Lữ Mai, mùa thu vừa rơi vừa ngủ

Cữ ấy Tây Nguyên nói chung và Lâm Đồng nói riêng đang cuối mùa mưa. Một ngày sau đó, chúng tôi có mặt tại ngọn núi Langbiang - điểm du lịch nổi tiếng của Lâm Đồng. Đoàn chúng tôi do nhà văn Uông Triều làm trưởng đoàn, nữ nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung là phó đoàn. Chị thanh mảnh, mặc áo khoác ngoài màu hồng, váy trắng thanh khiết, chân đi xăng-đan da mềm mại.

Vì sao tôi phải miên man, dài dòng? Thưa, vì bài thơ “Bài thơ này cho Nhung” của nhà thơ Lữ Mai, trong tập thơ “Vực trắng”, NXB Hội Nhà văn - tháng 6/2024, gợi kỷ niệm.

“Không có gì buồn hơn hoa trắng trong mưa/ phố thành quầng mắt thâm khát ngủ/ rót bao nhiêu mơ mộng thì đầy?”. Thơ Lữ Mai tinh tế, đọc ba câu thơ đầu, tôi đã cảm tưởng như nữ nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung hiện ra trước mặt.

Đôi mắt tròn, long lanh của nữ nhà thơ ấy lúc nào cũng vụt sáng, rộng mở, thánh thiện đến ngơ ngác... “Chỉ một ánh nhìn ngây ngây/ khuấy vào là dậy sóng”, đôi mắt ấy xác nhận sinh thể của một tâm hồn.

Không biết ngoài tài thơ, Lữ Mai có đam mê hội họa hay không, nhưng đọc bài thơ của chị, tôi ngỡ nhân vật có thật ngoài đời vừa bước ra từ một bức tranh. Ở đó, “áo em như loài hoa trắng/ ướt dần và tan/ cả da thịt, mùi hương cũng vậy”; và “nhưng xuân còn đấy/ những hạt mầm chưa kịp nảy/ không một ai mất dấu kiếm tìm”.

Những ngày ở Đà Lạt, họa sĩ Vi Quốc Hiệp với tất cả sự chân thành có đến nhà sáng tác vẽ chân dung bằng phấn màu cho mấy chị em, trong đó có nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung. Nhà thơ trong tranh của Vi Quốc Hiệp khác với nhà thơ trong thơ của Lữ Mai. Trong họa có thơ, trong thơ Lữ Mai có họa. Tuy nhiên, “chân dung cảm xúc” trong thơ Lữ Mai thì khác, đó là những hình ảnh ẩn dụ, đẹp huyễn hoặc.

“Chỉ là/ nỗi lặng im sẽ thống trị/ trong tiếng rù rì vỗ cánh của bầy ong”. Người sở hữu thanh âm của im lặng đó là nhà thơ Nguyễn Thị Kim Nhung. “Vẽ” được “bức tranh” của lặng im, hẳn tài hoa.

*

“Vực trắng” của Lữ Mai gồm 55 bài thơ, được sắp xếp thành 6 phần: “Từ núi”, “Đi lạc”, “Nói bằng gai sắc”, “Trở về chạng vạng”, “Gửi Huế”, “Cánh tàn bừng giấc”. “Bài thơ này cho Nhung” thuộc phần 6 trong tập.

Đọc thơ Lữ Mai, nhận ra ở chị năng lượng và ý thức luôn khát khao mang đến những điều mới mẻ cho thi ca. Và nữa, nhận ra một nhà thơ xông xáo, gắn bó với cuộc sống, giàu lòng trắc ẩn. Đúng thôi, ngoài trách nhiệm của một nhà thơ, trước hết Lữ Mai là phóng viên của Báo Nhân dân. Theo dõi trên trang cá nhân, dễ nhận ra chị “xê dịch” nay đây, mai đó. Tôi còn giữ mãi ấn tượng những hình ảnh chị trên cánh đồng Mường Thanh nhân chuyến đi công tác trước kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, ngày 7/5 vừa qua.

Năm 2020, Lữ Mai tặng tôi trường ca “Ngang qua bình minh”, (2020), viết về biển đảo, sự hy sinh anh dũng của những người lính hải quân. Trường ca này đã được nhận Giải Ba, Giải thưởng Văn học về biên giới, biển đảo giai đoạn từ 1975 đến nay của Hội Nhà văn Việt Nam. Lần trao giải đó, nhà thơ Đoàn Văn Mật - chồng chị cũng được đứng trên bục vinh danh.

Năm 2021, Lữ Mai tặng tôi trường ca “Chư Tan Kra mây trắng”, (2021), về "Trung đoàn mũ sắt" - đề tài hậu chiến về cuộc chiến đấu của các cựu binh ở ngọn núi Chư Tan Kra ở chiến trường Tây Nguyên năm xưa. Năm 2022, chị tặng tiếp trường ca “Hồi sinh”, (2022) về đại dịch khủng khiếp có tên là COVID-19. Thú thật, tôi choáng ngợp, bất ngờ về năng lượng trong thân hình mảnh mai, ngỡ như “liễu yếu, đào tơ” của chị.

Cả ba trường ca đều được đánh giá cao, chạm đến trái tim người yêu thơ, thực sự lan tỏa vào trong cuộc sống. Khi xuất bản trường ca “Chư Tan Kra mây trắng”, Lữ Mai đã dành trọn vẹn tiền bán sách tặng các cựu chiến binh. Kinh phí thu được từ phát hành trường ca “Hồi sinh” được chị dành cho một số bệnh nhân chịu hậu quả nặng nề của COVID-19.

Lữ Mai là người gắn bó với biên giới, hải đảo; từ các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa đến quần đảo Trường Sa. Phần I của “Vực trắng” có chủ đề “Từ núi” gồm 14 bài thơ về núi, sông; các địa danh như Nguyên Bình (Cao Bằng), Bảo Yên (Lào Cai); về nhân vật cụ thể như nàng Biêng cho đến nhân vật ẩn dụ. Chắc chắn đây là những sáng tác trong một chuyến công tác nào đó ở các tỉnh biên giới phía Bắc của nhà thơ.

...

dẫu đến lúc tiếng chim chia mùa hạt
gieo lòng sâu mọc nên mùa cây
những bóng người tìm nhau thôi
                                             run rẩy
nhẹ hơn bóng núi
và bay

(Từ núi)

Nhà văn Chu Văn Sơn từng nhận xét, trong thơ Lữ Mai chập chờn bóng đời, rưng rức tâm trạng. Thơ Lữ Mai rất riêng, hiện thực khúc xạ qua tâm hồn tinh tế của chị thành một “dị bản”, mở ra sương khói, nhưng dễ đồng cảm, đồng hiện. “Nàng vẫn ngồi thêu trong chiều/ nàng vẫn lướt qua mình chầm chậm/ không ai gọi nàng là thiếu nữ câm/ bởi núi rừng hào phóng phức âm” (Vài khúc cho Biêng). Ở bài thơ này, dù nhân vật căn cước tên Biêng nhưng đã rất “thủy mặc”, huyền ảo. “Lớp hiện thực” đã bị “đẩy lùi” về phía sau.

Trong thơ Lữ Mai, hẳn nhiên có thời gian, bốn mùa, cỏ cây, hoa lá...; tuy nhiên qua tâm hồn giàu cảm xúc, tinh tế của chị, thời gian và không gian nghệ thuật ấy được “đẩy lên” thành những thi ảnh mới lạ. Ví dụ: “gió trinh nguyên bịn rịn/ nhận ra mình” (Gió đèo); “Mỗi trái hồng ngâm làm một mặt trời/ mùa thu vừa rơi vừa ngủ” (Từ núi); hoặc “ký ức hùng thiêng/ trời nào xanh hơn mắt người nằm lại” (Đợi).

“Đợi” là bài thơ về hậu chiến, trong thơ Lữ Mai vẻ đẹp của lịch sử vừa bi hùng, vừa tráng lệ.

...

lúa đương thì con gái
cánh đồng Mường Thanh còn tê tái
hẹn hò
mây mang bóng hình tàn tro
đàn chim thắp vệt ngày khói lửa

(Đợi)

*

Tôi mới biết đến gia đình nhỏ của Lữ Mai chừng 5 năm nay nhưng thực sự quý trọng “tổ ấm” văn chương của chị. Chồng chị là nhà thơ Đoàn Văn Mật - Trưởng Ban Thơ của Tạp chí Văn nghệ quân đội. Cả hai đều “ngập đầu” công việc, đam mê, trân trọng và nâng niu con chữ.

Con gái duy nhất của anh chị là Đoàn Lữ Thụy Phương (tên thân yêu là cháu Kẹo) đã và đang mang đến hy vọng về một “tài năng nhí” văn học, dù cháu đang là học sinh phổ thông cơ sở ở Trường Chu Văn An (Hà Nội). Năm 2023, cháu xuất bản “Bố con cà khịa”, tác phẩm dành cho trẻ em, được NXB Kim Đồng in ấn, phát hành.

Cuối năm đó, tác phẩm này được nhận giải của Hội đồng giám khảo Giải thưởng Văn học thiếu nhi Dế Mèn (Báo Thể thao và Văn hóa tổ chức).

Nhà báo, nhà thơ Lữ Mai sinh năm 1988 tại Thanh Hóa, là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội. Ngoài giải thưởng về đề tài biên giới, hải đảo, chị cũng đã nhận được nhiều giải thưởng văn chương khác như Giải B, Giải thưởng Văn học Nghệ thuật, Báo chí giai đoạn 2016-2020 của Bộ Tư lệnh Hải quân cho bộ sách “Nơi đầu sóng”, “Mắt trùng khơi”; Giải Học tập và Làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh năm 2019 của Tổng Cục chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam cho tác phẩm “Nơi đầu sóng”...

Vốn từ và vốn sống đối với chị là hai loại “lưng vốn” chị nâng niu. Ngoài thơ, Lữ Mai còn sáng tác văn xuôi. Năm 2019, chị ra mắt tập truyện ngắn đầu tay “Linh hồ”. Lữ Mai là một nhà báo dấn thân, có dũng khí “giữa đường gặp chuyện bất bình chẳng tha”, với tất cả trách nhiệm xã hội, đáng trân trọng.

Lữ Mai còn là một người hoạt động văn học nghệ thuật nói chung, hoạt động xã hội sôi nổi. Chị là MC thông minh của nhiều chương trình trên sóng VTV, VOV và tham gia nhiều hoạt động truyền cảm hứng văn học cho lứa tuổi “nhí”.

“Cây nói bằng im lặng/ người nói bằng niềm riêng” là hai câu thơ trong bài “Vực trắng” của Lữ Mai. Tôi nghĩ, mỗi người đều có niềm riêng, Lữ Mai càng giàu niềm riêng. “Chợt thấy mình hồi hương trong tiếng chợ/ màu trắng hoa thiền một sắc không”, hai câu thơ này trong bài “Phố nhà binh” xác tín rằng, Lữ Mai luôn suy tư, ưu tư. Chả là đoạn phố Lý Nam Đế, gần Tạp chí Văn nghệ quân đội, từ lâu đã là một cái chợ gốm sứ, sầm uất vào Tết hằng năm.

Cuộc sống đập vào mắt, làm chị đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác. Sinh thời, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo từng nói, khi còn ngạc nhiên người ta còn làm thơ. Với Lữ Mai, ngạc nhiên đã và đang trở thành năng lượng cảm xúc để chị sáng tạo.

Hà Nội, 9/7/2024