Mang hy vọng đến tận giường bệnh
Những ngày giữa tháng Bảy, chiếc xe chở tổ công tác của Công an xã Quảng Trạch phối hợp với Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh Quảng Trị, liên tục dừng trước những ngôi nhà có thân nhân liệt sĩ trên địa bàn xã. Trong chiếc vali chuyên dụng là máy tính, thiết bị thu nhận mẫu ADN cùng những hồ sơ đã được rà soát, đối chiếu từ nhiều ngày trước.
Không có phòng lấy mẫu khang trang hay bàn làm việc đúng nghĩa. Nơi thu nhận mẫu có khi là chiếc giường của một người mẹ già, có khi là góc nhà nơi người anh, người chị của liệt sĩ đang chống chọi với tuổi tác và bệnh tật. Sau khi ân cần thăm hỏi sức khỏe, cán bộ Công an và nhân viên y tế cẩn thận kiểm tra thông tin thân nhân, giải thích mục đích, ý nghĩa của việc lấy mẫu ADN rồi nhẹ nhàng thực hiện từng thao tác theo đúng quy trình kỹ thuật.
Ở nhiều gia đình, thân nhân liệt sĩ đều đã ngoài tám mươi, chín mươi tuổi. Có người không còn đủ sức bước xuống giường, có người chỉ có thể giao tiếp bằng những cái gật đầu hay ánh mắt. Chính vì vậy, thay vì chờ người dân đến điểm thu nhận, tổ công tác đã lựa chọn cách mang thiết bị đến tận nơi cư trú để không bỏ lỡ bất kỳ cơ hội nào giúp xác định danh tính các liệt sĩ còn thiếu thông tin.
Đại úy Trần Thanh Vũ, Trưởng Công an xã Quảng Trạch cho biết, thực hiện chủ trương của Bộ Công an về thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính, đơn vị đã chủ động rà soát, lập danh sách các trường hợp đủ điều kiện trên địa bàn. Qua quá trình xác minh, phần lớn thân nhân trực hệ còn lại đều đã lớn tuổi, sức khỏe suy giảm, việc đi lại rất khó khăn.
"Chúng tôi xác định không thể để tuổi tác hay bệnh tật trở thành rào cản đối với hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ. Vì vậy, Công an xã đã phối hợp với Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội Công an tỉnh Quảng Trị trực tiếp đến từng gia đình để thu nhận mẫu. Mỗi mẫu ADN được lấy hôm nay đều mang theo hy vọng sẽ góp phần giúp một liệt sĩ được gọi đúng tên, trở về với gia đình sau nhiều năm chờ đợi", Đại úy Trần Thanh Vũ chia sẻ.
Quá trình thu nhận mẫu diễn ra khẩn trương nhưng cẩn trọng. Mỗi thông tin nhân thân đều được đối chiếu kỹ lưỡng, mỗi mẫu sinh phẩm đều được niêm phong theo đúng quy định để phục vụ công tác giám định, đối sánh ADN sau này. Trong những ngôi nhà nhỏ, không khí lặng đi khi người thân lặng lẽ dõi theo từng thao tác của cán bộ làm nhiệm vụ. Hơn nửa thế kỷ sau chiến tranh, niềm mong mỏi biết nơi người thân yên nghỉ vẫn chưa bao giờ nguôi ngoai trong nhiều gia đình.
Với những cán bộ Công an và nhân viên y tế đồng hành trong những chuyến đi này, đó không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn. Sau mỗi lần khép chiếc vali đựng thiết bị, rời một ngôi nhà có thân nhân liệt sĩ, họ lại mang theo thêm một mẫu ADN và thêm một niềm hy vọng. Hy vọng rằng, ở một thời điểm nào đó, kết quả giám định sẽ giúp một người lính vô danh được trở về đúng với tên tuổi của mình.
Theo Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh Quảng Trị, việc thu nhận mẫu sinh phẩm ADN không chỉ phục vụ công tác giám định mà còn góp phần thực hiện tâm nguyện của biết bao gia đình liệt sĩ đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ. Chính vì vậy, lực lượng Công an xác định đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm và tình cảm đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Đến nay, Công an tỉnh Quảng Trị đã phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức ba đợt thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của 2.771 thân nhân thuộc 2.138 liệt sĩ chưa xác định được danh tính để phục vụ công tác đối sánh. Phía sau những con số ấy là rất nhiều chuyến đi lặng lẽ của cán bộ, chiến sĩ Công an đến tận từng gia đình, nhất là những cụ già tuổi đã cao, sức khỏe yếu, không còn khả năng tự mình đến điểm lấy mẫu.
Tháng Bảy còn tiếp...
Chiều xuống rất chậm trên Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn. Khi những đoàn người cuối cùng rời đi, tiếng chuông từ tháp tưởng niệm lại ngân lên giữa rừng thông, lan dần qua những triền đồi nơi hơn một vạn người con của Tổ quốc đang yên nghỉ. Trên những lối đi, vẫn còn những người lặng lẽ dừng trước từng hàng mộ, thắp một nén hương, đọc thật khẽ một cái tên hoặc đứng rất lâu trước những bia mộ chỉ khắc dòng chữ: "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin".
Đi qua những ngày tháng Bảy ở Quảng Trị, mới thấy sự tri ân ở mảnh đất này chưa bao giờ chỉ gói gọn trong những buổi lễ hay những vòng hoa tưởng niệm. Nó hiện hữu trong bước chân của những người lính quy tập vẫn miệt mài băng rừng tìm đồng đội, trong những cán bộ Công an kiên trì đến từng gia đình thu nhận mẫu ADN cho thân nhân liệt sĩ, trong những cán bộ kỹ thuật lặng lẽ đối chiếu từng mẫu sinh phẩm, từng di vật với hy vọng tìm được một mối liên hệ còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ. Nó cũng hiện hữu trong những cuộc gặp gỡ giản dị với các Mẹ Việt Nam Anh hùng, người có công với cách mạng, trong những cái nắm tay thật chặt và những lời hỏi han tưởng chừng rất đỗi bình thường nhưng chứa đựng sự biết ơn của thế hệ hôm nay.
Suốt hành trình ấy, điều ám ảnh nhất không phải là những con số về hàng chục nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính hay hàng nghìn liệt sĩ vẫn chưa tìm thấy hài cốt, mà là ánh mắt của những người mẹ, người anh, người chị đã ở vào tuổi xế chiều vẫn lặng lẽ chờ một tin tức về người thân. Có người chờ hơn nửa thế kỷ. Có người đã không kịp đợi đến ngày con mình được gọi đúng tên. Nhưng cũng có những gia đình, nhờ sự phát triển của khoa học và sự bền bỉ của những người làm công tác tìm kiếm, quy tập, giám định ADN, cuối cùng đã khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài suốt mấy chục năm.
Quảng Trị quyết tâm trả lại tên cho những người nằm lại
Ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị cho biết, Quảng Trị là địa bàn chịu nhiều mất mát trong các cuộc kháng chiến, đồng thời là nơi có số lượng lớn liệt sĩ của cả nước yên nghỉ. Những năm qua, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn đã đạt nhiều kết quả quan trọng, song hiện vẫn còn hơn 31.000 liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 25.000 hài cốt liệt sĩ đã được quy tập nhưng chưa xác định được danh tính.
Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục quán triệt, triển khai sâu rộng Chiến dịch 500 ngày đêm; huy động tối đa lực lượng, phương tiện, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân cung cấp thông tin, tăng cường phối hợp với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước để khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập. Đồng thời, Quảng Trị sẽ tổ chức khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ theo hướng khoa học, chặt chẽ, an toàn và hiệu quả; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đặc biệt là giám định ADN; chăm lo tốt công tác chính sách, tổ chức chu đáo việc đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Rồi tháng Bảy sẽ qua đi, những đoàn người sẽ trở về với cuộc sống thường nhật, nhưng trên mảnh đất Quảng Trị, những chuyến đi ấy sẽ chưa dừng lại. Những cánh rừng vẫn còn được tiếp tục rà soát, những mẫu ADN vẫn được đưa vào đối sánh, những cuộc gõ cửa từng gia đình vẫn tiếp diễn, bởi ở đâu đó vẫn còn những người lính chưa được trở về với đúng tên tuổi của mình. Và chừng nào còn một gia đình vẫn ngóng tin người thân, chừng đó trên miền "đất thiêng" Quảng Trị, hành trình tri ân vẫn sẽ được những người hôm nay lặng lẽ nối tiếp bằng những việc làm bình dị, bền bỉ và đầy trách nhiệm.
Những con số từ Chiến dịch 500 ngày đêm
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, giai đoạn 2021 – 2025, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được gần 7.000 hài cốt liệt sĩ; tiếp nhận gần 13.500 mẫu hài cốt và mẫu thân nhân phục vụ giám định; xác định danh tính cho trên 100 liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN và hơn 2.500 liệt sĩ bằng phương pháp thực chứng. Cùng với đó, gần 60.000 mẫu sinh phẩm thân nhân liệt sĩ đã được thu nhận để xây dựng ngân hàng gen.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, hiện cả nước vẫn còn khoảng 175.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Chiến dịch 500 ngày đêm được triển khai với mục tiêu tiếp tục tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ bằng các phương pháp khoa học hiện đại.
