời này, không bà mẹ nào muốn mình trở thành bà Mẹ Việt Nam anh hùng. Sự hy sinh ấy là vì nền độc lập, tự do của đất nước.

Đó là Mẹ Đức ở xã Trường Sơn, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh, một huyện có nhiều Mẹ Việt Nam anh hùng, hiện còn 5 mẹ còn sống. "Mẹ Đức có 2 người con hy sinh, 1 người hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, còn 1 người con hy sinh trong thời bình, khi đang làm nhiệm vụ. Mẹ có một câu nói làm tôi quặn đau: "Giờ mẹ có cuộc sống đủ đầy hết rồi, mẹ không thiếu gì, mẹ chỉ muốn đem hài cốt con mẹ từ Tây Ninh về nhưng không tìm được". Mẹ năm nay đã ngoài 90 tuổi rồi, tai nghe đã khó, mắt đã mờ…. Còn mẹ Lê Thị Dày, có 2 người con hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ, nỗi đau quá lớn, mẹ tìm đến cửa Phật. Bây giờ mẹ đang trụ trì ở một ngôi chùa ở Miền Nam… Tôi đã khóc vì thấy công sức của mình quá nhỏ bé trước tượng đài sừng sững, hiên ngang của các mẹ.

Lần đến gặp mẹ Nguyễn Thị Nghí ở Yên Bái, mẹ bị ốm, hơi thở khó nhọc. Mẹ có 3 người con liệt sĩ. Thấy mẹ mệt, tôi quyết định thôi vẽ nhưng mẹ cứ bảo là hãy vẽ, mẹ sẽ cố gắng ngồi và tôi đã vẽ trong nước mắt. Đến vẽ mẹ Bùi Thị Dậy ở Quảng Ngãi cũng vậy, tôi nghẹn ngào khi thấy mẹ đang ngồi bán khoai lang ở một ngôi chợ nhỏ. Còn mẹ Trần Thị Thảo ở ấp Song Bình, Bến Tre, có 3 người con đều hy sinh trong chiến trường, trong một năm 1973, cách nhau một tuần lễ, mẹ nhận được tin các anh hy sinh, mỗi lần nhận được giấy báo tử mẹ lại ngất xỉu, có nỗi đau nào lớn hơn" - họa sĩ kể lại trong niềm xúc động.

Họa sĩ Đặng Ái Việt nói, bà nhận được nhiều yêu thương từ các mẹ. Những người phụ nữ xa lạ, từ nhiều vùng quê, đều trở thành mẹ của họa sĩ, trong sự kính trọng, chia sẻ và yêu thương. Bà nhớ lại, "Tôi đến nhà mẹ Tịnh đã 10h, 11h30 thì vẽ xong. Mẹ khen, đẹp tuyệt vời. Đẹp hơn cả ảnh chụp. Giống lắm. Ăn trưa cùng mẹ. Không biết gạo gì mà ngon lắm. Lúc chia tay, hôn mẹ thật sâu, không biết chừng nào mới gặp lại mẹ".

Những bức vẽ từ trái tim -1
Họa sĩ Đặng Ái Việt cùng các em thiếu nhi xã Đắk Phơi, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk, ngày 1/12/2023.

Mẹ Nhẹ ở Thanh Hóa bà vẽ từ năm 2010, lúc đó mẹ 94 tuổi, đẹp dịu dàng, đôi mắt xa xăm. "Ôm đôi vai gầy của mẹ mới thấy sự tàn phá của thời gian, những nếp gấp chồng chéo, đan như lưới lên cơ thể đời người. Bữa đó tôi ngủ cạnh mẹ, thấy mẹ như đang thút thít, có lẽ, lâu lắm rồi, mẹ cô đơn một bóng, không ai nằm kề bên".

Và rất nhiều câu chuyện xúc động như thế, được họa sĩ Đặng Ái Việt kể lại sống động bằng những chân dung, những câu chuyện. Các mẹ sẽ ra đi cùng với thời gian,  những ký họa chân dung vô giá ấy sẽ còn mãi, nhắc thế hệ hôm nay nhớ về sự hy sinh thầm lặng của các Mẹ Việt Nam anh hùng.

Đặc biệt trong triển lãm, những kỷ vật của họa sĩ được trưng bày gắn với nhiều câu chuyện cảm động khi bà đến với mỗi mẹ; xe máy Cup 50 - người bạn đồng hành cùng họa sĩ; những hiện vật đời thường dung dị như ca đun nước, ca uống nước, ruột tượng dùng đựng gạo mà bà sử dụng trong suốt cuộc hành trình của mình.

Họa sĩ Đặng Ái Việt trao tặng hơn 3.000 chân dung cho các bảo tàng, trong đó, phần lớn tác phẩm của bà được trao tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam để lưu giữ và trưng bày. Và tất cả chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng cũng đã được số hóa trên trang web "Chandungme.vn".

"Tôi sẽ tiếp tục vẽ chân dung các mẹ đến khi tôi không còn vẽ được nữa. Tôi sẽ vẽ khi trái tim còn đập trong lồng ngực". Người họa sĩ già lặng lẽ lau nước mắt. Xong triển lãm này, bà lại tiếp tục lên đường. Vẫn còn những bà Mẹ Việt Nam còn sống ở khắp mọi miền đất nước thì lúc đó, hành trình của bà chưa dừng lại.

Họa sĩ Đặng Ái Việt (Đặng Thị Bông) sinh ngày 16/11/1948, quê xã Tân Bình, huyện Cai Lậy, tỉnh Tiền Giang. Từ tháng 2/2010 đến nay, bà đã thực hiện hơn 3.000 công trình mỹ thuật ký họa chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng còn sống trên khắp cả nước. Năm 2010, 2011 và 2014, họa sĩ Đặng Ái Việt lần lượt được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam và Sách kỷ lục châu Á xác nhận là người phụ nữ đầu tiên sử dụng xe Chaly đi khắp 63 tỉnh, thành phố ký họa chân dung các Mẹ Việt Nam anh hùng và là người vẽ chân dung Mẹ Việt Nam anh hùng nhiều nhất. Bạn đời của bà là cố đạo diễn, NSND Phạm Khắc. Bà là một trong 5 gương mặt phụ nữ xuất sắc được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới.

Linh Nguyễn

Các tin khác

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.