Mỗi mùa khô, khi dòng Đakrông (Quảng Trị) rút nước, những doi cát và bãi đá lộ ra cũng là lúc hàng chục người dân Pa Cô, Vân Kiều lặng lẽ mang theo chiếc mâm sắt xuống sông đào đãi vàng sa khoáng. Sau những hạt vàng nhỏ bé là cuộc mưu sinh đầy nhọc nhằn, những khoảng lòng sông bị đào xới và nỗi trăn trở về sinh kế của đồng bào vùng cao.
Mặt trời vừa nhô lên khỏi những dãy núi phía tây, nắng đã hắt xuống dòng Đakrông những vệt sáng chói chang. Quốc lộ 14D bắt đầu mờ trong lớp bụi do từng đoàn xe tải nối nhau hướng về cửa khẩu. Chỉ cách mặt đường vài chục mét, dòng sông Đakrông mùa này không còn tiếng nước cuồn cuộn như những tháng mưa lũ.
Mùa nước cạn, nhiều người dân Pa Cô, Vân Kiều xuống lòng sông Đakrông mưu sinh bằng nghề đãi vàng.
Suốt quãng gần 50 km, từ cầu treo Đakrông ngược lên xã Tà Rụt, lòng sông hiện ra trơ trọi với những bãi đá cuội, đá tảng trắng xám nối tiếp nhau. Nhiều đoạn nước chỉ còn chảy lững lờ qua những rãnh sâu giữa các bãi đá, xen kẽ là những doi cát và những vũng nước cạn chỉ ngang đầu gối hoặc thắt lưng người lớn. Dòng sông từng nuôi dưỡng biết bao bản làng giờ như bị rút cạn sức sống.
Đó cũng là lúc một cuộc mưu sinh khác bắt đầu. Từ hai bên bờ, từng tốp người lặng lẽ bước xuống sông. Họ không mang theo lưới, vó hay cần câu mà chỉ có những chiếc xẻng nhỏ, chiếc mâm sắt đã mòn, vài chiếc rổ nhựa và đôi găng tay cao su. Đa số là đồng bào Pa Cô, Vân Kiều ở các thôn A Đăng (xã Tà Rụt), Ly Tôn, Pa Hy, Trại Cá (xã Đakrông). Người trẻ có, người già có, phụ nữ nhiều hơn đàn ông, xen lẫn cả những đứa trẻ mới mười hai, mười ba tuổi.
Ở đoạn sông qua thôn A Đăng, một phụ nữ mặc chiếc áo chống nắng màu hồng ngâm mình gần đến cổ dưới dòng nước. Chiếc nón rộng vành che gần hết khuôn mặt. Chỉ khi chị ngẩng đầu lên nghỉ tay, nụ cười mới thấp thoáng sau vành nón đã sẫm màu vì nước. Bên cạnh chị là một chiếc mâm sắt lớn.
Ngâm mình giữa dòng Đakrông, người phụ nữ Pa Cô miệt mài tìm từng hạt vàng sa khoáng.
Mỗi lần làm việc, chị khom người, luồn cả hai cánh tay xuống lớp cát nằm sát chân những tảng đá, cào vét lớp phù sa lẫn sỏi dưới đáy rồi xúc đầy mâm. Chị nâng chiếc mâm ra phía trước mặt, hai bàn tay xoay nhịp nhàng thành những vòng tròn liên tiếp. Dòng nước cuốn dần bùn đất và cát mịn tràn qua miệng mâm, để lại dưới đáy lớp khoáng vật nặng mà người đào vàng vẫn kiên trì chắt chiu sau mỗi lượt đãi. Cứ thế, hết mâm này đến mâm khác. Khắp khúc sông chỉ đan xen tiếng nước bị khuấy đều theo nhịp xoay của những chiếc mâm sắt, tiếng cát sỏi lạo xạo cọ vào đáy mâm và tiếng xe tải ì ầm từ Quốc lộ 14D vọng xuống.
Những chiếc mâm không ngừng xoay
Người dân địa phương cho biết, trên đoạn sông Đakrông từ cầu treo Đakrông đến xã Tà Rụt hiện có ít nhất bốn công trình thủy điện vận hành theo dạng bậc thang. Mỗi mùa khô, khi các hồ điều tiết nước, dòng chảy hạ lưu thu hẹp đáng kể, để lộ những doi cát và bãi cuội rộng hàng chục mét. Đó cũng là thời điểm những "bãi vàng" bất đắc dĩ xuất hiện.
Dọc Quốc lộ 14D, không khó để bắt gặp những tốp người cặm cụi giữa lòng sông. Họ chọn những khoảng cát nằm sát chân đá lớn, nơi được truyền tai là dễ giữ lại vàng sa khoáng. Cứ một nhóm rời đi, lại có nhóm khác tìm đến. Những dấu xẻng mới chồng lên dấu xẻng cũ, kéo dài suốt nhiều kilômét dọc dòng Đakrông.
Mỗi mâm cát được gạn lọc hàng chục lần với hy vọng tìm được vài hạt vàng.
Hậu quả hiện rõ trên từng bãi bồi. Nhiều khu vực ở thôn A Đăng bị đào xới nham nhở, những hố sâu nối tiếp nhau giữa lòng sông. Không ít tảng đá lớn bị bẩy sang một bên để lấy lớp cát phía dưới. Có hố đã đầy nước, nhìn bề ngoài chỉ như một vũng cạn nhưng chỉ bước thêm vài bước chân, mực nước đã bất ngờ dâng tới ngực người lớn. Những chiếc hố ấy trở thành mối nguy thường trực đối với người dân qua lại ven sông.
Đến giữa trưa, nắng như đổ lửa xuống lòng Đakrông. Nhiều người vẫn ngâm mình dưới nước từ sáng sớm. Làn da nhăn lại vì ngâm lâu, bờ vai sạm đỏ dưới cái nắng gắt, nhưng hiếm ai rời chiếc mâm đãi vàng.
Vừa thoăn thoắt xoay chiếc mâm, chị Hồ Thị Ta Lữ, ở thôn Ly Tôn, cho biết phần lớn những người xuống sông đều là đồng bào Vân Kiều, Pa Cô có hoàn cảnh khó khăn. Sau mỗi vụ lúa nước, lúa rẫy hay thu hoạch sắn, họ gần như không còn việc làm tạo ra thu nhập. "Nông dân như tụi tôi, hết mùa vụ là ở nhà. Không có việc thì cũng không có tiền. Thấy người ta xuống sông đãi vàng, mình cũng theo", chị nói.
Theo chị, công việc bắt đầu từ lúc trời vừa hửng sáng và kéo dài đến tận chiều muộn. Người khỏe lội ra những hố nước sâu để đào vét lớp cát dưới đáy, người còn lại ngồi ở vùng nước cạn gạn lọc từng mâm cát. Có ngày may mắn, mỗi người kiếm được khoảng 200 nghìn đồng; ngày ít chỉ hơn 100 nghìn, thậm chí nhiều hôm làm quần quật từ sáng đến tối vẫn không tìm được chút vàng nào.
Nói đến đó, chị lại lặng lẽ cúi xuống chiếc mâm trước mặt. Đôi tay vẫn đều đặn xoay từng vòng, như thể dưới lớp cát đục ngầu kia vẫn còn sót lại một cơ hội mưu sinh cho gia đình.
Lời giải nào cho sinh kế?
Điều khiến chúng tôi day dứt hơn cả không phải là câu chuyện về vàng, mà là những đứa trẻ đang đánh đổi tuổi thơ để tìm kiếm nó. Có em mới mười hai, mười ba tuổi đã thành thạo từng động tác xúc cát, gạn sỏi, xoay mâm. Dưới cái nắng gay gắt của mùa khô, các em ngâm mình hàng giờ trong nước, quanh chân là những hố đào sâu do người lớn để lại. Chỉ một bước hụt chân hoặc một cơn chuột rút bất ngờ cũng có thể dẫn đến tai nạn.
Sau nhiều giờ đãi cát, phần khoáng vật nặng còn lại chỉ vỏn vẹn trong một chiếc lọ nhỏ.
Không chỉ tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với người đào, đãi vàng, những hố đào nham nhở còn từng ngày để lại những "vết thương" trên dòng Đakrông. Dọc nhiều đoạn sông, các bãi cát bị xới tung, đá lớn bị lật nghiêng, lòng dẫn thay đổi theo từng mùa nước cạn. Có những hố đã đầy nước, nhìn từ xa chỉ như một vũng cạn nhưng thực chất sâu quá đầu người, trở thành mối nguy thường trực đối với người dân qua lại ven sông.
Đó cũng là điều mà chính quyền địa phương nhiều lần cảnh báo. Theo ông Nguyễn Sỹ Huấn, Chủ tịch UBND xã Tà Rụt, tình trạng người dân đào, đãi vàng sa khoáng trên đoạn sông qua thôn A Đăng đã diễn ra trong một thời gian. Địa phương thường xuyên tuyên truyền để người dân hiểu việc đào bới lòng sông không chỉ vi phạm các quy định của pháp luật về khoáng sản mà còn làm gia tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng đến môi trường và nguồn nước. Cùng với đó, lực lượng Công an xã, Ban Chỉ huy Quân sự và Bộ đội Biên phòng được huy động tăng cường tuần tra, kịp thời nhắc nhở, giải tán các điểm đào, đãi vàng trái phép.
Tuy nhiên, theo ông Huấn, những biện pháp xử lý chỉ có thể giải quyết phần ngọn. Muốn chấm dứt tình trạng đào, đãi vàng trái phép về lâu dài, điều quan trọng nhất vẫn là tạo được sinh kế ổn định cho người dân. Từ định hướng đó, xã Tà Rụt đang đẩy mạnh tư vấn, giới thiệu việc làm; vận động lao động tham gia làm việc tại các khu công nghiệp hoặc đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; đồng thời xây dựng các mô hình kinh tế dựa trên lợi thế bản địa như chuối lùn, lợn Vân Pa, nếp than... Mục tiêu không chỉ là chấm dứt tình trạng đào, đãi vàng trái phép mà còn tạo sinh kế ổn định, bền vững cho người dân ngay tại địa phương.
Những hố đào và bãi cát bị xới tung dọc lòng sông Đakrông sau mùa đãi vàng sa khoáng.
Chiều muộn, khi mặt trời khuất dần sau những dãy núi phía tây, những người đào vàng mới lặng lẽ thu dọn chiếc mâm sắt, chiếc xẻng và những chiếc thẩu nhựa đã lắng đầy khoáng vật nặng. Họ men theo những bãi đá trở về bản làng, để lại phía sau vô số hố đào còn đọng nước giữa lòng Đakrông.
Dòng sông rồi sẽ lại đầy nước khi mùa mưa trở về. Những hố đào hôm nay sẽ chìm khuất dưới dòng chảy. Nhưng nếu bài toán sinh kế của đồng bào vùng cao vẫn chưa có lời giải căn cơ, những chiếc mâm đãi vàng sẽ lại xuất hiện khi nước rút. Bởi dưới lớp cát kia, thứ họ mải miết tìm kiếm không chỉ là vài hạt vàng sa khoáng, mà còn là kế sinh nhai của cả gia đình.
Chúng tôi có mặt tại Đơn vị Cảnh sát gìn giữ hoà bình (GGHB) số 1, Bộ Công an đóng tại Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực GGHB, ở xã Hoàng Hoa Thám, Hưng Yên vào một ngày nắng lửa, khi cả đơn vị tổ chức diễn tập thực chiến chào đón Đoàn Tư lệnh Cảnh sát Liên hợp quốc (LHQ) đến thăm và làm việc. Cảm nhận rõ nhất là dấu ấn của một đơn vị trẻ, năng động, mang theo khát khao thực hiện sứ mệnh GGHB LHQ tại các địa bàn xa Tổ quốc.
Tôi đã đăng ký đi Trường Sa không chỉ một lần. Mỗi khi nghe tin có đoàn công tác chuẩn bị ra đảo, tôi lại đăng ký. Nhưng rồi vì nhiều lý do, tôi vẫn chưa thực hiện được ước nguyện. Có lúc tưởng như đã đến lượt mình, cuối cùng lại lỡ hẹn.
Từ những bản tin đầu tiên với không ít va vấp, nghề báo đã đưa tôi đến Trường Sa, Làng Nủ, những sự kiện trọng đại của đất nước và rồi tới hiện trường động đất cách quê hương nửa vòng trái đất. Mỗi chuyến đi cho tôi thêm một cách hiểu về hai chữ “đưa tin”.
26 năm gắn bó với Báo CAND (tờ báo mà chúng tôi coi như ngôi nhà thứ hai và là một phần cuộc đời của mình) thì có tới 24 năm tôi là phóng viên theo dõi mảng giáo dục và đào tạo. Và đến bây giờ, tôi vẫn luôn thầm cảm ơn một cơ duyên may mắn vô hình nào đó đã đưa tôi đến với giáo dục, cho tôi cơ hội được đóng góp một phần nhỏ bé của mình trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo nước nhà.
Trong đời làm báo của mình - đặc biệt là gần 30 năm làm báo Công an nhân dân và An ninh thế giới - tôi đã đi công tác không biết bao nhiêu chuyến và riêng đi nước ngoài cũng phải gần 25 chuyến. Nhưng có một chuyến đi “vô tiền khoáng hậu”, đó là chuyến đi sang Pakistan vào trung tuần tháng 10 năm 2001. Và lý thú nhất trong chuyến đi này là chuyện tôi và cuốn Kinh Koran.
Có những bài báo “khép lại” sau khi đăng tải nhưng hành trình tạo chuyển biến trong đời sống từ bài báo ấy chỉ mới bắt đầu. Tại Lâm Đồng, từ những đồi thông bị “xẻ thịt” đến những khu dân cư bị bủa vây bởi ô nhiễm được phản ánh trên Báo Công an nhân dân đã góp phần thúc đẩy cơ quan chức năng vào cuộc, kịp thời chấn chỉnh, xử lý dứt điểm vi phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân.
Để công viên Lãm Làng thực sự trở lại đúng chức năng là không gian sinh hoạt cộng đồng, vui chơi, giải trí lành mạnh, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng cần sớm vào cuộc, kiểm tra, chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi gây mất an ninh, trật tự, gây ô nhiễm tiếng ồn, chiếm dụng không gian công cộng trái quy định.
Ít xuất hiện trước công chúng, nhưng công tác bảo vệ các sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng diễn ra hay các chuyến công tác của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, khách quốc tế đến khu vực phía Nam, những chú chó nghiệp vụ của Phòng Cảnh vệ miền Nam (Bộ Tư lệnh Cảnh vệ) luôn sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ, trở thành “mắt thần”, “lá chắn” bảo đảm an ninh, an toàn tuyệt đối.
Từ bản Lân Đặt biệt lập giữa núi rừng, nơi người dân vừa trải qua nhiều tháng bị nước lũ chia cắt, đến những tuyến cáp đang được triển khai tại Tràng Định, hành trình xóa vùng lõm sóng di động ở Lạng Sơn đang được thực hiện bằng quyết tâm của Viettel, sự vào cuộc của bộ đội và sự đồng lòng của chính quyền, nhân dân. Không chỉ đưa sóng 4G đến những nơi còn thiếu kết nối, chương trình còn mở rộng cơ hội tiếp cận thông tin, dịch vụ số, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và củng cố quốc phòng, an ninh trên địa bàn biên giới.
Trước tình trạng vi phạm pháp luật trong học sinh, thanh thiếu niên (HS, TTN) còn diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tội phạm, Công an TP Hải Phòng đã triển khai nhiệm vụ, giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm và vi phạm pháp luật trong HS, TTN, người thất nghiệp trên địa bàn. Trong đó đánh giá thực trạng, nhận diện nguyên nhân, đề ra giải pháp nhằm chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, không để những biểu hiện lệch chuẩn trở thành mầm mống tội phạm.
Có những chàng trai vừa rời ghế nhà trường đã tìm đến Công an xã để tìm hiểu về tiêu chuẩn, điều kiện thực hiện nghĩa vụ Công an nhân dân (CAND). Sau khi cân nhắc, họ viết đơn tình nguyện, mong muốn được rèn luyện trong môi trường kỷ luật, thử sức và trưởng thành qua những năm tháng thực hiện nghĩa vụ. Đằng sau mỗi lá đơn là những khát vọng của tuổi trẻ, cùng mong muốn được góp sức mình cho quê hương.
Thông qua công tác tuyên truyền, vận động kết hợp tổ chức nhiều hình thức linh hoạt, sáng tạo, lực lượng Công an xã, phường tại Hà Tĩnh đã vận động người dân trên địa bàn giao nộp hàng trăm khẩu súng cùng nhiều công cụ hỗ trợ, vật liệu nổ các loại.
Từ những sợi rơm vàng thường bị đốt bỏ sau mỗi mùa gặt, anh Nguyễn Xuân Tài (SN 1989), ở xã Quý Lộc, tỉnh Thanh Hóa đã nghiên cứu, chế tạo thành sản phẩm mồi nhóm lửa, đưa lên sàn thương mại điện tử Amazon để bán tại thị trường Mỹ.
Sau cai nghiện, điều khó nhất với nhiều người không chỉ là tránh xa ma túy mà còn là bắt đầu lại cuộc sống. Từ rà soát, quản lý, giáo dục đến kết nối vay vốn, học nghề, tìm việc làm, Công an các đơn vị, địa phương ở Hải Phòng đang cùng chính quyền, ngân hàng và các đoàn thể tạo thêm những “điểm tựa” để người sau cai có thể tự đứng lên bằng chính sức lao động của mình.
Không để ma túy có khoảng trống len vào địa bàn, suốt 45 ngày đêm, Công an TP Đà Nẵng đồng loạt tổng rà soát từ khu dân cư, chung cư, nhà trọ, cơ sở lưu trú đến chợ đầu mối, bến xe và những địa bàn tiềm ẩn nguy cơ. Với phương châm “đi từng nhà, rà từng người”, mỗi cuộc kiểm tra không chỉ để phát hiện, xử lý mà còn mở ra những đầu mối truy xét, đấu tranh, làm sạch địa bàn. 45 ngày đêm khép lại, yêu cầu “làm sạch để giữ sạch” tiếp tục được đặt ra thường xuyên, hướng tới mục tiêu xây dựng TP Đà Nẵng không ma túy.
10 năm qua, những đứa trẻ đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Từ thiện xã hội chùa Hồi Long, xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vẫn gọi sư cô Thích Đàm Ngoan là mẹ. Từ những đứa trẻ đỏ hỏn bị bỏ lại bên cổng chùa đến những em nhỏ lớn lên dưới mái nhà Hồi Long, sư cô đã dành phần lớn thời gian, công sức và tình yêu thương để các em có một tuổi thơ bình thường như bao đứa trẻ khác.
Hơn hai thập kỷ sau khi được mở tuyến, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây từ Phong Nha đến Khe Sanh đã trở thành một trục giao thông quan trọng xuyên qua miền Tây Quảng Trị. Tuyến đường đi qua những vùng núi rừng hiểm trở, kết nối các bản làng với miền xuôi, tạo thuận lợi cho người dân đi lại, giao thương và từng bước thay đổi sinh kế.
Giúp đỡ người dân đi qua đường khi gặp mưa lũ, không nhận tiền “bồi dưỡng” của đối tượng khai thác gỗ trái phép, không quản thời gian, không nề hà công việc, có lệnh triệu tập là lên đường, đó là bản tính của Nguyễn Quốc Duy - Tổ trưởng Tổ an ninh trật tự (ANTT) thôn Mỹ Thạnh, xã Hàm Thạnh, tỉnh Lâm Đồng.
Để ngăn ngừa hành vi đặt bẫy, giăng lưới săn bắt động vật hoang dã (chim trời) mùa di cư, lực lượng Công an cơ sở ở các xã ven biển tỉnh Hà Tĩnh đã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp thu gom, phá huỷ các bẫy chim trái phép đến bắt giữ, xử lý những trường hợp săn bắt, tiêu thụ động vật hoang dã trái phép.
Giữa mênh mông lòng hồ thủy điện Trung Sơn, những lồng cá nổi theo từng cụm đang mở ra một hướng sinh kế mới cho người dân vùng núi cao Thanh Hóa. Từ những hộ tiên phong ban đầu, đến nay nghề nuôi cá lồng ở Trung Sơn đã và đang ngày càng phát triển với gần 60 hộ dân tham gia, nhờ nuôi cá lồng (cá chép, cá lăng đen, cá rô phi…), nhiều gia đình có nguồn thu nhập ổn định…
