Bài 2: Không ngại gian khó, hiện thực hóa khát vọng sớm đưa các liệt sĩ về với quê hương

Khẩn trương thu nhận mẫu ADN

Đầu tháng 7, tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Phú Vang (TP Huế), hàng chục cán bộ, chiến sĩ Công an, Quân đội cùng lực lượng chuyên môn miệt mài thực hiện việc khai quật, lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính để phục vụ giám định ADN. Đây là nghĩa trang có số lượng phần mộ vô danh lớn nhất trên địa bàn thành phố, vì vậy khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi phải thực hiện cẩn trọng, đúng quy trình.

Giữa thời tiết nắng nóng gay gắt của miền Trung, từng phần mộ được mở theo đúng quy định chuyên môn. Mỗi mẫu sinh phẩm được thu thập đều mang theo hy vọng góp phần xác định danh tính một người con đã ngã xuống vì Tổ quốc. Chỉ trong tuần cuối tháng 6, các tổ công tác đã khai quật hơn 140 phần mộ và thu gần 60 mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Không chỉ tại Phú Vang, công tác lấy mẫu cũng được triển khai đồng loạt tại nhiều nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn TP Huế như Nghĩa trang liệt sĩ thành phố, Lộc Tiến, Phong Sơn... Các đơn vị đang chạy đua với thời gian để hoàn thành việc thu nhận mẫu đối với hàng nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Song song với việc lấy mẫu hài cốt, TP Huế đang đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ trong "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ". Trong mùa khô 2025-2026, Đội Quy tập 192 đã tìm kiếm, cất bốc được 8 hài cốt liệt sĩ tại Lào và một hài cốt trong nước; đồng thời tiếp tục khảo sát nhiều khu vực nghi có mộ liệt sĩ tập thể tại A Lưới, đèo Sơn Na, Phong Điền và khu vực Kinh thành Huế.

Điểm đáng chú ý là lần đầu tiên công nghệ radar xuyên đất được đưa vào phục vụ khảo sát. Kết quả bước đầu đã phát hiện một số khu vực có dấu hiệu địa chất bị xáo trộn tại đường Xuân 68 và đường Tôn Thất Thiệp, tạo thêm căn cứ khoa học để các lực lượng chức năng xác định vị trí cần khai quật, góp phần rút ngắn quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Theo UBND TP Huế, đến đầu tháng 7/2026, địa phương đã hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm tại 11 nghĩa trang liệt sĩ và đang triển khai tại 5 nghĩa trang còn lại, thu được hơn 460 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN.

Theo kế hoạch, từ ngày 9 đến 11/7 tới đây, TP Huế đồng loạt tổ chức đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính tại 9 xã, phường gồm Khe Tre, Phú Lộc, Phú Bài, A Lưới 2, Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Xuân và Thuận Hóa, phấn đấu thu nhận đầy đủ mẫu của các thân nhân đủ điều kiện.

Phó Chủ tịch UBND TP Huế Nguyễn Văn Mạnh yêu cầu các sở, ngành, địa phương tập trung mọi nguồn lực hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin trong năm 2026; đồng thời tiếp tục phối hợp với nước bạn Lào tìm kiếm, hồi hương hài cốt liệt sĩ và mở rộng ứng dụng các thành tựu khoa học - công nghệ trong xác minh những khu vực nghi có mộ liệt sĩ tập thể.

Nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị

Tại tỉnh Khánh Hòa, "Chiến dịch 500 ngày đêm…" cũng được triển khai với quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị. Theo thống kê, toàn tỉnh hiện có 8 nghĩa trang liệt sĩ với 7.196 phần mộ, trong đó còn 2.234 phần mộ chưa xác định được danh tính. Mục tiêu đặt ra là tìm kiếm, quy tập khoảng 150 hài cốt liệt sĩ; xác minh, chuẩn hóa dữ liệu đối với 168 khu vực và 946 thông tin liên quan đến liệt sĩ, mộ liệt sĩ; đồng thời hoàn thành việc lấy mẫu ADN đối với toàn bộ 2.234 phần mộ chưa xác định thông tin.

Đại tá Trương Thành Việt, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Khánh Hòa, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ của tỉnh khẳng định, đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn đặc biệt sâu sắc, thể hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước đối với các Anh hùng liệt sĩ và thân nhân.

Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng gặp nhiều khó khăn. Nhiều hồ sơ liệt sĩ chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ; nhiều phần mộ được mai táng từ hàng chục năm trước, hài cốt bị phân hủy mạnh nên việc lấy mẫu gặp nhiều trở ngại. Công tác lưu trữ hồ sơ quy tập ở một số địa phương còn bất cập, trong khi nhân chứng lịch sử ngày càng ít, khiến việc xác minh thông tin và xác định vị trí mộ liệt sĩ càng trở nên khó khăn.

Trước thực tế đó, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã phối hợp với Sở Nội vụ, Công an tỉnh, Sở Y tế, Sở Khoa học và Công nghệ cùng các địa phương xây dựng kế hoạch triển khai đồng bộ các nhiệm vụ. Các xã, phường được giao chỉ tiêu tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đều đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân cung cấp thông tin, nhất là những tư liệu liên quan đến quá trình quy tập hài cốt liệt sĩ từ sau năm 1975 đến nay.

Ban Chỉ đạo tỉnh Khánh Hòa yêu cầu các đơn vị khẩn trương rà soát, chuẩn hóa toàn bộ hồ sơ liệt sĩ và mộ liệt sĩ; đồng thời đẩy mạnh số hóa dữ liệu phục vụ quản lý, tra cứu và đối chiếu thông tin. Trong quá trình này, lực lượng Công an giữ vai trò quan trọng trong xác minh nhân thân, thu thập thông tin về liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ, cập nhật dữ liệu dân cư và bảo đảm an ninh, an toàn cho toàn bộ quá trình triển khai chiến dịch.

Cuối tháng 5/2026, tại Nghĩa trang liệt sĩ Khánh Vĩnh, tỉnh Khánh Hòa tổ chức lấy mẫu ADN đối với các phần mộ chưa xác định danh tính. Trong số 39 phần mộ cần lấy mẫu, chỉ có 6 phần mộ còn đủ điều kiện kỹ thuật để thu mẫu sinh phẩm, 33 phần mộ còn lại không thể lấy mẫu do hài cốt đã phân hủy quá mức.

Tiếp đó, tại Nghĩa trang liệt sĩ Cam Ranh, lực lượng chức năng đã hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm của 39 hài cốt liệt sĩ vô danh để phục vụ giám định ADN. Kết quả phân tích sau này sẽ góp phần xác định danh tính, trả lại tên cho các liệt sĩ, đáp ứng mong mỏi của thân nhân và gia đình.

Điều đáng ghi nhận là hầu hết các địa phương trong tỉnh đều chủ động thành lập các tổ tuyên truyền, huy động cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, người từng trực tiếp tham gia chiến đấu hoặc quy tập hài cốt liệt sĩ cung cấp thông tin. Nhiều địa phương như Ninh Hải, Vạn Hưng, Diên Khánh, Cam An, Thuận Nam, Vĩnh Hải, Cam Linh, Ninh Chữ... đã triển khai sớm, đúng tiến độ, tạo nền tảng thuận lợi cho các bước tiếp theo của chiến dịch.

Công nghệ hiện đại và niềm hy vọng của thân nhân liệt sĩ

Cùng với việc rà soát, chuẩn hóa hồ sơ và lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, lực lượng Công an tỉnh Khánh Hòa đang phát huy hiệu quả Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư trong việc xác minh thông tin, lập danh sách thân nhân và tổ chức thu nhận mẫu sinh phẩm ADN. Đây được xem là bước đột phá quan trọng, góp phần rút ngắn thời gian xác minh, nâng cao độ chính xác trong đối sánh, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đến nay, Công an các xã, phường trên địa bàn tỉnh đã cập nhật lên hệ thống dữ liệu quốc gia hơn 10.680 thông tin thân nhân liệt sĩ đang hưởng chế độ chính sách và hơn 12.000 thông tin về liệt sĩ. Qua rà soát, có 7.179 liệt sĩ đã xác định được nơi an táng, còn 4.895 trường hợp chưa xác định được thông tin phần mộ. Đối với nhóm này, lực lượng Công an đã tiếp tục cập nhật 3.783 thông tin thân nhân theo dòng họ mẹ để phục vụ việc thu nhận mẫu ADN theo đúng quy trình chuyên môn.

Khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối. Từ việc đối chiếu hồ sơ gốc, xác minh thông tin cư trú, tìm kiếm thân nhân đến việc hướng dẫn các thủ tục lấy mẫu đều được các đơn vị thực hiện cẩn trọng, chặt chẽ. Mỗi thông tin được bổ sung, mỗi dữ liệu được chuẩn hóa không chỉ phục vụ yêu cầu chuyên môn mà còn mở thêm cơ hội đưa một liệt sĩ vô danh trở về với tên tuổi của mình.

Trung tá Nguyễn Hiền Hoài Bảo, Trưởng Công an xã Diên Thọ cho biết, đơn vị đã hoàn thành rà soát thông tin của 106 liệt sĩ trên địa bàn và tích cực phối hợp các cơ quan chức năng triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân.

Trong số những gia đình đã được lấy mẫu có bà Võ Thị Chăm, quê Hà Tĩnh, hiện sinh sống tại xã Diên Thọ. Con trai bà là liệt sĩ Lê Văn Lục hy sinh năm 1972 tại chiến trường miền Nam nhưng đến nay vẫn chưa xác định được nơi an táng. Cùng với hai người con trai, bà Chăm đã được cán bộ hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ và lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.

Không giấu được niềm xúc động, nhiều thân nhân liệt sĩ cho biết họ đã chờ đợi khoảnh khắc này hàng chục năm. Bà Nguyễn Thị Tui, 70 tuổi, có anh trai là liệt sĩ Nguyễn Chi hy sinh năm 1973, chia sẻ rằng gia đình nhiều năm đi tìm nhưng vẫn chưa có kết quả. Khi được chính quyền và lực lượng Công an hướng dẫn đăng ký lấy mẫu ADN, bà cảm nhận đây là cơ hội để gia đình có thể biết chính xác nơi người thân yên nghỉ.

Không chỉ ở Diên Thọ, không khí khẩn trương ấy còn lan tỏa đến nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Tại xã Đại Lãnh, nơi có 92 liệt sĩ, địa phương đã rà soát được 40 trường hợp thân nhân đăng ký tham gia lấy mẫu ADN. Dù chỉ còn 28 người đang sinh sống tại địa phương, chính quyền và lực lượng Công an vẫn trực tiếp đến từng gia đình hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ.

Ông Đào Văn Vinh, trú tại thôn Tây Nam 1, xúc động cho biết người cậu của ông là liệt sĩ Nguyễn Khắc Lừa đã hy sinh nhiều năm trước nhưng đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt. Gia đình luôn mong một ngày người thân được trở về trong vòng tay con cháu. Bởi vậy, khi chiến dịch được triển khai, ông và người thân nhanh chóng đăng ký tham gia với hy vọng có thêm cơ hội tìm lại cội nguồn.

Ở xã Vạn Hưng, lực lượng Công an cũng đã rà soát, lập danh sách 79 thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu ADN. Những ngày này, cán bộ Công an cơ sở không chỉ làm nhiệm vụ xác minh thông tin mà còn trở thành cầu nối giúp các gia đình hiểu rõ ý nghĩa của việc thu nhận mẫu sinh phẩm.

Bà Ngô Thị Nở, trú tại thôn Xuân Đông, cho biết cậu ruột của bà là liệt sĩ Nguyễn Dụ hy sinh năm 1970 trong một trận chiến đấu tại huyện Vạn Ninh. Gia đình biết ông được an táng trong khu vực huyện, nhưng suốt hơn nửa thế kỷ vẫn chưa xác định được chính xác phần mộ. "Được Nhà nước quan tâm triển khai lấy mẫu ADN, gia đình chúng tôi có thêm niềm tin sẽ tìm được cậu sau hơn 50 năm mong ngóng", bà chia sẻ.

Cùng chung tâm trạng ấy là ông Lê Xuân Phơ, người quê Thanh Hóa hiện sinh sống tại Vạn Hưng. Người cậu ruột của ông là liệt sĩ Trần Lê Phất hy sinh tại chiến trường Tây Nguyên năm 1966. Gia đình chỉ biết ông được an táng tại nghĩa trang mặt trận nhưng không rõ vị trí cụ thể.

Đối với ông Phơ, việc cán bộ Công an đến tận nhà hướng dẫn kê khai thông tin, lấy mẫu sinh phẩm không đơn thuần là thực hiện một thủ tục hành chính mà còn là sự sẻ chia, động viên đối với những gia đình đã nhiều năm mang nỗi đau chưa tìm được người thân.

Hay như trường hợp bà Trương Thị Phi Giao ở xã Vạn Hưng. Ông nội bà là liệt sĩ Trương Hanh hy sinh năm 1968 trong khi làm nhiệm vụ. Hơn nửa thế kỷ trôi qua, gia đình vẫn chưa tìm thấy phần mộ. Cha bà đã mất, mẹ tuổi cao, nên bà đại diện gia đình đăng ký lấy mẫu ADN với mong muốn hoàn thành tâm nguyện của nhiều thế hệ.

Những câu chuyện ấy đang diễn ra ở nhiều địa phương trên cả nước, trong đó có miền Trung - nơi vẫn còn hàng nghìn gia đình chưa biết chính xác nơi người thân yên nghỉ. Mỗi hồ sơ được hoàn thiện, mỗi mẫu ADN được thu nhận đều mang theo sự chờ đợi, niềm hy vọng và cả trách nhiệm của các cấp, các ngành đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Thực tiễn triển khai "Chiến dịch 500 ngày đêm" cho thấy, bên cạnh việc ứng dụng mạnh mẽ thành tựu khoa học - công nghệ, vai trò của lực lượng Công an, Quân đội, ngành Nội vụ, Y tế, Khoa học và Công nghệ cùng chính quyền cơ sở ngày càng được phát huy rõ nét. Đặc biệt, việc kết nối dữ liệu dân cư với cơ sở dữ liệu về liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ và kết quả giám định ADN đang hình thành hệ thống dữ liệu đồng bộ, tạo nền tảng cho việc xác minh danh tính bằng phương pháp khoa học.

Theo lãnh đạo Sở Nội vụ tỉnh Khánh Hòa, cùng với việc tổ chức thu nhận mẫu ADN, địa phương đang tiếp tục rà soát toàn bộ hồ sơ, đối chiếu thông tin giữa các nguồn dữ liệu, cập nhật và làm giàu cơ sở dữ liệu về liệt sĩ và phần mộ liệt sĩ. Đây không chỉ phục vụ yêu cầu trước mắt của chiến dịch mà còn tạo nền tảng lâu dài cho công tác quản lý, tra cứu, xác minh và giải quyết chế độ chính sách đối với người có công.