Đối tượng giám sát là tổ chức, không phải cá nhân khách hàng
NHNN cho biết, thời gian gần đây cơ quan này đang lấy ý kiến đối với Dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.
Dự thảo hướng tới 3 mục tiêu trọng tâm. Một là, thể chế hóa đầy đủ, cụ thể các quy định của Luật Phòng, chống rửa tiền theo hướng đáp ứng các khuyến nghị của FATF về giám sát trên cơ sở rủi ro. Hai là, khắc phục những hạn chế, bất cập trong công tác giám sát hiện hành, gồm tình trạng thiếu khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thiếu công cụ và tiêu chí thống nhất để triển khai giám sát dựa trên rủi ro trên phạm vi toàn hệ thống. Ba là, đáp ứng yêu cầu của hội nhập và cam kết quốc tế.
Tuy nhiên, dư luận xuất hiện một số thông tin chưa đúng về bản chất pháp lý và một số quy định tại Dự thảo Thông tư. Vì thế, NHNN phản hồi nhằm làm rõ mục tiêu của các quy định pháp luật và những nội dung được nêu trong dự thảo.
Cụ thể, về thông tin cho rằng cơ quan quản lý đang "phòng chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng", "đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền", hoặc các nhóm khách hàng đặc thù, khách VIP, khách hàng ưu tiên phải được thống kê và theo dõi riêng biệt..., NHNN cho biết theo khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 Dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát của Thông tư là các đối tượng báo cáo.
Các đối tượng này gồm tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán..., là các pháp nhân, không phải cá nhân khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.
Dự thảo cũng có nội dung thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát tại đối tượng giám sát, gồm thông tin về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, tỷ lệ sở hữu, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, quy mô vốn…
Theo NHNN, đây là những thông tin các ngân hàng đang có trách nhiệm báo cáo tại Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư 08/2022/TT-NHNN, Luật Tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán.
Những thông tin này là thông tin cơ bản, tổng quan phục vụ việc giám sát và đánh giá tổ chức tín dụng từ góc độ cơ cấu lãnh đạo quản lý, quy mô và cấu trúc của đơn vị.
Phân loại khách hàng để phục vụ đánh giá rủi ro
Một nội dung khác được NHNN làm rõ là việc thu thập số liệu phân loại khách hàng.
Trước đó, có thông tin cho rằng những nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức đều phải được thống kê, theo dõi riêng biệt. Có ý kiến cho rằng dự thảo yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm.
Theo NHNN, dự thảo quy định các tổ chức tín dụng có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng, được phân tách thành các nhóm theo những đặc điểm khác nhau.
Các nhóm gồm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách VIP, khách hàng là doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng, chống rửa tiền như tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.
NHNN cho biết các thông tin cần báo cáo và cách phân loại thông tin được quy định trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF).
Việc này nhằm phục vụ đánh giá mức độ rủi ro của tổ chức tín dụng xuất phát từ đặc điểm hoạt động kinh doanh và khách hàng của các tổ chức tín dụng.
Theo đó, thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập làm dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo.
NHNN nhấn mạnh các thông tin này không có nghĩa những chủ thể nêu trên trở thành đối tượng giám sát riêng hoặc được mặc định là có rủi ro, vi phạm quy định về phòng, chống rửa tiền.
Không mở rộng đối tượng báo cáo, giám sát
NHNN cũng phản hồi ý kiến cho rằng việc mở rộng thêm các đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách hàng VIP, các tổ chức trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm sẽ giúp kiểm soát chặt chẽ hơn.
Theo quy định tại Dự thảo Thông tư, dự thảo không mở rộng thêm bất kỳ "đối tượng báo cáo" hay "đối tượng giám sát" nào so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.
Thông tư này chỉ quy định về trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát của NHNN đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
NHNN cho rằng việc thông tin đăng tải nhận định "mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP" tạo ra cảm giác cơ quan nhà nước coi lãnh đạo ngân hàng và người gửi tiền nhiều tiền là đối tượng tiềm ẩn tội phạm, đi ngược lại nguyên tắc pháp quyền và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền.
