Hòn đảo Great Nicobar là một tài sản chiến lược của Ấn Độ - một chiếc chìa khóa để mở đường vào eo biển Malacca. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng mở rộng từ đất liền ra đại dương, Ấn Độ đang từng bước biến đảo Great Nicobar thành quân bài chiến lược quan trọng nhất của mình. Khoản đầu tư gần 10 tỷ USD dành cho dự án phát triển đảo không chỉ đơn thuần nhằm xây dựng một đô thị hay cảng biển mới mà phản ánh tham vọng định hình lại vị thế của New Delhi trong cấu trúc an ninh khu vực.
Từ tiền tiêu phòng thủ đến bàn đạp triển khai sức mạnh
Quần đảo Andaman và Nicobar từ lâu đã được các nhà nghiên cứu chiến lược ví như "tàu sân bay không thể đánh chìm" của Ấn Độ. Nằm trải dài ở cửa ngõ phía Đông Ấn Độ Dương, quần đảo này tạo thành một bức tường tự nhiên án ngữ lối ra vào eo biển Malacca. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, lợi thế địa lý ấy chưa được khai thác tương xứng. Trong nhiều thập kỷ qua, các học thuyết quốc phòng, an ninh của Ấn Độ chủ yếu tập trung vào các mối đe dọa trên bộ, đặc biệt dọc biên giới phía Bắc và phía Tây, khiến các đảo xa chỉ đóng vai trò phòng thủ lãnh thổ.
Dự án Great Nicobar đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong tư duy chiến lược của New Delhi. Thay vì chỉ bảo vệ vùng biển của mình, Ấn Độ hướng tới khả năng chủ động giám sát, kiểm soát và tác động tới các tuyến hàng hải quốc tế. Vị trí của Great Nicobar đặc biệt nhạy cảm. Hòn đảo chỉ cách eo biển Malacca khoảng 40 hải lý. Khoảng cách này đủ gần để các hệ thống giám sát hiện đại, máy bay tuần tra biển, máy bay chống ngầm và lực lượng hải quân có thể theo dõi hầu hết hoạt động diễn ra tại cửa ngõ phía Tây của tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới. Khi sân bay lưỡng dụng, căn cứ hải quân, cảng nước sâu cùng các công trình hậu cần hoàn thành, Great Nicobar sẽ không còn là tiền đồn biệt lập mà trở thành trung tâm triển khai sức mạnh hàng hải của Ấn Độ.
Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở quy mô quân sự mà ở cách New Delhi kết hợp phát triển kinh tế với yêu cầu bảo đảm an ninh. Trọng tâm của dự án là cảng trung chuyển nước sâu tại vịnh Galathea. Với độ sâu tự nhiên lên tới khoảng 20 mét, cảng có khả năng tiếp nhận các tàu container cỡ lớn mà không cần nạo vét quy mô lớn. Đây được xem là lợi thế đáng kể trong cuộc cạnh tranh với những trung tâm trung chuyển nổi tiếng của khu vực như Singapore, Port Klang (Malaysia) hay Colombo (Sri Lanka). Nếu thành công, Great Nicobar sẽ trở thành mắt xích mới trong mạng lưới logistics quốc tế, giúp Ấn Độ giữ lại phần lớn giá trị gia tăng mà lâu nay phải chuyển sang các cảng trung chuyển nước ngoài.
Song song với đó là hệ thống căn cứ quân sự hiện đại, nơi có thể triển khai các máy bay tuần tra biển P-8I Poseidon, trực thăng chống ngầm, tàu chiến và lực lượng phản ứng nhanh. Sự kết hợp giữa một trung tâm thương mại hàng hải và một căn cứ quân sự hiện đại tạo nên mô hình "2 trong 1", trong đó phát triển kinh tế cung cấp nguồn lực cho quốc phòng, còn sức mạnh quân sự bảo đảm môi trường an toàn cho hoạt động thương mại. Đây là mô hình mà nhiều cường quốc biển trên thế giới từng áp dụng trong quá trình mở rộng ảnh hưởng hàng hải.
"Nan đề Malacca" và cuộc đối đầu âm thầm
Trong các nghiên cứu chiến lược quốc tế, thuật ngữ "Malacca Dilemma - nan đề Malacca" từ lâu đã được dùng để mô tả điểm yếu lớn nhất của Trung Quốc. Khoảng 80% lượng dầu nhập khẩu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới phải đi qua eo biển Malacca trước khi tới các cảng miền Đông Trung Quốc. Điều đó đồng nghĩa với việc bất kỳ biến động nào xảy ra tại tuyến hàng hải này đều có thể ảnh hưởng trực tiếp tới an ninh năng lượng cũng như hoạt động của nền kinh tế Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã nỗ lực giảm sự phụ thuộc bằng cách phát triển các tuyến vận tải thay thế, xây dựng đường ống dẫn dầu qua Myanmar, mở rộng Hành lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan, đồng thời đầu tư mạnh vào các cảng biển trên khắp Ấn Độ Dương.
Phối cảnh dự án Great Nicobar. Ảnh: Twitter
Ở chiều ngược lại, Great Nicobar được nhiều chuyên gia xem là lời đáp trả của New Delhi đối với xu hướng mở rộng ảnh hưởng đó. Việc hiện diện thường xuyên của hải quân và không quân Ấn Độ ngay sát cửa ngõ Malacca tạo ra năng lực giám sát liên tục, đồng thời nâng cao đáng kể khả năng răn đe nếu xảy ra khủng hoảng khu vực. Dù không ai mong muốn kịch bản phong tỏa hàng hải, chỉ riêng khả năng thực hiện điều đó cũng đủ tạo nên sức nặng chiến lược trong mọi phép tính của các bên liên quan.
Tham vọng trở thành trung tâm logistics mới
Ngoài yếu tố quốc phòng, Great Nicobar còn phản ánh mục tiêu kinh tế đầy tham vọng của Chính phủ Ấn Độ. Nhiều năm qua, phần lớn hàng hóa xuất nhập khẩu của Ấn Độ vẫn phải trung chuyển qua các cảng nước ngoài trước khi tiếp tục hành trình quốc tế. Điều này khiến New Delhi mất đi nguồn thu lớn từ dịch vụ logistics, đồng thời phụ thuộc vào năng lực vận hành của các trung tâm trung chuyển trong khu vực.
Great Nicobar được kỳ vọng sẽ thay đổi cục diện đó. Kết hợp với cảng Vizhinjam ở phía Nam và cảng Vadhvan đang xây dựng ở phía Tây, dự án sẽ tạo thành mạng lưới cảng biển hiện đại trải dài trên cả hai bờ Ấn Độ, đủ sức cạnh tranh với các trung tâm hàng hải lớn của châu Á. Nếu thành công, Ấn Độ không chỉ giành lại thị phần logistics mà còn nâng cao vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc sau đại dịch và những biến động địa chính trị gần đây.
Những đánh đổi không dễ chấp nhận
Tuy nhiên, phía sau viễn cảnh đầy tham vọng ấy là những tranh cãi gay gắt. Great Nicobar là một trong những khu vực còn lưu giữ hệ sinh thái nhiệt đới nguyên sinh quý giá của Ấn Độ. Việc xây dựng cảng biển, sân bay, đường giao thông và khu đô thị đồng nghĩa với việc phải chuyển đổi diện tích lớn rừng tự nhiên. Các tổ chức bảo tồn quốc tế nhiều lần cảnh báo dự án có thể gây tác động lâu dài tới môi trường sinh thái, đặc biệt là khu vực sinh sản của loài rùa da khổng lồ tại vịnh Galathea. Không chỉ thiên nhiên, cộng đồng người Shompen - một trong những nhóm cư dân bản địa biệt lập hiếm hoi còn tồn tại - cũng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng sâu sắc.
Sự xuất hiện của hàng chục nghìn lao động từ đất liền cùng quá trình đô thị hóa có thể làm thay đổi hoàn toàn môi trường sống, văn hóa và điều kiện sinh tồn của cộng đồng này. Chính vì vậy, dự án Great Nicobar đang đặt Chính phủ Ấn Độ trước bài toán khó: làm thế nào để cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh quốc gia và gìn giữ những giá trị tự nhiên, văn hóa không thể thay thế.
Vị trí đảo Great Nicobar trên Ấn Độ Dương. Ảnh: Hindustan Times
Một quân bài định hình trật tự mới
Lịch sử cho thấy, các cường quốc biển luôn khởi đầu bằng việc kiểm soát những điểm nghẽn chiến lược trên các tuyến hàng hải quốc tế. Với Great Nicobar, Ấn Độ dường như đang lựa chọn con đường tương tự.
Nếu dự án hoàn thành đúng kế hoạch, New Delhi sẽ sở hữu một trong những căn cứ có vị trí chiến lược nhất khu vực Ấn Độ Dương, vừa là trung tâm logistics, vừa là bàn đạp triển khai sức mạnh quân sự và công cụ gia tăng ảnh hưởng địa chính trị.
Tương lai của Great Nicobar vì thế không chỉ được đo bằng những cầu cảng, đường băng hay khu đô thị mới mọc lên trên đảo. Điều quan trọng hơn là hòn đảo này đang trở thành biểu tượng cho sự chuyển đổi trong tư duy chiến lược của Ấn Độ - từ một quốc gia chủ yếu phòng thủ trên lục địa sang một cường quốc hướng biển với tham vọng đóng vai trò lớn hơn trong việc định hình trật tự an ninh và kinh tế của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng, Great Nicobar có thể sẽ không phải là quân cờ cuối cùng trên bàn cờ địa chính trị. Nhưng, rõ ràng, đây là một nước đi có tính toán kỹ lưỡng, cho thấy New Delhi đã sẵn sàng bước vào cuộc chơi dài hạn nhằm khẳng định vị thế của mình tại một trong những không gian chiến lược quan trọng nhất của thế kỷ XXI. Việc Great Nicobar có thực sự trở thành "Singapore mới của Ấn Độ Dương" hay chỉ là một tham vọng chiến lược còn phụ thuộc vào tiến độ dự án, hiệu quả kinh tế cũng như khả năng New Delhi cân bằng giữa phát triển và bảo tồn.
