Lạm phát tăng tốc, ECB đối mặt bài toán lãi suất
Lạm phát tăng tốc, giá năng lượng leo thang và chi phí vay nợ duy trì ở mức cao đang gây sức ép lên kinh tế khu vực đồng euro (Eurozone). Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) phải cân nhắc tiếp tục thắt chặt tiền tệ, trong khi các chính phủ cần hỗ trợ nền kinh tế giữa lúc dư địa ngân sách thu hẹp. Theo số liệu sơ bộ do Eurostat công bố ngày 2/10, lạm phát tại 21 quốc gia sử dụng đồng euro tăng lên 3,8% trong tháng 9/2026, từ mức 3,2% của tháng trước. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 9/2023, vượt dự báo 3,6% của các nhà phân tích trong khảo sát của Reuters.
Giá năng lượng tăng gần 19% so với cùng kỳ năm trước là nguyên nhân chính khiến lạm phát tăng tốc. Giá thực phẩm tiếp tục gây sức ép, còn lạm phát cơ bản, loại trừ năng lượng và thực phẩm, tăng từ 2,4% lên 2,5% do giá dịch vụ đi lên. Tại Đức, lạm phát tháng 9 đạt 3,3%; Pháp tăng từ 2,4% lên 3%, trong khi Italy tăng từ 3,3% lên 4,2%. Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn vận chuyển dầu thô và nhiên liệu tinh chế từ Vùng Vịnh, đẩy giá dầu diesel tại nhiều nước châu Âu lên mức kỷ lục trong những tuần gần đây. Chi phí nhiên liệu tăng tác động đến sinh hoạt, vận tải và sản xuất, đồng thời có nguy cơ lan sang giá hàng hóa, dịch vụ.
Sau hai lần tăng lãi suất trong tháng 6 và tháng 9, ECB tiếp tục chịu sức ép đưa lạm phát về mục tiêu 2%. Giới phân tích dự báo cơ quan này có thể giữ nguyên lãi suất trong tháng 10 và cân nhắc tăng trở lại vào tháng 12. Khả năng hành động sớm hơn vẫn được đặt ra nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, các chỉ báo chu kỳ kinh doanh của Eurostat cho thấy dấu hiệu giảm tốc vào cuối quý III. Italy có thể đã rơi vào suy thoái, còn Đức và Pháp đối mặt với nguy cơ suy giảm hoạt động kinh tế. Những tín hiệu này chưa đủ để kết luận toàn bộ Eurozone đã bước vào suy thoái, nhưng khiến bài toán chính sách tiền tệ khó khăn hơn.
ECB vẫn đánh giá kinh tế khu vực có khả năng chống chịu tốt hơn dự kiến. Biên bản cuộc họp tháng 9, công bố ngày 8/10, cho thấy cơ quan này dự báo GDP Eurozone tăng 0,9% năm 2026, 1,4% năm 2027 và 1,5% năm 2028. Triển vọng năm 2026 và 2027 được điều chỉnh tăng so với dự báo tháng 6.
Tiêu dùng tư nhân, chi tiêu chính phủ và xuất khẩu hỗ trợ tăng trưởng trong quý II. Các khảo sát quý III được đề cập tại cuộc họp cũng cho thấy hoạt động kinh tế tiếp tục được duy trì. Chi tiêu quốc phòng và hạ tầng hỗ trợ sản xuất chế tạo, còn dịch vụ hưởng lợi từ niềm tin tiêu dùng phục hồi. Thị trường lao động vẫn là điểm tựa với tỷ lệ thất nghiệp 6,4% trong tháng 7, dù tốc độ tạo việc làm và nhu cầu tuyển dụng chậm lại. ECB kỳ vọng việc làm, thu nhập và đầu tư tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng, trong khi xuất khẩu chịu sức ép từ hạn chế về năng lực cạnh tranh và bất ổn thương mại.
Theo dự báo tháng 9 của ECB, lạm phát bình quân ở mức 3% năm 2026, giảm xuống 2,5% năm 2027 và 2,1% năm 2028; lạm phát cơ bản lần lượt đạt 2,5%, 2,6% và 2,3%. Tuy nhiên, dự báo này được xây dựng trước khi lạm phát tháng 9 tăng lên 3,8%.
Chi phí vay leo thang, ngân sách châu Âu thêm sức ép
Trên thị trường trái phiếu, lo ngại lạm phát kéo dài và kỳ vọng lãi suất tăng tiếp tục gây sức ép lên lợi suất. Ngày 8/10, lợi suất trái phiếu Chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm đạt 3,49%, so với khoảng 2,85% hồi đầu năm. Trước đó, lợi suất chạm 3,65% ngày 28/9, mức cao nhất trong khoảng 17 năm.
Pháp chịu sức ép lớn hơn khi lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm lên khoảng 4,88%, cao hơn Đức 1,39%. Thâm hụt ngân sách dự kiến đạt 5,4% GDP trong năm 2026, vượt ngưỡng 3% của Liên minh châu Âu (EU) năm thứ 6 liên tiếp. Kế hoạch tiết kiệm ngân sách 43 tỷ euro vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm sự ủng hộ tại Quốc hội.
Mức thâm hụt thương mại gần 360 tỷ euro trong năm 2025 đặt EU trước sức ép thu hẹp khoảng cách xuất nhập khẩu và bảo vệ năng lực cạnh tranh công nghiệp. Ảnh: Reuters.
Chênh lệch lợi suất so với Đức cũng gia tăng tại Italy và Tây Ban Nha. Chi phí huy động vốn cao khiến việc cân đối ngân sách khó khăn hơn, trong lúc các chính phủ phải hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trước giá năng lượng tăng. Các khoản trợ cấp hiện tương đương khoảng 0,1% GDP của khối, song hỗ trợ thiếu trọng tâm và kéo dài có thể tạo thêm gánh nặng tài khóa.
Áp lực chi tiêu còn thể hiện trong đàm phán ngân sách EU giai đoạn 2028-2034. Ngày 10/10, Ireland, nước giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU đề xuất cắt giảm khoảng 140 tỷ euro so với phương án ban đầu. Tuy nhiên, nhóm chủ trương hạn chế chi tiêu, trong đó có Đức, vẫn yêu cầu cắt giảm sâu hơn. Ủy ban châu Âu trước đó đề xuất ngân sách gần 2.000 tỷ euro, cùng nguồn thu bổ sung từ doanh nghiệp lớn, hoạt động gây ô nhiễm và thuốc lá. EU cần nguồn lực để đáp ứng các ưu tiên mới và trả nợ cho chương trình phục hồi sau đại dịch COVID-19.
Theo ông Pierre Moscovici - thành viên Tòa Kiểm toán châu Âu (ECA), nợ EU đã tăng hơn 3 lần trong vài năm, lên 739 tỷ euro cuối năm 2025. ECA cảnh báo khoản nợ có thể đạt 1.000 tỷ euro vào năm 2027; riêng chi phí lãi vay có thể lên tới 93 tỷ euro.
Nếu không thống nhất được nguồn thu mới, các nước thành viên có thể phải tăng đóng góp hoặc thu hẹp chi tiêu. Nghị viện châu Âu muốn kéo dài thời hạn trả nợ và bổ sung nguồn thu từ các tập đoàn công nghệ lớn cùng hoạt động cờ bạc trực tuyến. EU đặt mục tiêu đạt thỏa thuận trước Giáng sinh, tránh kéo dài đàm phán sang năm 2027.
Nguồn cung năng lượng mùa đông tiếp tục là yếu tố bất định khi lượng khí đốt dự trữ của châu Âu đầu tháng 10 chỉ đạt khoảng 72% công suất. Một mùa đông lạnh có thể đẩy chi phí sinh hoạt và sản xuất lên cao hơn.
ECB nhận định rủi ro tăng trưởng nghiêng về phía giảm, còn rủi ro lạm phát nghiêng về phía tăng. Sức ép giá cả cùng nguy cơ kinh tế suy yếu làm gia tăng lo ngại về đình lạm, đặt ECB và các chính phủ trước bài toán kiểm soát lạm phát, duy trì tăng trưởng và cân đối ngân sách.
