Hãy tạo môi trường sống cho tác phẩm của mình

Câu chuyện Bão của Đoàn Ngọc Thu gợi chúng ta về điều mà nhiều nhà thơ hiện nay vẫn nói với nhau đại ý rằng "Thơ đang mất công chúng. In thơ ra để tặng là chủ yếu chứ không bán được". Thực tế đó là có thật nhưng tại sao chúng ta lại cứ ngồi đó mà trách thị trường và than thở thế thời thay vì vận động chính mình, để tìm con đường riêng đặc biệt cho thơ tiếp cận được những người mà tác giả muốn nó tiếp cận?

Một năm trước, tôi có dịp may được làm giám tuyển cho một dự án video art của nghệ sỹ Lê Thiết Cương. Đó là một video art dựa trên ý tưởng tìm sự xích lại gần nhau giữa nghệ thuật (art) và giải trí (entertainment). Hai giới hoạt động nghệ thuật và giải trí vốn xưa nay chưa nhìn nhận nhau một cách đúng nghĩa. Phía nghệ thuật thì cho rằng giải trí dễ dãi còn phía giải trí thì cho rằng nghệ thuật quá đánh đố và nhiều khi vô nghĩa. Hơn nữa, tôi muốn sự xích lại ấy, tức là tác phẩm video art của Lê Thiết Cương dựa trên cảm hứng từ một ca khúc giải trí của cô gái trẻ Văn Mai Hương, cũng là sự xích lại của "già" và "trẻ", khi mà người đời vẫn chưa tìm được hướng giải quyết cho khoảng cách thế hệ.

Ở buổi ra mắt video art có tên "Về Một" đó, tôi gặp thi sỹ Đoàn Ngọc Thu. Chị chỉ đơn giản nhận xét một câu: "Chị thích. Và chị sẽ làm một Video art với thơ".

Bây giờ, sau 1 năm ấp ủ, Đoàn Ngọc Thu đã cho ra mắt video art với thơ của mình, cũng làm chung với nghệ sỹ Lê Thiết Cương, với cái tên chung mà chị đặt rất "bắt tai" là Poetry Video Art - PV Art (Video Art Thi ca). Còn tên của tác phẩm PV Art ấy là Bão.

Thực chất, Bão là một bài thơ hay của Đoàn Ngọc Thu nhưng ít người biết tới nó, kể cả những người yêu thơ. Nhưng tôi tin, với PV art này, số người biết và thích nó sẽ tăng lên rất nhiều, trong đó có cả những người không phải thuộc diện yêu văn chương thi ca cho lắm. Dễ hiểu, khi chọn một kênh chuyển tải tác phẩm tiên tiến, hiện đại, dễ tiếp cận, có trực quan sinh động, mang được những suy tư của cả hai nghệ sỹ (Đoàn Ngọc Thu và Lê Thiết Cương), Bão sẽ 'gặp' được nhiều người mà Đoàn Ngọc Thu muốn thơ của mình 'gặp' hơn.

Câu chuyện Bão của Đoàn Ngọc Thu gợi chúng ta về điều mà nhiều nhà thơ hiện nay vẫn nói với nhau đại ý rằng "Thơ đang mất công chúng. In thơ ra để tặng là chủ yếu chứ không bán được". Thực tế đó là có thật nhưng tại sao chúng ta lại cứ ngồi đó mà trách thị trường và than thở thế thời thay vì vận động chính mình, để tìm con đường riêng đặc biệt cho thơ tiếp cận được những người mà tác giả muốn nó tiếp cận?

Chắc chưa ai quên hiện tượng xuất bản thơ Phong Việt với 3 tập thơ bán chạy như tôm tươi mấy năm gần đây. Không nói về chất lượng thi ca của thơ Phong Việt vì mỗi người thẩm định thi ca theo mỗi cách riêng nhưng phải thừa nhận rằng Phong Việt đã đặt ra một tấm gương về xuất bản thơ thời hiện đại. Với cách thiết kế sách độc đáo, cách giới thiệu, truyền thông chuyên nghiệp, duy trì mối liên hệ với công chúng một cách thường xuyên và cập nhật, Phong Việt đã biến các tập thơ của mình thành "hit" trong thị trường thơ. Nói một cách khác, ở lãnh địa của nghệ thuật, Phong Việt đã thắng khi dùng cách của môi trường giải trí.

Nhà văn, nhà thơ nào cũng vậy, đều muốn tác phẩm của mình được vang lên, được đón nhận bởi số đông công chúng. Nhưng viết ra những tác phẩm hay chưa phải là đã đủ mà còn yêu cầu cả những lao động vất vả khác nữa để tiếp thị tác phẩm của mình. Nhà văn, nhà thơ không có quyền cách ly mình ra khỏi vận động chung của môi trường xã hội, nhất là chính môi trường xã hội ấy sẽ là môi trường sống của tác phẩm. Họ cũng phải học cách để làm mới kênh truyền tải tác phẩm của mình, học một cách nghiêm túc, với một tâm thức thật rõ ràng rằng:

Nghệ thuật không phải là thứ bánh mì dễ kiếm.

Hà Quang Minh

Các tin khác

Độc đáo Trần Đại Thắng

Độc đáo Trần Đại Thắng

Là một người viết, tôi đương nhiên thích sách, và sách đẹp thì gây xúc động như nhìn bức tranh, một công trình kiến trúc, một bản nhạc hay… Sách của Đông A Book là những cuốn sách như vậy, do Trần Đại Thắng chủ trương, Thắng tự làm hoặc tổ chức cho người khác làm, từ những bản thảo chọn lọc về nội dung, đến trình bày, loại giấy, minh họa và bìa sách, độ dày của sách…

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca như một hàm sóng ngôn ngữ

Thơ ca đương đại Việt Nam vận hành như một hàm sóng lượng tử: tồn tại trong trạng thái chồng chập của vô số khả năng ý nghĩa trước khi "sụp đổ" thành trải nghiệm cụ thể trong tâm thức người đọc.

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Đi tìm đạo đức của Đỉnh Pu Sam Sảu

Tiểu thuyết “Đỉnh Pu Sam Sảu” của Trần Nguyên Mỹ viết về tội phạm ma túy vùng cao nhưng không đi theo lối trinh thám, phóng sự thường tình, mà tập trung khắc họa những con người dám dấn thân vào vùng cái ác để bảo vệ bình yên cho cộng đồng.

Những ước mơ, khát vọng của dân tộc cần được hiện thực hóa bằng những quy hoạch tầm nhìn cho tương lai.

Hiện thực hóa các giá trị để nhân dân được thụ hưởng

Lịch sử phát triển của loài người cũng chính là hành trình hiện thực hóa các mục tiêu, mơ ước, khát vọng từ vật chất đến tinh thần. Để đạt được thành quả đó không chỉ cần đến sự nỗ lực, kiên trì mà còn cả tầm nhìn cho tương lai của quốc gia, dân tộc.

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Nhà báo Trần Nhật Minh: "Ta chả có gì, chỉ ký ức mang theo"

Hơn 30 năm gắn bó với nghề báo, từng là Trưởng ban Văn học nghệ thuật (VOV 6) của Đài TNVN, nhà báo Trần Nhật Minh đã để lại nhiều dấu ấn trong lòng độc giả và thính giả yêu văn học nghệ thuật, anh là tác giả của hai cuốn tản văn đầy cảm xúc: "Miền sau cánh cửa" (2020) và “Những cuộc trà trên căn gác cũ” (2024). Ở "ô cửa" nào, "cuộc trà" nào, nhà báo Trần Nhật Minh đều không giấu được những bận lòng với quá khứ, chữ nghĩa, thực tại và ân tình với bè bạn.

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

NSƯT Kiều Dư - Ba trong một!

Với NSƯT Kiều Dư là sự hội tụ của một nhạc sĩ, một ca sĩ và một thi sĩ trong con người anh, vì vậy bằng hữu văn nghệ vẫn gọi anh là: Dư - ba trong một!

Dông bão đã đi qua

Dông bão đã đi qua

Có một cơn dông bất ngờ quét ngang qua cửa sổ một ngôi nhà mô phạm về đạo đức, được xây đắp bằng trí tuệ, tình yêu thương. Một ngôi trường ở miền núi có uy tín, thầy giỏi, trò vào học có điểm thi đầu vào khá cao, và chắc chắn đỗ đại học. Đó là ngôi trường ước mơ của bao thế hệ học trò.

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Có bao nhiêu dạng thức của thơ trữ tình?

Trước hết, thơ là sự rung động của trái tim, của tâm hồn người viết với cảm xúc là mạch nguồn nuôi dưỡng thi ca thuộc phương diện trữ tình. Thơ trữ tình có thể hiểu là những kiểu biểu hiện khác nhau của cái "tôi" cảm xúc trong thơ. Một số bạn yêu thơ đặt câu hỏi: "Vậy cái tôi cảm xúc trong thơ trữ tình thường biểu đạt ở những dạng ngôn ngữ thơ như thế nào?".

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

Nghiên cứu, phê bình thơ mấy điều... phản biện

1. Trong một bài giảng về quyển "Chinh phụ ngâm" cho sinh viên các trường đại học, in ở một số sách và ở "Hoài Thanh toàn tập", tập IV, Nhà xuất bản Văn học, H. 1999, khi nhắc đến câu thơ "Hà lương chia rẽ đường này", nhà phê bình Hoài Thanh có giải nghĩa như sau: Hà Lương: cầu trên sông, không phải tên đất. Giải nghĩa như trên đúng một nửa là đấy không phải tên đất, không đúng một nửa là: đấy không phải cầu trên sông mà là cầu và sông (hà: sông, lương: cầu).

Khúc luân vũ tháng Năm

Khúc luân vũ tháng Năm

Tháng năm, những giọt mồ hôi rơi trên cánh đồng của người nông dân để đổi lấy nụ cười, niềm vui mẩy tròn những hạt lúa vàng mùa chiêm. Tháng năm, người giáo viên cũng bước vào mùa gặt. Thêm một chuyến đò lại sắp sửa sang sông. Tháng năm như cung đàn ngân lên phím nhớ, để lại ngân vang cả một khung trời kỷ niệm cho những ai đã từng đi qua tuổi học trò.

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Những thế giới sụp đổ lặng lẽ trong văn học phản địa đàng

Bạn đã bao giờ thức giấc giữa đêm và bỗng không chắc mình là ai? Văn học phản địa đàng khai thác nỗi bất an tận cùng ấy. Đó là nơi con người sống dưới lòng đất, nơi những đứa trẻ sinh ra chỉ để hiến tạng, nơi tiếng mẹ đẻ chẳng còn ai để cất lên.

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Nghệ thuật mới thơ Hai - Cư Việt Nam hiện đại

Mấy năm gần đây, ở Việt Nam xuất hiện những CLB thơ Hai-cư với nhiều người tham gia và đã có những cuộc thi thơ Hai-cư. Một số bạn yêu thơ hỏi tôi về thể loại thơ này và sự khác biệt giữa thơ Hai-cư Nhật Bản và Việt Nam.

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Truyện ký “Rừng đói”: Nhà văn Trần Khởi kể chuyện đời

Cuộc đời của nhà văn mặc áo lính Trần Khởi bộc bạch hết qua hai tập truyện ký đặc sắc “Cha và con lính trận” và “Rừng đói”. Sau tập “Cha và con lính trận” gây ấn tượng mạnh cho độc giả trong và ngoài nước, năm 2026, Trần Khởi cho ra mắt tập truyện ký “Rừng đói”, NXB Hội Nhà văn.

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Anh hùng nước Việt trong thơ vịnh sử của danh sĩ Nhữ Bá Sĩ

Cuốn sách “Việt sử tam bách vịnh” (Ba trăm bài thơ vịnh sử Việt Nam) được danh nhân Nhữ Bá Sĩ hoàn thành đã trên 160 năm qua nhưng chưa có một bản dịch hoàn chỉnh. Bản dịch của dịch giả Lê Văn Uông (1913-2004) vừa được NXB Hội Nhà Văn xuất bản tháng 1/2026 được ví như tập kinh thi của lịch sử dân tộc.