Trên vùng cát trắng ven biển ấy, Phú Hội hiện lên với dấu ấn của một miền quê vừa lưu giữ ký ức lịch sử, vừa đang chuyển mình trong nhịp sống mới.
Trong những năm tháng chiến tranh, nơi đây từng là địa bàn ghi dấu nhiều chiến công của quân và dân địa phương. Năm 2015, tượng đài Chiến thắng Cửa Việt được xây dựng tại thôn Phú Hội như một sự tri ân những hy sinh, đóng góp của các lực lượng đã chiến đấu, bảo vệ vùng đất này.
Nhưng Phú Hội hôm nay không chỉ được nhắc nhớ bởi những dấu tích của một thời đã qua. Trên nền cát chịu nhiều khắc nghiệt của nắng gió miền biển, người dân nơi đây đang tận dụng lợi thế từ hệ thống giao thông, nguồn nước và kinh nghiệm sản xuất để tìm kiếm những hướng đi phù hợp hơn. Tuyến tỉnh lộ 580 nối từ phường Quảng Trị về cảng Cửa Việt đi qua địa bàn, cùng vị trí gần nơi hợp lưu của sông Thạch Hãn và sông Hiếu trước khi đổ ra biển, tạo thêm điều kiện để người dân kết nối sản xuất, phát triển nghề biển và nuôi trồng thủy sản.
Từ những ao nuôi quen thuộc, nhiều hộ dân Phú Hội bắt đầu thử nghiệm thêm các đối tượng thủy sản mới, từng bước đa dạng hóa sản xuất, nâng cao giá trị trên vùng đất từng được xem là khó khai thác.
Buổi sáng trên vùng cát Phú Hội, giữa những ao nuôi trải dài dưới nắng biển, chúng tôi gặp anh Trương Văn Đức – người trở về quê sau nhiều năm sinh sống và làm việc tại Khánh Hòa (cũ) để bắt đầu hành trình lập nghiệp mới. Trên diện tích hơn 4.000m² cát trắng, thay vì lựa chọn những mô hình quen thuộc, anh Đức thử sức với hướng đi còn khá mới ở địa phương: nuôi cá lăng đuôi đỏ và cá diếc. “Tôi muốn tìm một mô hình phù hợp với điều kiện đất đai ở quê, vừa tận dụng được diện tích ao nuôi, vừa tạo ra nguồn thu ổn định lâu dài”, anh Đức chia sẻ.
Từ khoảng tháng 8/2025, anh thả nuôi 13.000 con cá diếc và 7.000 con cá lăng đuôi đỏ giống. Theo anh, cá lăng đuôi đỏ là loài có giá trị kinh tế cao, khả năng thích nghi tốt, có thể nuôi ghép với một số loại cá khác như cá diếc, cá chép, cá trắm để tận dụng không gian và nguồn thức ăn. Nguồn giống được anh lựa chọn từ những cơ sở uy tín, cá khỏe, đồng đều, trọng lượng ban đầu khoảng 10g/con. Sau gần một năm nuôi, đàn cá lăng đuôi đỏ phát triển tốt, nhiều con đạt trọng lượng khoảng 1kg/con. Với giá bán tại hồ 100 nghìn đồng/kg, mô hình bước đầu cho thấy triển vọng kinh tế rõ rệt.
Nếu cá lăng hướng đến giá trị cao, thì cá diếc lại là lựa chọn phù hợp với tiêu chí vốn ít, dễ chăm sóc, sức chống chịu tốt. Loài cá này có thể sử dụng nhiều nguồn thức ăn khác nhau như cám gạo, thức ăn viên hoặc phụ phẩm nông nghiệp. Với chu kỳ nuôi ngắn, sau khoảng 4–5 tháng, cá có thể đạt trọng lượng 100–200g/con, giá bán khoảng 150 nghìn đồng/kg.
Nhờ thời gian nuôi phù hợp, từ đầu năm 2026 đến nay, anh Đức đã bắt đầu thu tỉa cá diếc, mang lại nguồn thu hơn 50 triệu đồng. Từ những kết quả bước đầu, anh Đức kỳ vọng mô hình khi được duy trì ổn định có thể mang lại doanh thu trên 200 triệu đồng mỗi năm.
Câu chuyện của anh Đức chỉ là một trong những lát cắt về sự thay đổi trong sản xuất ở Phú Hội. Cùng với việc duy trì các mô hình nuôi truyền thống, nhiều hộ dân như ông Trương Khắc Trà, ông Nguyễn Hữu Thành, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh… đang từng bước thử nghiệm thêm các đối tượng thủy sản mới, phù hợp hơn với điều kiện vùng cát ven biển.
Việc đa dạng hóa đối tượng nuôi không chỉ giúp người dân giảm sự phụ thuộc vào một mô hình sản xuất duy nhất, mà còn mở ra cách khai thác hiệu quả hơn diện tích ao hồ sẵn có. Từ những vùng nuôi trên nền cát trước đây gặp nhiều hạn chế, nhiều hộ dân đã tạo dựng thêm sinh kế, với nguồn thu từ 150–200 triệu đồng/hộ/năm.
Theo ông Lê Đức Anh, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Cửa Việt, từ nền tảng các vùng nuôi đã hình thành, địa phương đang định hướng phát triển thủy sản theo hướng nâng cao giá trị, ứng dụng khoa học kỹ thuật và thích ứng với điều kiện vùng cát ven biển. Trong đó, xã chú trọng mở rộng các mô hình nuôi thâm canh quy mô lớn, khuyến khích phát triển các hình thức nuôi hữu cơ, nuôi sinh thái và áp dụng các tiêu chuẩn thực hành nuôi trồng thủy sản tốt (GAP).
Hiện toàn xã Nam Cửa Việt có 385ha diện tích nuôi trồng thủy sản, trong đó 22ha nuôi ốc hương, 201ha nuôi tôm thẻ chân trắng, 35ha nuôi xen ghép. Tổng sản lượng thủy sản nuôi trồng trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 570 tấn. Bên cạnh việc mở rộng đối tượng nuôi, địa phương cũng chú trọng quản lý vùng sản xuất, kiểm soát môi trường, hạn chế dịch bệnh, hướng đến phát triển ổn định và lâu dài.
Giữa trưa, nắng miền biển trải dài trên những triền cát Phú Hội. Dưới các ao nuôi, tiếng máy vận hành hòa cùng nhịp người lao động kiểm tra nguồn nước, chăm sóc từng đàn cá, từng lứa tôm đang lớn.
Trên vùng đất từng được xem là khắc nghiệt bởi cát nóng và gió biển, những bàn tay cần mẫn của người dân đang ngày ngày tạo nên một diện mạo khác.
Rời Nam Cửa Việt, điều đọng lại trong chúng tôi không chỉ là những con số về diện tích, sản lượng hay hiệu quả kinh tế, mà là câu chuyện về cách con người thích nghi với tự nhiên. Khi biết khai thác lợi thế, ứng dụng tri thức và mạnh dạn tìm hướng đi mới, vùng cát ven biển không còn chỉ là nơi chống chọi với điều kiện khắc nghiệt, mà trở thành nền đất để những sinh kế mới bén rễ, tạo thêm niềm tin cho người dân trong hành trình phát triển lâu dài.
