Hồi ức của những thương binh nặng tiêu biểu toàn quốc

Khi Tổ quốc gọi tên (bài 1)

Bên lề buổi Gặp mặt, tuyên dương thương binh nặng tiêu biểu toàn quốc năm 2019 vừa diễn ra tại Hà Nội, chúng tôi đã được gặp gỡ những thương binh, bệnh binh, người có công với cách mạng hy sinh tuổi thanh xuân, dành cả cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh bảo vệ Tổ quốc. 

Thậm chí, nhiều đồng chí đã để lại một phần thân thể, máu xương nơi chiến trường mà mỗi khi trái gió trở trời, vết thương năm nào lại nhức buốt, nhắc nhớ. Tuy nhiên, vượt lên tất cả, bằng ý chí và nghị lực phi thường, họ điều dưỡng thương tật, ổn định đời sống, trở thành tấm gương sáng cho hậu thế noi theo...

Người lính thông tin trong mưa bom bão đạn

Ngồi xe lăn chờ lấy phòng nghỉ tại Nhà khách Chính phủ (37 Hùng Vương, Hà Nội) với chi chít những huân, huy chương trên ngực áo, ông Phạm Văn Vĩnh (1949), trú phường Văn An, TP. Chí Linh, Hải Dương trông khá mệt mỏi khi vừa trên chuyến xe lên Thủ đô dự cuộc gặp mặt. Thế nhưng khi được đề nghị chia sẻ về những ký ức tham gia cuộc chiến năm xưa, mắt ông ánh lên vẻ tự hào, nhanh nhẹn. Và câu chuyện cứ thế tuôn trào. 

“Năm 1967, nghe tiếng gọi của Đảng và Bác Hồ, tôi làm đơn xin nhập ngũ, vào Nam chiến đấu. Được phân về Trung đoàn 21, Sư đoàn 2, Quân khu 5. Nhiệm vụ của tôi lúc bấy giờ là cán bộ thông tin liên lạc”, ông Vĩnh kể. 

Hàng ngày, chàng thanh niên 18 tuổi ấy với sức trẻ và nhiệt huyết xông pha đã liên tục đi lại như con thoi xuống các đơn vị để truyền đạt lệnh của cấp trên, từ trung đoàn xuống các tiểu đoàn.

“Cán bộ thông tin liên lạc nghe thì tưởng là nhàn mà cực kỳ vất vả, đi một mình mà gặp địch thì một mình chiến đấu để bảo toàn được thông tin, không bị lọt vào tay địch”, ông lý giải.

Hai thương binh nặng Phạm Văn Vĩnh và Phạm Bá Bảy về dự cuộc gặp mặt tại Hà Nội.
Hai thương binh nặng Phạm Văn Vĩnh và Phạm Bá Bảy về dự cuộc gặp mặt tại Hà Nội.

Khó khăn gian khổ là vậy nhưng ông Phạm Văn Vĩnh đã liên tục vượt qua và hoàn thành nhiệm vụ. Năm 1968, trong chiến dịch giải phóng quận Thượng Đức (huyện Hoà Vang, Quảng Nam), Trung đoàn 21 bị mất liên lạc với Tiểu đoàn 4, ông được giao nhiệm vụ vượt sông, vượt qua mưa bom bão đạn để nối lại liên lạc. Quá trình này ông đã chiến đấu với địch, tiêu diệt và làm bị thương nhiều tên, đảm bảo an toàn khi sang đến cầu Hoà Hữu. 

“Đến 20h mới gặp được anh em, hầu hết đã hy sinh, nằm trong hàng rào của điểm A, phía Tây quận Thượng Đức. Lúc đó Trung đoàn giao cho tôi 12h trưa hôm sau hoàn thành nhiệm vụ về báo cáo. Tuy nhiên, có một sự kiện đột xuất xảy ra. Khi gặp đồng chí Ấn, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4 thì anh thông báo điểm A bị lộ, máy liên lạc bị hỏng, không kết nối được với Trung đoàn. Để tiếp tục chiến đấu, đồng chí Ấn nhờ tôi cầm lá thư liên lạc với Trung đoàn, đề nghị 24h đêm hôm đó hỗ trợ pháo kích vào điểm A”, ông Vĩnh nhớ lại. 

Vậy là không thể chần chừ được nữa, ông quyết định không nghỉ ngơi mà đi ngay trong đêm để kịp về báo cáo. Bắt đầu đi từ 21h30, một mình lần mò trong rừng sâu núi thẳm với bao hiểm nguy rình rập, ông đã kịp trở về Trung đoàn truyền đạt thông tin. Và ngay hôm đó, phía ta đã giải phóng được điểm A. Sau chiến công xuất sắc này, ông được Sư đoàn 2 tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Ba.

Đầu năm 1969, ông tham gia đánh chống càn ở thôn An Chánh, xã Lộc Thành, huyện Đại Lộc, Quảng Nam, tiêu diệt được nhiều tên nguỵ, giúp tiêu hao sinh lực địch, bảo vệ anh em thương binh và khí tài, được thưởng tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì. 

Tháng 8-1971, trong một lần làm nhiệm vụ ở Đức Phổ (Quảng Ngãi), ông nhận được điện của Trung đoàn về ngay để chuẩn bị chiến trường Bình Định. Ông và một đoàn anh em mấy tổ đài đi đến đèo Ông Nguyện, thuộc huyện Ba Tơ, Quảng Ngãi thì bị trúng pháo phục kích của địch. Một cán bộ hy sinh, riêng ông cụt mất đôi chân. Sau mấy tháng điều trị, chiến trường đã cho ông ra Bắc an dưỡng, về Trại thương binh ở huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương, nay là Trung tâm nuôi dưỡng tâm thần người có công và xã hội Hải Dương.

Năm 1975 phục viên về địa phương, ông làm Đội trưởng Đội sản xuất nông nghiệp tại thôn Đồi Thông, xã Chí Minh, huyện Chí Linh. Năm 1978, ông được bầu làm Bí thư chi bộ thôn, từ năm 1979-1981 làm Phó trưởng Công an xã Chí Linh. Có thể nói, hình ảnh thương binh nặng Phạm Văn Vĩnh là tiêu biểu cho câu nói “thương binh tàn mà không phế” của Bác Hồ. 

Với tác phong nhanh nhẹn, tính tình thẳng thắn, thời kỳ làm Phó trưởng Công an xã, ông còn lắp chân giả để đi tuần tra bằng xe đạp. Phụ trách hình sự, bảo vệ trị an, giải quyết mâu thuẫn hay những vụ trộm cắp, đánh nhau... người thương binh năm nào vẫn không ngại khó hay chối từ công việc. Lập gia đình năm 1973 với người vợ làm nông nghiệp ở địa phương, hai ông bà có với nhau 5 người con và nay đều đã trưởng thành, kinh tế ổn định. 

“Tuổi tác giờ đã cao rồi, hôm nay tụ họp về Thủ đô chúng tôi rất phấn khởi. Cách đây 52 năm, Tổ quốc gọi tên mình. Sau 52 năm, Tổ quốc lại nhắc đến mình, cảm thấy rất vui vì chúng tôi còn đủ sức khoẻ để dự buổi gặp mặt ý nghĩa như thế này”, ông xúc động nói.

Lính đặc công và những lần làm “Lễ truy điệu sống”

Cùng đoàn và là đồng hương với ông Vĩnh, ông Phạm Bá Bảy (SN 1950), quê ở Sao Đỏ, TP. Chí Linh vẫn còn vẻ rắn rỏi, linh hoạt của một người lính đặc công. Năm hai mươi tuổi, với nhiệt huyết của tuổi trẻ, sau khi học xong nghề cơ điện, chàng thanh niên ấy lên đường theo tiếng gọi của Tổ quốc. 

Ban đầu, tổ chức định sắp xếp ông làm nhiệm vụ lái xe tăng. Tuy nhiên, xét thấy nguyện vọng của ông là được tham gia vào một đơn vị đặc công với sức khoẻ loại tốt, cấp trên đã đồng ý. 

“Ngày đấy còn trẻ, khí thế và nhiệt huyết lắm. Với lại, khi còn ở nhà, tôi đã ngưỡng mộ những người lính đặc công. Họ giỏi, nhanh nhẹn, gan dạ và bí hiểm, hay nói cách khác là “xuất quỷ nhập thần” nên khi đi bộ đội, tôi đã ghi rõ nguyện vọng được tham gia vào lực lượng đặc công”, ông Bảy tự hào.

Chiến dịch Tây Nguyên (tháng 3-1975) là chiến dịch mở đầu cuộc tiến công chiến lược, đã tiêu diệt và đập tan toàn bộ hệ thống phòng ngự của Mỹ ngụy ở Tây Nguyên; tạo ra thời cơ và điều kiện thuận lợi phát triển thành cuộc tổng tiến công chiến lược, giải phóng hoàn toàn miền Nam. 

Sân bay Hoà Bình (nay là sân bay Buôn Mê Thuột) là địa bàn có vị trí rất quan trọng, lợi hại, địch sử dụng làm nơi đổ quân, đổ phương tiện, tập trung lực lượng đi ứng cứu các nơi hoặc phản kích đánh chiếm lại mục tiêu đã bị mất. 

Trung đoàn Đặc công 198 đảm nhận nhiệm vụ đánh chiếm sân bay Hòa Bình. Khi đó, ông Phạm Bá Bảy được biên chế vào Tiểu đoàn 27, một trong những đơn vị được giao nhiệm vụ đánh vào điểm khó khăn nhất, quan trọng nhất của địch ở Sân bay Hoà Bình. 

Quanh căn cứ mục tiêu có nhiều lớp hàng rào, xen kẽ giữa các lớp rào là bãi mìn. Lớp tường đất bao quanh căn cứ đắp cao và dày, các lô cốt và các ụ súng cũng được bố trí ngay trong tường đất hướng mũi súng ra ngoài. Hai hầm chỉ huy của Trung đoàn trưởng bằng bê tông xây chìm xuống đất...

Chỉ cho chúng tôi xem thương tích và những mảnh kim khí vẫn còn nằm lại trên thân thể, người lính đặc công Phạm Bá Bảy kể: “Lính đặc công chỉ mặc bộ quần áo cộc, đeo vài quả lựu đạn, dao găm, khẩu súng để bí mật chui sâu vào trận tuyến của địch. 

Do vậy, trước khi lên đường làm nhiệm vụ, chúng tôi đã được anh em trong đơn vị làm “Lễ truy điệu sống” rồi”. Là lính đặc công lại làm nhiệm vụ trinh sát, có thể nói, ông và đồng đội là những người đi mở đường đầu tiên. Giữa những “hàng rào mìn” rộng lớn và dày đặc, đi đến đâu họ cũng phải gỡ mìn đến đấy. Nguyên tắc của lính đặc công là khi bước không bao giờ đặt cả bàn chân xuống đất mà phải đặt từ từ bằng gót, nhẹ nhàng. Khi phát hiện mìn phải tìm cách phân biệt loại mìn và tháo gỡ. Bởi chỉ một sơ suất thôi thì không có lần thứ 2 để sửa chữa...

Vì là vị trí cực kỳ quan trọng của cả ta và địch nên cuộc chiến đấu càng gay go, ác liệt hơn. Tranh giành nhau từng vị trí. Tương quan lực lượng giữa ta và địch lớn, địch mạnh, ta yếu. Cũng vì vậy nên chỉ đánh một tối là hết đạn dược và lương thực. Trong khi đó, xe tăng của ta bị địch chặn, chưa vào được đến nơi để hỗ trợ. Cố cầm cự sang đến ngày thứ ba, gần 1/3 đơn vị đã hy sinh. Sau tiếng nổ dữ dội vào đêm ngày thứ ba, ông Bảy ngất lịm, mảnh kim khí găm khắp cơ thể. 

“Tuy nhiên, sau 7 ngày đêm chiến đấu, ta đã chiếm giữ hoàn toàn sân bay, đánh tan hàng chục đợt phản kích của địch”, ông nói. 

Trở lại cuộc sống đời thường với thương tật 1/4, sức khoẻ giảm sút rất nhiều, mất sức lao động, ông mở một quán nước nho nhỏ để tạo niềm vui và cũng là kiếm thêm thu nhập, đỡ đần vợ chăm lo cho con cái. Với những gì đã trải qua của cuộc đời mình, ông hiểu rõ giá trị của “hoà bình”. Trong những quyển sách của con, ông thường ghi dòng chữ “Bố hy sinh để nâng cánh cho các con đi đến những ước mơ”...

Quỳnh Vinh – Vũ Linh

Các tin khác

Thư gửi con của anh hùng Lê Thị Riêng

Thư gửi con của anh hùng Lê Thị Riêng

Những lá thư gói trọn tình yêu, nỗi nhớ và khát khao mong chờ ngày đoàn tụ gia đình, gặp lại con thơ và người chồng yêu thương của Anh hùng LLVTND Lê Thị Riêng vẫn được người con trai của bà lưu giữ, bảo quản trang trọng trong trái tim và ký ức…

Bài cuối: Tiếp nối lời hứa với những người nằm lại

Bài cuối: Tiếp nối lời hứa với những người nằm lại

Ở nhiều vùng quê của Quảng Trị, những người đến lấy mẫu sinh phẩm ADN cho thân nhân liệt sĩ không chỉ mang theo các thiết bị chuyên dụng, hồ sơ nghiệp vụ hay biểu mẫu thu nhận thông tin. Họ còn mang theo một lời hứa. Đó là sẽ cố gắng làm tất cả những gì có thể để thêm một người lính nữa được gọi đúng tên.

Bài 2: Từ di vật chiến tranh đến tên người lính

Bài 2: Từ di vật chiến tranh đến tên người lính

Tháng Bảy trên miền đất thiêng Quảng Trị, nhiều cuộc tìm kiếm vẫn đang tiếp diễn. Có gia đình vừa đón được người thân trở về nhờ giám định ADN. Có những người vẫn băng rừng lần theo từng dấu tích chiến trường. Và cũng có những cuộc tìm kiếm đã khép lại từ một di vật tưởng chừng vô tri nằm dưới lòng đất hơn nửa thế kỷ.

Giữ bình yên phía sau cánh cổng thép

Giữ bình yên phía sau cánh cổng thép

Khám phá công việc của cán bộ quản giáo và chiến sĩ thi hành án tại Gia Lai, những chiến công thầm lặng bảo vệ an ninh, cảm hóa người lầm lỗi.

Bài 1: Những cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại

Bài 1: Những cuộc tìm kiếm chưa bao giờ dừng lại

Tháng Bảy, khi hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước về Quảng Trị dâng hương tri ân các anh hùng liệt sĩ, trên mảnh đất từng là chiến trường ác liệt này vẫn có những cuộc tìm kiếm lặng lẽ diễn ra. Có gia đình sau hơn nửa thế kỷ mới xác định được nơi người thân yên nghỉ nhờ giám định ADN. Có những người vẫn mang theo tấm sơ đồ cũ băng rừng, vượt suối để tìm cha. Mỗi cuộc tìm kiếm là một hành trình đi qua thời gian, nối quá khứ với hiện tại bằng khát vọng đưa những người lính trở về với gia đình và quê hương.

Tháng Bảy tri ân ở “tọa độ lửa” Ngã ba Đồng Lộc

Tháng Bảy tri ân ở “tọa độ lửa” Ngã ba Đồng Lộc

Những ngày tháng Bảy, hàng vạn du khách từ khắp nơi trên mọi miền đất nước đã tìm về "địa chỉ đỏ" Khu di tích lịch sử cấp quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh) để tri ân, tưởng nhớ 10 liệt nữ TNXP và các anh hùng, liệt sĩ nhân dịp kỷ niệm 58 năm Chiến thắng Đồng Lộc (24/7/1968 - 24/7/2026) và 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2026).

Lời thề trước giờ ra trận và hành trình tìm đồng đội của bác sĩ già

Lời thề trước giờ ra trận và hành trình tìm đồng đội của bác sĩ già

Dưới cái nắng oi ả của những ngày trung tuần tháng 7, tại Công viên Lê Thị Riêng (TP Hồ Chí Minh), không khí làm việc của Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TP Hồ Chí Minh diễn ra khẩn trương nhưng cẩn trọng và khoa học. Bên những hố đất sâu, có bóng dáng một người đàn ông năm nay đã 82 tuổi với cặp kính dày, đôi tay tỉ mỉ gạt từng lớp bùn đất, phân loại từng mẩu xương, từng di vật nhỏ…

Hiệu quả chuyển đổi số trong ngành thuế

Hiệu quả chuyển đổi số trong ngành thuế

Chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong quản lý Nhà nước, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính - thuế, nơi yêu cầu cao về tính minh bạch, chính xác và kịp thời. Ngành thuế Việt Nam đang từng bước đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình quản lý nhằm xây dựng hệ thống thuế hiện đại, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.

Chuyện tình bất tử của cô giao liên bên sông Vàm Cỏ Đông

Chuyện tình bất tử của cô giao liên bên sông Vàm Cỏ Đông

Chiến tranh "mượn" ông đi nhưng chưa trả lại cho bà. Một lời hứa, đợi chờ kéo dài tận 6 thập kỷ còn mãi trong tim. Thương một người hẹn mãi mãi không về, quý một người giữ mãi đợi chờ. Đó là chuyện tình bất tử của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên và cô giao liên Nguyễn Thị Lệ.

Bài 2: Không ngại gian khó, hiện thực hóa khát vọng sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương

Bài 2: Không ngại gian khó, hiện thực hóa khát vọng sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương

Tháng Bảy - tháng Tri ân, tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ và những địa bàn từng là chiến trường ác liệt năm xưa ở miền Trung, cuộc hành trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn được các lực lượng chức năng khẩn trương triển khai. Từ những phần mộ chưa biết tên đến các khu vực nghi còn hài cốt liệt sĩ trong rừng sâu, núi cao hay dưới lòng đất của các chiến trường cũ, tất cả đều đang được rà soát bằng nhiều giải pháp đồng bộ, với mục tiêu trả lại tên tuổi cho những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Bài 1: Ký ức dẫn đường nơi… “đất lửa”

Bài 1: Ký ức dẫn đường nơi… “đất lửa”

Triệu con tim của cả nước đang hướng về “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Những ngày này, việc thực hiện chiến dịch đang diễn ra rất khẩn trương tại tất cả các địa phương. Và lực lượng Công an đang bám sát nhiệm vụ mà Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ giao cho.

Gặp nữ chiến sĩ kiên trung của Ban An ninh Quảng Đà

Gặp nữ chiến sĩ kiên trung của Ban An ninh Quảng Đà

Từ cô gái 15 tuổi làm giao liên giữa vùng địch kiểm soát đến nữ Đội trưởng Đội trinh sát An ninh vũ trang huyện Duy Xuyên (Quảng Nam cũ) lập nhiều chiến công vang dội trên chiến trường Quảng Đà, Anh hùng LLVTND Nguyễn Thị Xoa đã dành trọn tuổi thanh xuân cho cách mạng. Hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất, người nữ chiến sĩ năm xưa vẫn lặng lẽ tiếp tục hành trình cống hiến... 

Thầm lặng "gác bầu trời" để pháo hoa tỏa sáng đôi bờ sông Hàn

Thầm lặng "gác bầu trời" để pháo hoa tỏa sáng đôi bờ sông Hàn

Khi hàng vạn người dân và du khách ngước nhìn bầu trời sông Hàn (Đà Nẵng) chờ đón những màn pháo hoa rực rỡ của Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2026 (DIFF 2026), ở một "mặt trận" khác, những cán bộ, chiến sĩ Công an TP Đà Nẵng vẫn lặng lẽ canh giữ vùng trời lễ hội. 

Khi AI bước vào tòa soạn…

Khi AI bước vào tòa soạn…

Chiều muộn, tại một toà soạn ở Hà Nội, những phóng viên vẫn lạch cạch gõ chữ. Những bài báo dần lên khuôn hình. Thế nhưng, thay vì căng mắt dò lỗi bài viết, giờ đây phóng viên có thể nhấn một câu lệnh, chỉ trong tích tắc các lỗi chính tả sẽ được AI báo về. Điều đáng nói, “dò lỗi” chỉ là một công việc rất nhỏ trong muôn vàn công đoạn khác mà giờ đây AI có thể hỗ trợ các toà soạn báo.

Báo chí tìm hướng đi mới trong kỷ nguyên AI

Báo chí tìm hướng đi mới trong kỷ nguyên AI

Trong thời đại mà trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển tới mức có thể viết các bài báo, tóm tắt sự kiện và đưa ra những phản hồi mang tính thời sự chỉ trong vài giây, “AI đang thay đổi báo chí đến mức nào” là một câu hỏi không thể né tránh.

“Những năm tháng khốc liệt” của nhà báo cựu tù Côn Đảo

“Những năm tháng khốc liệt” của nhà báo cựu tù Côn Đảo

Ký ức chiến tranh, niềm trăn trở và ám ảnh về năm tháng tù đày đã thôi thúc người cựu tù Côn Đảo cầm bút viết nên cuốn sách “Những năm tháng khốc liệt”. Với chất liệu sống thô ráp, chân thực, cùng khoảng thời gian chịu đựng mọi đòn roi tra tấn và khổ đau tận cùng của kiếp người đã tạo nguồn cảm xúc giúp tác giả Hoàng Phương kể lại câu chuyện của đời mình cùng những người bạn tù “nơi địa ngục trần gian” Côn Đảo.

Vùng cát trắng khô cằn Nam Cửa Việt đổi thay từng ngày

Vùng cát trắng khô cằn Nam Cửa Việt đổi thay từng ngày

Trên dải cát trắng khô cằn ven biển, thôn Phú Hội, xã Nam Cửa Việt, tỉnh Quảng Trị đang chứng kiến sự chuyển đổi rõ nét khi nhiều mô hình nuôi trồng thủy sản mới như ốc hương, cá kình, cá lăng đuôi đỏ… từng bước mở rộng. Những đối tượng nuôi đa dạng, ứng dụng kỹ thuật mới không chỉ mở ra hướng khai thác hiệu quả hơn vùng đất cát, mà còn tạo thêm nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm cho nhiều hộ dân.

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Sinh kế dưới những tán rừng giữa đại ngàn Trường Sơn đang... mỏng dần

Ở nơi đại ngàn Trường Sơn của xã Trường Sơn, tỉnh Quảng Trị vẫn phủ một màu xanh trải dài đến tận chân trời, rừng từ lâu đã trở thành kho sinh kế của đồng bào Bru - Vân Kiều. Từ những sợi mây rừng, giọt mật ong, búp măng đến những chiếc lá thuốc giữa tầng cây cổ thụ…, những sản vật dưới tán rừng đã âm thầm nuôi sống bao thế hệ người dân bản địa.

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Bài cuối: Làm thế nào để mở khóa những cửa biển bị bồi lấp?

Những lần khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa cho thấy nạo vét chỉ có thể giải quyết phần ngọn nếu không đi cùng các giải pháp căn cơ. Khi dòng chảy tự nhiên bị thay đổi, lượng cát bồi lắng vẫn tiếp tục tìm đường trở lại, đẩy các cửa biển vào vòng luẩn quẩn “khơi thông – bồi lấp – khơi thông”.