Tháng 7 ở chốn linh thiêng
Chiều tháng 7, thắp những nén nhang tri ân ở Nghĩa trang Quốc gia Trường Sơn, Quảng Trị, chúng tôi lại lặng thầm nghe lời một bài thơ “Các anh về với mẹ một đêm thôi/ Cho đèn khuya đỡ giật mình phụt tắt/ Cho nồi cơm thêm một lần đầy đặn/ Cho đũa trong nhà một bữa được so thêm…”.
Máu của các Anh hùng liệt sĩ đã tô thắm lá cờ vinh quang của tổ quốc, để đất nước ta nở hoa độc lập, kết trái tự do. Giờ đây, các lực lượng chức năng ở Quảng Trị đang kiên trì, bền bỉ triển khai xác định danh tính cho các anh, các chị từ những di vật như đế giày, hộp tiếp đạn, xẻng bộ binh, chiếc cúc áo bộ đội, thắt lưng…
Trời về chiều, trong bảng lảng hương khói trên những dãy dài tít tắp của hơn 10.000 ngôi mộ liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9. Các cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ 584 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị cùng cán bộ Trung tâm Pháp y tỉnh Quảng Trị tỉ mẩn nép từng viên gạch, cầm từng nắm đất và tìm những mẫu lý tưởng nhất để giám định ADN trả lại tên cho các anh, các chị.
Hơn 10.000 phần mộ liệt sĩ đang yên nghỉ ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, có tới 5.929 phần mộ liệt sĩ cần xác định ADN. Đọc những dòng thông tin trên phần mộ “Mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin” không ít người rơi nước mắt. Dưới những tấm bia trắng nối tiếp nhau kéo dài, có những người mãi mãi ở lại tuổi mười bảy, đôi mươi. Có những người ở xa tít tắp từ Tây Bắc, đồng bằng sông Hồng… tạm biệt thầy cô, bạn bè, gia đình vào chiến trường và mãi ở lại vùng đất lửa Quảng Trị.
Trung tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội 584 cho biết: việc xác định ADN lần này là một phần của “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Từng phần mộ được xác định vị trí chính xác theo khu, lô. Mỗi ngôi mộ được cấp một mã định danh riêng. Các tổ kỹ thuật cẩn thận chụp ảnh hiện trạng, ghi nhận từng chi tiết trước khi tiến hành khai quật.
Ngoài việc xác định ADN 5.929 phần mộ liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đường 9, các đơn vị chức năng ở tỉnh Quảng Trị đang nỗ lực xác định danh tính các phần mộ liệt sĩ ở Nghĩa trang liệt sĩ Ba Dốc và Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Trường Sơn. Trong đợt này, hơn 22.000 phần mộ liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị chưa xác định thông tin được lấy mẫu. Các mẫu ADN này sẽ được chuyển đến cơ quan chuyên môn giám định, đối sánh với cơ sở dữ liệu thân nhân liệt sĩ trên toàn quốc.
Được biết, trong mùa khô năm 2025 - 2026, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được triển khai trong điều kiện hết sức khó khăn như: địa hình hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt, nguồn thông tin về nơi an táng ban đầu ngày càng ít, nhân chứng tuổi cao, sức yếu..., song các đội quy tập trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đã nỗ lực bám sát địa bàn, mở rộng xác minh, khảo sát, tìm kiếm và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
Các Đội quy tập 589, 584 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị, Đội quy tập Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 337 và Đội quy tập Sư đoàn 968 (Quân khu 4) đã tích cực phối hợp, khảo sát, tìm kiếm, cất bốc được 28 hài cốt liệt sĩ tại Lào và 123 hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị, trong đó có 2 hài cốt liệt sĩ xác định được danh tính.
Đối với "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", từ ngày 15/3 đến nay, các đội quy tập đã tìm kiếm, quy tập được 59 hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước. Các lực lượng chức năng đồng thời triển khai lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đối với 29 hài cốt liệt sĩ mới quy tập và 1.402 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Quảng Trị.
Hành trình trở về của các Anh hùng liệt sĩ
Đã hơn nửa thế kỷ trôi qua, biết bao thế hệ người Việt Nam với tinh thần yêu nước nồng nàn, ý chí kiên cường bất khuất và lòng dũng cảm đã hiến dâng cả tính mạng, công sức của mình để gìn giữ độc lập tự do và thống nhất tổ quốc. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng vẫn còn biết bao người mẹ, người cha mất con, người vợ mất chồng, người con mất cha vẫn còn đau đáu nỗi lòng khi chưa tìm được hài cốt của người thân, đang mỏi mòn ngày đêm trông chờ, mong đợi.
Tổ quốc ta vô cùng tự hào và biết ơn vô hạn các anh hùng liệt sĩ, các thế hệ tiền bối cha anh và lớp lớp các chiến sĩ cách mạng đã hy sinh thân mình để giành và giữ độc lập, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ cho tổ quốc, đem lại tự do, hạnh phúc cho nhân dân. Việc giám định ADN, góp phần sớm xác định danh tính và đưa liệt sĩ trở về với gia đình là việc làm tri ân sâu sắc đang được thực hiện trong cả nước.
Hành trình “trở về” của các liệt sĩ ở Hang Tám Cô trên đường 20 Quyết Thắng (một tuyến của đường Trường Sơn) là câu chuyện linh thiêng và ý nghĩa. Khi cả nước hướng về ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/72025), bà Ngô Phương Ly - phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm - vào vùng đất thiêng Quảng Trị dâng hoa dâng hương cho các anh hùng, liệt sĩ ở Hang Tám Cô. Bà xúc động rơi nước mắt trước sự hy sinh đầy bi thương của các liệt sĩ nơi đây. Lặng người trước hang đá, bà nói rằng muốn phát tâm tôn tạo di tích Hang Tám Cô.
Ban đầu, lãnh đạo tỉnh Quảng Trị và các sở ngành chỉ nghĩ đến việc chỉnh trang cảnh quan, nhưng bất ngờ xảy đến khi trong ngày đầu khảo sát đã phát hiện được xương ống chân và di vật của liệt sĩ. Ngay đêm hôm đó, tỉnh Quảng Trị họp khẩn để triển khai phương án tìm kiếm. Những ngày tiếp theo, tỉnh đã phát hiện được thêm nhiều hài cốt và di vật.
Đoàn công tác đã khẩn trương có mặt ở hiện trường khai quật, tiến hành lấy mẫu sinh phẩm hài cốt phục vụ công tác giám định ADN nhằm xác định danh tính các liệt sĩ hy sinh tại đây.
Sau hơn nửa thế kỷ, việc khai quật, tìm kiếm hài cốt vô cùng khó khăn. Đội khai quật phải đào từng xẻng đất, nhặt từng mảnh xương, từng chiếc răng của các anh hùng liệt sĩ. Do sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh và thời gian, hài cốt không còn nguyên vẹn, xen lẫn nhau, không thể tách biệt riêng từng người.
Vì vậy, công tác lấy mẫu sinh phẩm hài cốt để giám định ADN đòi hỏi độ tỉ mỉ, cẩn trọng và kỹ thuật cao. Mỗi mảnh xương, mỗi chiếc răng thu được tại Hang Tám Cô đều được giám định viên xem xét, phân loại và đánh giá, dựa trên thông tin hiện trường cũng như hình thái học, nhằm chọn mẫu đạt yêu cầu để xét nghiệm ADN, phục vụ việc xác định danh tính liệt sĩ.
Hang Tám Cô nơi 8 thanh niên xung phong thuộc đơn vị C217 trong lúc làm đường đã bị bom Mỹ đánh phá, vùi lấp tất cả trong hang đá lớn. Để tiếp sức cho đồng đội, nhiều bộ đội, thanh niên xung phong đã dùng ống nứa luồn vào khe đá trong hang để đổ sữa vào. Cứ vậy gần chục ngày, tiếng kêu gọi trong hang văng vẳng, bên ngoài nước mắt của thanh niên xung phong ướt cây rừng. Tất cả: 4 nữ, 4 nam thanh niên xung phong và 5 chiến sĩ pháo cao xạ đã hy sinh trong trận bom Mỹ.
Kể từ ngày các anh, chị ngã xuống, đất mẹ Quảng Trị đã ôm trọn trong lòng bao nỗi thương nhớ. Trải qua bao năm tháng, Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân vẫn không ngừng tìm kiếm, chăm lo từng phần mộ, từng dấu tích của các liệt sĩ.
Sau bao tháng ngày gian khổ và xúc động, các Anh hùng liệt sĩ được Đội quy tập 589 - Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị tìm kiếm và đón trở về trong vòng tay đồng đội, trong sự tri ân sâu sắc của nhân dân cả nước.
Một chiều ngày hè năm 2026, các thành viên Đội 584 xúc động khi phát hiện hài cốt liệt sĩ ở thôn Nhĩ Hạ, xã Cửa Việt, Quảng Trị. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, hài cốt liệt sĩ nằm cạnh nhiều di vật như đế giày, hộp tiếp đạn trung liên, lựu đạn chày, xẻng bộ binh, túi nylon đựng tử sĩ, cúc áo bộ đội, thắt lưng, bát B52 cùng một số hiện vật khác. Những di vật này là nguồn tư liệu quan trọng, góp phần phục vụ công tác xác minh thông tin, đối chiếu hồ sơ và xác định danh tính liệt sĩ trong thời gian tới.
Cùng thời gian này, tại khu vực Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ Quân khu 4 xác định nhiều nguồn thông tin và dấu hiệu mới về các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ, tạo cơ sở để triển khai các đợt tìm kiếm trong thời gian tới.
Câu Nhi là nơi diễn ra trận chiến đấu ác liệt của Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 vào tháng 5/1972. Từ năm 1992 đến nay, lực lượng chức năng cùng người dân đã quy tập được 19 hài cốt liệt sĩ tại khu vực này. Đáng chú ý, qua giám định ADN đã xác định được danh tính liệt sĩ Trần Minh Tuyến, chiến sĩ Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308, hy sinh trong trận chiến đấu tại Câu Nhi năm 1972...
Triển khai nhiệm vụ mùa khô 2026-2027, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Trị xác định tiếp tục phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và huy động mọi nguồn lực trong, ngoài nước nhằm nâng cao hiệu quả công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tỉnh Quảng Trị phấn đấu tìm kiếm, quy tập trên 770 hài cốt liệt sĩ trong và ngoài nước, hoàn thành việc lấy mẫu sinh phẩm, số hóa thông tin khoảng 22.500 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, góp phần hoàn thành các mục tiêu của "Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ".
