Những ảnh hưởng khi AI tác động cuộc chơi

Cuộc đua chưa có đáp án

5 cuộc thăm dò được công bố giữa tháng 9/2026 cho thấy một bức tranh chính trị phân mảnh. Đảng Yashar của Gadi Eisenkot dẫn đầu ở cấp độ đảng trong phần lớn các khảo sát, nhưng khoảng cách với Likud của Thủ tướng Benjamin Netanyahu không lớn. Trong số liệu tổng hợp 5 cuộc thăm dò được Jerusalem Post dẫn lại, Yashar đạt trung bình 22,2 ghế, so với 21,2 ghế của Likud. Tuy nhiên, khi chuyển từ tương quan giữa các đảng sang khả năng hình thành liên minh, câu chuyện trở nên phức tạp hơn: không bên nào cho thấy khả năng chắc chắn đạt 61 ghế cần thiết để lập chính phủ.

Sự khác biệt giữa các cuộc thăm dò cũng cho thấy mức độ biến động của cục diện. Khảo sát của KAN cho thấy đảng Yashar đạt 24 ghế, đảng Likud 20 ghế và đảng B’Yachad của cựu Thủ tướng Naftali Bennett đạt 12 ghế; cán cân hai khối chính được tính ở mức 52-52 ghế. Khảo sát của Channel 13 lại cho thấy Yashar có 22 ghế, Likud 18 ghế nhưng khối của Thủ tướng Netanyahu đạt 54 ghế, nhỉnh hơn khối thay đổi với 52 ghế. Trong khi đó, Channel 14 đưa ra bức tranh khác hẳn khi khối cánh hữu đạt 64 ghế và Likud đứng đầu với 30 ghế.

Khi lợi thế ở cấp độ đảng chưa đủ để chuyển thành một đa số liên minh, các đảng nhỏ và những lực lượng ở sát ngưỡng bầu cử có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách phân bổ ghế và khả năng tập hợp chính phủ. Cuộc bầu cử ngày 27/10, vì thế, không đơn thuần là cuộc cạnh tranh giữa Thủ tướng Netanyahu và một đối thủ, mà là cuộc giằng co giữa nhiều lực lượng, trong đó các đảng nhỏ và những cử tri chưa quyết định có thể ảnh hưởng đến cán cân sau bầu cử.

Những tranh luận về ngày 7/10/2023, chiến tranh tại Gaza, cải cách tư pháp và nghĩa vụ quân sự của người Do Thái Haredi tiếp tục là những vấn đề quan trọng trong đời sống chính trị Israel. Chính trong một môi trường mà các lực lượng cạnh tranh sát nhau và kết quả liên minh chưa rõ ràng, công cụ vận động mới có thể có tác động lớn hơn. Và, AI đang bước vào đúng khoảng trống đó.

Khi AI trở thành một mặt trận tranh cử

Theo Wall Street Journal, Israel đang chứng kiến một hình thức vận động tranh cử mà tốc độ sản xuất nội dung đã vượt xa khả năng thích ứng của hệ thống quản lý bầu cử. Các chính trị gia sử dụng AI để tạo video, hình ảnh và nội dung nhằm công kích đối thủ.

Một số video cho thấy Thủ tướng Netanyahu nằm ngủ trong khi cảnh báo về một cuộc tấn công của Hamas xuất hiện trên màn hình; những video khác dựng hình các thẩm phán bị kéo lê trên đường phố hoặc Thị trưởng New York tổ chức tiệc ăn mừng sự sụp đổ của ông Netanyahu. Các nội dung này được gắn nhãn AI, nhưng tốc độ lan truyền của chúng đặt ra vấn đề lớn hơn việc người xem có đọc nhãn hay không.

Theo nghiên cứu Ze Be AI của Đại học Mở Israel, khoảng 1/8 số bài đăng liên quan đến bầu cử trên mạng xã hội Israel trong những tháng gần đây được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI. Dữ liệu được Wall Street Journal dẫn lại cho thấy 46% số bài đăng AI mà sáng kiến này ghi nhận có liên quan tới đảng Likud. Những con số này không đồng nghĩa với việc toàn bộ nội dung đó đều là thông tin sai lệch, nhưng cho thấy AI đã trở thành một thành phần đáng kể của không gian tranh cử.

Điểm thay đổi quan trọng nằm ở chi phí. Khi việc tạo một video có hình ảnh và giọng nói thuyết phục trở nên rẻ hơn, các chiến dịch không nhất thiết phải đầu tư vào một vài sản phẩm được trau chuốt. Họ có thể sản xuất số lượng lớn nội dung, thử nghiệm nhiều thông điệp và nhanh chóng phản ứng trước một diễn biến mới. Yonatan Zinder, Giám đốc điều hành startup Blueye AI, mô tả cuộc cạnh tranh này không còn là cuộc chơi của chất lượng mà là số lượng.

Rủi ro không dừng ở video. AI có thể hỗ trợ tạo ra lượng lớn tài khoản giả, bot và nội dung được điều chỉnh cho phù hợp với từng nhóm người dùng. Meta từng báo cáo về một mạng lưới hoạt động từ Israel sử dụng các tác nhân AI để tạo và phát tán hàng loạt bình luận được điều chỉnh theo ngữ cảnh, khiến chúng có vẻ tự nhiên hơn. Điều này cho thấy một chiến dịch gây ảnh hưởng có thể tạo, điều chỉnh và phân phối nội dung với mức độ can thiệp của con người thấp hơn trước.

Một mặt trận khác còn mới hơn là chatbot. Một chính trị gia thuộc đảng Likud được cho là đã thuê tư vấn để tối ưu hóa kết quả của các công cụ tạo sinh, nhằm cải thiện cách chatbot trả lời khi người dùng đặt câu hỏi về mình. Nếu công cụ tìm kiếm từng trở thành chiến trường về vị trí hiển thị thông tin, các chatbot đang tạo ra một không gian cạnh tranh mới: tác động đến chính câu trả lời mà cử tri có thể nhận được khi họ tìm hiểu về ứng viên.

Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel đã chuẩn bị cho những tình huống chưa từng xuất hiện trong các cuộc bầu cử trước đây. Cơ quan này tiến hành hàng chục cuộc diễn tập với cảnh sát và tình báo nội địa Shin Bet, trong đó có kịch bản nội dung AI giả mạo được tung ra ngay ngày bầu cử, thông báo rằng các điểm bỏ phiếu tại một thành phố phải đóng cửa vì lý do an ninh.

Israel đã ban hành quy định mới yêu cầu các tài liệu tuyên truyền được tạo bằng AI, gồm ảnh, video và âm thanh, phải được ghi rõ. Nhưng, khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn rất lớn. Một bảng theo dõi do Brandeis Institute phát triển đã phát hiện 166 nội dung AI không được công bố trong một tháng; trong khi đó, theo viện này, khoảng 98% nội dung bị đánh dấu là vi phạm quy định AI thậm chí không được chuyển tới Ủy ban Bầu cử.

Đó là vấn đề đặc biệt đáng chú ý vào ngày bỏ phiếu. Một nội dung sai có thể được gỡ bỏ sau vài ngày, nhưng nếu nó xuất hiện vài giờ trước khi cử tri đến điểm bỏ phiếu thì quyết định xử lý sau đó có thể không còn nhiều ý nghĩa. Các chuyên gia được Wall Street Journal dẫn lời cho rằng cơ quan bầu cử sẽ phải thích ứng với tốc độ tính bằng giờ, thậm chí bằng phút, thay vì chờ đợi nhiều ngày để hoàn tất quy trình xử lý.

Những lá phiếu từ bên ngoài biên giới

Trong khi AI mở rộng không gian tranh cử trên mạng, một diễn biến khác cho thấy không gian bầu cử Israel cũng đang được kéo ra ngoài lãnh thổ.

Hàng chục nghìn người Israel sống ở nước ngoài đang tìm cách trở về để bỏ phiếu. Khác với nhiều nền dân chủ phương Tây, Israel không cho phép công dân bình thường đang ở nước ngoài bỏ phiếu vắng mặt; chỉ các nhà ngoại giao và quan chức được cử đi làm nhiệm vụ chính thức mới có thể bỏ phiếu từ nước ngoài. Vì vậy, những người Israel muốn thực hiện quyền bầu cử sẽ phải trở về nước.

Sáng kiến mang tên “Fly & Vote”, do America-Israel Democracy AID Coalition khởi xướng, hỗ trợ những người này tìm chuyến bay có giá phù hợp, kết nối các nhóm hành khách và xử lý một số vấn đề logistics. Tổ chức cho biết hơn 35.000 người đã đăng ký và khảo sát nội bộ cho thấy hơn 50.000 người có ý định trở về bỏ phiếu. Những người tổ chức khẳng định, sáng kiến không yêu cầu người tham gia tiết lộ họ sẽ bỏ phiếu cho ai.

Likud phản đối sáng kiến này và đề nghị Ủy ban Bầu cử Trung ương ngăn chặn, cho rằng hoạt động này có liên hệ với nguồn tài trợ nước ngoài và có thể tạo ra lợi ích bị cấm theo luật bầu cử. Phía tổ chức phủ nhận liên hệ với phe đối lập. Một chuyên gia của Viện Dân chủ Israel cho rằng, vấn đề pháp lý sẽ phụ thuộc vào bằng chứng, đặc biệt là việc tổ chức các chuyến bay mà không trực tiếp tài trợ có cấu thành lợi ích bị cấm hay không.

Tranh luận sau đó còn mở rộng sang khả năng các chuyến bay đến Israel bị ảnh hưởng quanh ngày bầu cử. Một số nghị sĩ đối lập và tổ chức dân quyền đề nghị bảo đảm hoạt động hàng không không bị gián đoạn, trong khi Bộ trưởng Giao thông Miri Regev bác bỏ những thông tin cho rằng chính phủ có thể hạn chế hoạt động hàng không vào ngày 27/10.

Như vậy, càng đến gần ngày bỏ phiếu, cuộc bầu cử Quốc hội Israel càng diễn ra trên nhiều không gian cùng lúc. Trên mặt đất là cuộc cạnh tranh giữa các đảng và những vấn đề chính trị đã tồn tại từ trước vụ việc ngày 7/10/2023. Trên mạng là những video, hình ảnh, tài khoản và chatbot được hỗ trợ bởi AI. Ngoài biên giới là những công dân phải tìm cách trở về để lá phiếu của mình không bị bỏ lại cách xa điểm bỏ phiếu hàng nghìn km.

AI vì thế không phải câu chuyện duy nhất của cuộc bầu cử. Nó là một dấu hiệu cho thấy cách vận động chính trị đang thay đổi ngay trong một cuộc đua vốn đã rất khó đoán. Khi các bên chưa thể chắc chắn về cán cân 61 ghế, từng cử tri, từng thông điệp và từng không gian truyền tải thông tin đều có sức nặng nhất định. Và, trong cuộc bầu cử đầu tiên mà các công cụ AI xuất hiện với quy mô như hiện nay, việc cử tri tiếp nhận thông tin từ đâu có thể ảnh hưởng đến việc họ đặt bút vào lá phiếu như thế nào.