Những tuyến đường không dễ bị phong tỏa
Sau 13 tháng triển khai chiến dịch không kích các tàu nghi vận chuyển ma túy trên vùng biển Mỹ Latin, chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố đã đạt được những kết quả đáng kể.
Theo số liệu do giới chức Mỹ công bố và được The Wall Street Journal dẫn lại, máy bay và thiết bị bay không người lái (drone) của quân đội Mỹ đã phá hủy hơn 70 phương tiện, tiêu diệt gần 240 nghi phạm và gây thiệt hại khoảng 1,5 tỷ USD tiền ma túy đối với các băng đảng Nam Mỹ.
Nhưng, các chuyên gia nghiên cứu hoạt động buôn bán cocaine và những quan chức thực thi pháp luật có kinh nghiệm cho biết, bức tranh ma túy còn rất phức tạp. Những chuyến hàng vẫn rời Colombia, quốc gia chiếm khoảng 70% sản lượng cocaine toàn cầu, trong khi các đường dây buôn lậu nhanh chóng điều chỉnh hoạt động để tránh bị phát hiện.
Theo The Wall Street Journal, một hướng di chuyển mới đang đưa cocaine từ Colombia xuống Ecuador, Paraguay và Bolivia, sau đó theo hệ thống sông Parana ra Đại Tây Dương. Các đường dây lợi dụng những thỏa thuận quá cảnh thương mại trong khu vực để vận chuyển container qua biên giới, trước khi đưa hàng tới những cảng biển như Montevideo của Uruguay để tiếp tục hành trình sang châu Âu.
Những thách thức không chỉ giới hạn ở cảng biển. Dọc theo bờ biển Thái Bình Dương dài 1.300 km của Colombia, bọn buôn lậu có một mạng lưới đầm lầy và vịnh nhỏ phức tạp để lợi dụng. Ngư dân Juan Cordoba, người sống tại một làng ven biển Colombia và từng buôn lậu ma túy, cho biết các mạng lưới này vẫn rất rộng lớn và linh hoạt. “Các tuyến đường có ở khắp mọi nơi, trên mặt nước, trên núi, trên máy bay, trên các loại thuyền khác nhau”, ông nói.
Ông Cordoba mô tả một tuyến đường phổ biến: Thuyền đánh cá đi về phía Bắc gần bờ biển Colombia và vượt biên sang Panama. Tại đó, nó chuyển cocaine sang tàu cao tốc để vận chuyển đến các cảng ở Trung Mỹ hoặc Mexico, rồi vận chuyển bằng đường bộ đến Mỹ, điểm đến cuối cùng.
Trao đổi với The Wall Street Journal, đại diện quân đội Colombia tham gia công tác phòng, chống ma túy ở khu vực Amazon, ông Edilberto Cortes, cho biết các dòng sông Caqueta và Putumayo chảy qua những vùng rừng rộng lớn, kết nối Colombia với Peru và Brazil, tạo ra nhiều hướng di chuyển về phía Đại Tây Dương. Hằng ngày, vô số tàu thuyền chở lương thực, nhiên liệu và nhu yếu phẩm phục vụ cộng đồng dân cư trong rừng. Cocaine có thể được giấu giữa những chuyến hàng hợp pháp ấy.
Thợ lặn hải quân Colombia tìm kiếm những thùng chứa cocaine được gắn vào thân tàu chở hàng
Theo ông Cortes, ngay cả khi lực lượng an ninh tăng số vụ thu giữ cocaine tại Amazon, việc kiểm soát toàn diện các tuyến sông vẫn rất khó khăn bởi khoảng cách địa lý, địa hình phức tạp và khối lượng hàng hóa vận chuyển quá lớn. Bên cạnh đó, khả năng tuyển mộ nhân lực cũng giúp các đường dây này duy trì hoạt động bất chấp các đợt truy quét.
Ông Cordoba kể rằng, một chuyến vận chuyển có thể được trả tới 180 triệu peso Colombia (khoảng 54.000 USD). Đối với người dân tại những làng ven biển nghèo khó, khoản tiền này đủ lớn để khiến nhiều người bất chấp nguy hiểm đi theo những kẻ buôn ma túy. Sức ép trấn áp, vì thế, đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách thức vận chuyển, nhưng chưa loại bỏ được các điều kiện giúp hoạt động buôn lậu tồn tại.
Buôn kiểu “ký sinh trùng” và vô vàn phương pháp mới
Tại cảng Buenaventura, cửa ngõ hàng hải quan trọng nhất của Colombia bên bờ Thái Bình Dương, các thợ lặn thuộc hải quân nước này phát hiện ngày càng nhiều những khoang kim loại chứa cocaine được gắn bí mật vào phần thân chìm dưới nước của tàu hàng. Phương thức này, được dân buôn ma túy gọi là “ký sinh trùng”, cho phép lợi dụng các chuyến vận tải thương mại hợp pháp mà không cần sử dụng tàu cao tốc riêng biệt.
Không chỉ thay đổi phương tiện, các tổ chức tội phạm còn tìm cách che giấu cocaine trong những mặt hàng thương mại thông thường theo các phương thức cực kỳ tinh vi. Tại cảng Buenaventura, lực lượng chống ma túy Colombia phát hiện chất gây nghiện được trộn hoặc ngụy trang trong than củi, da thuộc, xi măng và bột trái cây. Sau khi hàng hóa tới cảng đích, những kẻ nhận hàng sử dụng các phương pháp thích hợp để tách cocaine khỏi vật liệu che giấu.
Để ngăn chặn, cảnh sát Colombia phối hợp với các chuyên gia phân tích lựa chọn những container có dấu hiệu nghi vấn. Các thiết bị soi chiếu tia X, chó nghiệp vụ và bộ dụng cụ phát hiện dấu vết hóa chất được triển khai nhằm tăng khả năng phát hiện hàng cấm.
Chó nghiệp vụ tìm kiếm cocaine tại cảng Buenaventura (Colombia), trong khi một nhân viên tại cảng (bên phải) hỗ trợ điều phối các quy trình an ninh
Tuy nhiên, quy mô hoạt động thương mại đặt ra giới hạn rất lớn. Theo Trung tá Juan Carlos Rojas, người phụ trách hoạt động chống ma túy tại cảng Buenaventura, cảnh sát chỉ có thể kiểm tra khoảng 10% số container. Một container có thể chứa hàng nghìn bao nông sản, khiến việc kiểm nghiệm toàn bộ hàng hóa gần như bất khả thi.
Vì thế, nhà phân tích Botero cho rằng, chiến dịch quân sự của Mỹ chưa có khả năng ngăn chặn lâu dài hoạt động của các tổ chức tội phạm. Ngay cả các quan chức Mỹ có kinh nghiệm chống ma túy cũng cho rằng, những cuộc tấn công dù khiến các băng đảng bị mất tiền, gia tăng rủi ro và ngăn được một phần hàng đến Mỹ, nhưng lượng cocaine rất lớn vẫn tiếp tục được đưa ra khỏi Nam Mỹ.
Cocaine tràn ngập thị trường, giá liên tục giảm
Sự dịch chuyển của các tuyến buôn lậu đang tạo thêm sức ép đối với lực lượng chống ma túy tại những thị trường tiêu thụ lớn. Theo The Wall Street Journal, tại Mỹ và châu Âu, lượng cocaine lưu thông vẫn dồi dào, trong khi giá bán buôn giảm mạnh và độ tinh khiết duy trì ở mức cao. Đây là những dấu hiệu cho thấy hoạt động truy quét chưa làm suy giảm đáng kể khả năng cung ứng của các mạng lưới tội phạm.
Tờ báo Mỹ cho biết thêm, tại Miami, giá bán buôn cocaine trong mùa hè năm 2026 chỉ khoảng 16.500 USD/kg, thấp hơn đáng kể so với mức thông thường 22.000-25.000 USD. Ở một số thành phố châu Âu, giá đã giảm từ khoảng 45.000 USD xuống mức thấp nhất chỉ 16.000 USD/kg.
Bản đồ do Báo The Wall Street Journal thực hiện cho thấy các tuyến vận chuyển ma túy chủ yếu khỏi Nam Mỹ hiện nay
Ông Ric Curtis, giáo sư tại Trường Tư pháp hình sự John Jay, người tham gia kiểm nghiệm các mẫu ma túy tại New York, cho biết cocaine được đưa tới cơ sở của ông hiện có chất lượng cao và hiếm khi bị pha trộn như những thập niên trước. Nguồn hàng ổn định khiến loại ma túy này vừa rẻ vừa dễ tiếp cận.
Tình trạng tương tự diễn ra tại châu Âu. Laurent Laniel, chuyên gia phân tích cấp cao của Cơ quan Phòng, chống ma túy của Liên minh châu Âu (EUDA), nhận xét lượng cocaine đổ vào khu vực lớn đến mức giá giảm đang thu hút cả những người trước đây không đủ khả năng mua loại ma túy này.
Pháp là một ví dụ rõ nét. Năm 2025, nước này thu giữ kỷ lục 92 tấn cocaine, tăng 204% so với năm 2022, theo số liệu của The Wall Street Journal. Các tổ chức buôn lậu chuyển dần hoạt động từ những cảng lớn như Le Havre sang các cảng nhỏ, đồng thời khai thác các tuyến hàng không từ Guiana và những đảo của Pháp ở Caribe.
Giá cocaine bán lẻ tại Pháp đã giảm 37% trong một thập niên. Thậm chí, các đối tượng phân phối bắt đầu bán những gói nhỏ với giá khoảng 11 USD, mức trước đây hiếm thấy. Một phần đáng kể lượng cocaine vào Pháp tiếp tục được vận chuyển sang những quốc gia châu Âu khác.
Báo cáo về ma túy châu Âu năm 2026 của EUDA ghi nhận xu thế chuyển hướng vận chuyển sang các cảng nhỏ, sử dụng phương tiện bán chìm và che giấu cocaine bằng phương pháp hóa học. Những diễn biến này cho thấy cuộc chiến chống ma túy đang đứng trước thách thức dai dẳng. Mỗi chuyến hàng bị chặn bắt có thể gây tổn thất lớn cho các tổ chức tội phạm, nhưng lợi nhuận từ thị trường tiêu thụ vẫn đủ sức thúc đẩy chúng tìm kiếm tuyến đường mới, tuyển mộ người vận chuyển và thay đổi phương thức.
Từ những khoang kim loại dưới đáy tàu ở Buenaventura đến các thuyền xuyên rừng Amazon, những thay đổi trong hoạt động buôn lậu cho thấy các tổ chức tội phạm đang thích nghi nhanh chóng với hoàn cảnh mới. Càng bị triệt phá, chúng càng biến hóa và dường như vẫn sống khỏe bằng nghề gieo rắc “cái chết trắng” trên toàn cầu.
