Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc lấy đi bao nhiêu mét khối cát, mà ở cách duy trì luồng lạch ổn định, để những cửa ngõ hướng ra biển thực sự phát huy giá trị trong phát triển kinh tế và đời sống người dân.
Hiểu quy luật bồi lắng...
Ông Nguyễn Sỹ Huấn, một cao niên ở vùng biển Cửa Việt, cho rằng bồi lấp cửa biển không phải là câu chuyện mới. Sau mỗi mùa mưa bão, khi dòng chảy thay đổi, lượng phù sa, cát từ thượng nguồn và ven bờ lại tiếp tục dịch chuyển, tìm đến những khu vực có điều kiện tích tụ. Vì thế, nếu chỉ xử lý bằng phương án nạo vét, việc khơi thông luồng lạch nhiều khi chỉ mang tính thời điểm.
“Một cửa biển được mở hôm nay nhưng nếu chưa hiểu rõ quy luật vận động của dòng nước, chưa xác định được nguyên nhân gây bồi lắng thì ngày mai vẫn có thể đứng trước nguy cơ bị khóa trở lại”, ông Huấn nói. Theo ông, muốn giải quyết căn cơ, trước hết phải nghiên cứu, đánh giá đầy đủ quy luật bồi lắng. Đây không chỉ là việc đo đạc độ sâu luồng tàu, mà cần đặt cửa biển trong mối quan hệ tổng thể giữa dòng sông, vùng cửa biển và khu vực ven bờ.
“Khi biết cát đến từ đâu, di chuyển theo hướng nào, tích tụ ở vị trí nào và chịu tác động bởi những yếu tố nào thì mới có thể lựa chọn được giải pháp phù hợp. Nếu không, việc nạo vét chẳng khác nào liên tục xúc cát ra khỏi một nơi, trong khi nguồn cát vẫn tiếp tục quay trở lại”, ông Huấn phân tích.
Từ việc nhận diện đúng quy luật tự nhiên, các giải pháp chỉnh trị dòng chảy, ổn định luồng biển mới có thể được tính toán hiệu quả hơn. Thay vì chỉ tạo ra một lối đi tạm thời cho tàu thuyền, mục tiêu cần hướng đến là duy trì trạng thái ổn định lâu dài cho cửa biển. Đó có thể là sự kết hợp giữa các giải pháp công trình như điều chỉnh hướng dòng, hoàn thiện hệ thống kè, đê chắn cát, ổn định cửa ra vào với những giải pháp quản lý vùng bờ, hạn chế các tác động làm thay đổi dòng chảy tự nhiên.
“Không thể xem cát là đối tượng để đánh bại, bởi cát cũng là một phần của quy luật tự nhiên. Điều quan trọng là phải hiểu quy luật ấy để dòng chảy có thể tự duy trì khả năng vận chuyển, hạn chế tình trạng bồi tụ quá mức tại luồng tàu”, ông Huấn nêu quan điểm.
Không để cửa biển bị bỏ quên...
Ở góc độ quản lý địa phương, ông Trần Việt Dũng, Chủ tịch UBND xã Nam Cửa Việt cho rằng, bên cạnh việc tìm giải pháp hạn chế bồi lấp, một vấn đề quan trọng khác là phải duy trì được luồng lạch sau khi khơi thông.
Theo ông Dũng, thực tế cho thấy không ít cửa biển sau khi được đầu tư nạo vét đã tạo điều kiện thuận lợi cho tàu thuyền ra vào, nhưng nếu thiếu cơ chế duy tu thường xuyên thì chỉ sau một thời gian, tình trạng bồi lấp lại xuất hiện, làm giảm hiệu quả của công trình. “Khơi thông cửa biển không nên chỉ được xem là một dự án có điểm bắt đầu và kết thúc, mà cần được nhìn nhận như một hạ tầng thiết yếu, cần được quản lý, vận hành và duy trì thường xuyên”, ông Dũng chia sẻ.
Từ thực tế đó, ông Dũng cho rằng cần nghiên cứu cơ chế huy động thêm nguồn lực xã hội, nhất là sự tham gia của những doanh nghiệp đang trực tiếp hưởng lợi từ sự thông thoáng của cửa biển. Bởi theo ông, giá trị của một cửa biển không chỉ nằm ở việc phục vụ tàu cá ra khơi, mà còn liên quan đến hoạt động vận tải biển, dịch vụ hậu cần nghề cá, cảng biển, logistics và nhiều ngành kinh tế ven biển khác.
Khi luồng biển bị thu hẹp, tác động không chỉ dừng lại ở việc ngư dân gặp khó khăn trong hành trình ra vào cửa biển, mà còn ảnh hưởng đến chi phí vận chuyển, khả năng khai thác hạ tầng cảng và sức hấp dẫn đầu tư của cả khu vực ven biển.
“Xã hội hóa công tác nạo vét, duy trì luồng lạch không chỉ là giải pháp giảm áp lực cho ngân sách, mà quan trọng hơn là tạo ra cơ chế để những chủ thể hưởng lợi cùng tham gia giữ cho cửa biển hoạt động ổn định, lâu dài”, ông Dũng nhấn mạnh.
Mở khóa cửa biển bằng khoa học và quy hoạch dài hạn
Từ thực tế khơi thông cửa biển Cửa Việt, Lý Hòa, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị, trao đổi với phóng viên Báo CAND cho rằng, bồi lấp cửa biển là vấn đề phức tạp, không thể giải quyết chỉ bằng những lần nạo vét mang tính tình thế.
Theo ông Tuấn, bên cạnh việc xử lý điểm nghẽn luồng lạch, cần nhìn nhận cửa biển như một hạ tầng quan trọng gắn với đời sống người dân, sản xuất và phát triển kinh tế ven biển. Vì vậy, các giải pháp đầu tư cần có tầm nhìn dài hạn, bảo đảm hiệu quả công trình sau khi hoàn thành.
Thực tế tại cửa biển Lý Hòa cho thấy, sau nhiều lần được đầu tư nạo vét, tình trạng bồi tụ vẫn tiếp tục diễn ra. Đầu năm 2026, chính quyền địa phương từng huy động phương tiện mở tuyến luồng tạm xuyên qua cồn cát để khơi thông dòng chảy với chiều dài khoảng 100m, rộng khoảng 50m. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, dưới tác động của sóng biển và dòng chảy ven bờ, cát tiếp tục bồi lấp, khiến luồng mới mở bị thu hẹp trở lại.
Trước đó, năm 2022, tỉnh Quảng Bình (cũ) cũng đã đầu tư khoảng 14 tỷ đồng để nạo vét cửa sông Lý Hòa. Những nỗ lực này cho thấy nguồn lực dành cho khơi thông cửa biển là rất lớn, nhưng nếu không có giải pháp tổng thể thì hiệu quả công trình khó duy trì lâu dài.
Theo ông Tuấn, mục tiêu không chỉ là tạo ra một luồng tàu đủ sâu để tàu thuyền qua lại, mà quan trọng hơn là xây dựng được một hệ thống có khả năng vận hành ổn định trong thời gian dài. Với những cửa biển có tính liên vùng như Lý Hòa, giải pháp cần vượt ra ngoài phạm vi xử lý một điểm nghẽn luồng lạch, hướng đến sự kết nối giữa tiêu thoát nước, sản xuất, sinh kế người dân và phát triển kinh tế ven biển.
Một trong những phương án được địa phương đề xuất là nghiên cứu đầu tư tuyến sông đào từ sông Lý Hòa ra biển nhằm tạo hướng thoát nước ổn định, giảm áp lực bồi lấp tại cửa biển hiện hữu. Nếu được triển khai, công trình không chỉ có ý nghĩa về giao thông thủy mà còn góp phần phục vụ tiêu thoát lũ, ổn định sản xuất và mở rộng không gian phát triển khu vực.
“Biển luôn vận động theo quy luật tự nhiên. Vì vậy, các giải pháp can thiệp cần dựa trên sự hiểu biết đầy đủ về quy luật ấy, thay vì chỉ xử lý khi cửa biển đã bị bồi lấp”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, từ Cửa Việt đến Lý Hòa, thực tế cho thấy mở một cửa biển không chỉ là đưa máy móc ra khơi thông một luồng cát, mà cần một chiến lược dài hơi dựa trên khoa học, quy hoạch và sự đồng hành của các chủ thể liên quan. Theo lý giải, phía sau mỗi luồng tàu không chỉ là hoạt động giao thương hay sản lượng khai thác, mà còn là sinh kế của hàng nghìn người dân đang đặt niềm tin vào biển.
